-अनिल चमडिया
वरिष्ठ पत्रकार, बिबिसी हिंदी
११ मे जतिबेला कर्नाटकमा मतदानको अन्तिम तयारी भइरहेको हुनेछ उक्त समयमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी सो क्षेत्रका जनतालाई लक्षित गरेर नेपालको एक हिन्दु मन्दिर(जानकी मन्दिर)बाट सम्बोधन गरिरहेका हुनेछन्। सो सम्बोधनको भारतीय मिडियाहरुले प्रत्यक्ष प्रशारण गर्ने बताइएको छ।
भारतीय प्रमुख सञ्चारमाध्यमहरुले यसपटकको नेपाल भ्रमणसँगै जोडिएको जनकपुरधामको यात्रा प्रधानमन्त्री मोदीको चुनाव प्रचारको रणनीति भएको चर्चा गरिरहेका छन्।
प्रधानमन्त्री मोदीको भारतसँग आध्यात्मिक साइनो जोडिएको जानकी मन्दिर दर्शन गर्दै जनकपुरमा सम्बोधन तथा नागरिक अभिनन्दन गर्ने कार्यक्रम तय भएको छ। यसअघि नै नेपालका गृहमन्त्री रामबहादुर थापाले यो स्पष्ट पारेका छन् कि उनी विशुद्ध धार्मिक र सांस्कृतिक भ्रमणका लागि नेपाल आउन लागेका हुन्।
भारतको निर्वाचन आयोगले देशको कुनै पनि स्थानमा निर्वाचनको २ दिन पहिला चुनावी प्रचारमा प्रतिबन्ध लगाएको छ। तर निर्वाचनको शून्य समयमा पनि मोदीले भने सिमाना जोडिएको देशबाट आफ्ना जनतासँग मत माग्नसक्ने बताइएको छ। आयोगको यो नियमले अन्य पार्टीको चुनावी अवस्थामा फरक पार्ने देखिएता पनि मोदीलाई भने फाइदा पुग्ने देखिन्छ।
तर भारतीय जनता पार्टी(भाजपा)ले चुनाव आयोगको यो प्रावधानलाई निष्प्रभावी बनाउनका लागि आफ्नै एक अलग्गै चुनाव प्रचार मण्डल समेत बनाएको छ। २०१४ मा सम्पन्न आम निर्वाचन तथा अन्य चुनावहरुमा पनि भाजपाले यो रणनीतिलाई अख्तियार गर्दै आएको छ।
मतदान पहिला प्रधानमन्त्रीको भाषण
७ अप्रिल २०१४ मा आसाम र त्रिपुरामा ६ स्थानका लागि भएको लोकसभा निर्वाचनमा मतदान सुरु भइसकेको थियो। तर सोही समयमा टेलिभिजन च्यानलहरुमा भने भाजपाको घोषणा–पत्र जारी गर्ने समारोहको प्रत्यक्ष प्रसारण गरिएको थियो।
साथै टिभीहरुले भने आचारसंहिताविपरित ब्रेकिङ समाचारको नाममा भाजपाका समाचारहरु देखाइ रहेका थिए। मुरली मनोहर जोशीले घोषणा–पत्रमा उल्लेखित उत्तर–पूर्वी राज्यहरुको बारेमा आफ्नो पार्टीका नारा र योजनाहरु सुनाए।
१० अप्रिल २०१४ को दिल्लीको ७ संसदीय सिटका लागि मतदाताले भोट दिइरहेका थिए तर उक्त समयमा पनि प्रधानमन्त्री माेदीले सम्बोधन गरेका थिए।
मतदातालाई प्रभाव पार्ने भाजपाकाे अनेक दाउ
तत्कालीन समयमा जनसत्ताका एक रिर्पोटरले लेखेका थिए, ‘दिल्लीमा भाजपाले निर्वाचन आयोगको नियम उल्लंघन मात्र गरेन, धेरै निर्वाचन केन्द्रहरुमा मतदाताको सहयोग गर्ने नाममा टेबल र कुर्सी लगाएर कार्यकर्ताले पत्रिका पढेर मतदातालाई प्रभावित पारे।’ मतदान स्थलका अगाडी भाजपाका कार्यकर्ताहरु पार्टीको चुनाव चिन्ह ‘कमल’ अंकित पत्रिका लिएर बसेको देखिन्थ्यो। निर्वाचन आयोगले चुनाव चिह्न मतदान क्षेत्रमा प्रर्दशन गर्न प्रतिवन्ध लगाएपछि उनीहरुले पत्रिकाको प्रचार देखाउने कार्य गरेका थिए।
