काठमाडाैं- विश्वका विभिन्न मुलुकबाट नेपाल आउने विमानकाे प्रवेश विन्दुका लागि भारतीय पक्षले दिनुपर्ने सबैभन्दा बढी अत्यावश्यक मानिएकाे पश्चिम नेपालतर्फ नयाँ हवाई प्रवेश विन्दुमा दोहोरो चरित्र देखाएको छ।
भारतीय विमानपत्तन प्राधिकरणले गत जेठको पहिलो साता भएको दुईपक्षीय सम्झौताको उल्लंघन गर्दै नेपालका लागि अति आवश्यक हवाई प्रवेश विन्दु महेन्द्रनगरको सट्टा जनकपुर र भैरहवातर्फबाट मात्रै दिने भएको छ।
भारतीय पक्षले पश्चिमतर्फको नयाँ हवाई प्रवेश विन्दु नदिने संकेत केही महिना अगाडि नै दिएकाे थियो। पश्चिमतर्फको हवाई प्रवेश विन्दुको सट्टा भारत र नेपालले संयुक्तरुपमा जनकपुर