समाचारमा लेखिएको छ, ‘अघिल्लो दिन दिल्लीबाट निस्कने पत्रिकाहरुमा ‘मोदिमय र कमलमय’ विज्ञापन छापिएको थियो। समाचारको पहिलो पृष्ठमा विज्ञापन दिनुको अर्थ पनि चुनाव प्रचारको अन्तिम दिन मतदातालाई थप प्रभावित पार्नु नै थियो।’ टोपी, व्यानरमा रोक लागेपनि पत्रिका पढ्न भने रोक लगाउन सक्ने अवस्था नदेखेपछि भाजपाले यस्तो रणनीति लिएको थियो।
भारतभर निर्वाचन भइरहेका ९२ संसदीय क्षेत्रमा उनीहरुले कार्यकर्ता खटाउँदै यस्तो प्रचार गरेका थिए।
निर्वाचन अघि लगातार विज्ञापन
निर्वाचन मुखमै आएपछि लगातार पत्रिकाका पेजहरु विज्ञापनले भर्ने भाजपाको पुरानो रणनीति हो। यो रणनीति हरेक निर्वाचनमा अवलम्वन हुँदै आएको छ। ४ मे २०१८ मा यस्तो कार्य निर्वाचन आचारसंहिताले तोकेको सीमाबाहिर जान थालेपछि निर्वाचन आयोगले बाध्य हुँदै उक्त कार्यमा रोक लगाएको थियो।
आयोगले यस्तो विज्ञापन निर्वाचन आचारसंहितालाई ख्याल गरेर मात्र संचारमाध्यम तथा छापाहरुमा दिन राजनीतिक पार्टीका अध्यक्षहरुलाई भनेको थियो।
यस्तो कार्यले शान्तिपूर्ण निर्वाचन सम्पन्न गराउने कार्यमा असर पर्ने भन्दै निर्वाचन आयोगले रोक लगाएको हो।
फरक प्रचार शैलीमा नेपाल भ्रमण
कर्नाटक राज्यमा भाजपाले हिन्दुत्वको विषयलाई चुनावी एजेन्डा बनाउँदै आक्रमक प्रचार गरेको आरोप लाग्दै आएको छ। त्यही रणनीति अनुसार हिन्दु धर्मको प्रचार नेपालबाट पनि गर्न खोजेको देखिन्छ। २०१७ को मार्च ८ मा उत्तर प्रदेश विधानसभाको चुनाव चलिरहेको अन्तिम समयमा पनि मोदी गुजरातको सोमनाथ मन्दिर दर्शनका लागि पुगेका थिए।
प्रधानमन्त्री मोदी किन निर्वाचनको मुखमा मन्दिर पुगे भन्ने अलग्गै अनुसन्धानको विषय हुनसक्ने आंकलन गरिएको छ। यसलाई पनि मतदानको समयमा मतदातालाई प्रभावित गर्नका लागि भाजपाले बनाउने विभिन्न रणनीतिमध्ये एकको रुपमा हेरिएको छ।
१७ अप्रिल २०१४ को लोकसभा निर्वाचनको एक घटनालाई यसको उदाहारणको रुपमा लिन सकिन्छ। १ सय २२ स्थानका लागि तय भएको लोकसभा निर्वाचनको ठिक २ दिन अगाडि एक प्रतिष्ठित टेलिभिजन च्यानलले एक विचारात्मक पोलको नजिता सार्वजनिक गर्यो। त्यसको दोस्रो दिन भारतका अधिकांश पत्रिकाले उक्त पोलको नतिजालाई 1को रुपमा प्रचार गरे।
समाचारमा पहिलो पटक ‘विचारात्मक सर्वेक्षणमा भाजपा नेतृत्वको गठबन्धन ‘एनडीए’मा बहुमत दिइएको’ भनियो। यी समाचारहरु भाजपालाई सहयोग पुग्ने रुपमा प्रचार भएको स्पष्ट देख्न सकिन्थ्यो।
यहि रुपमा नेपाल भ्रमणलाई पनि निर्वाचन प्रचारको एक सफल रणनीति बनाउने दाउमा भाजपा र प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी रहेका छैनन् भन्न सकिँदैन।
(अनुवाद : दुर्गा दुलाल)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1789386153.jpg)
-1786602170.png)
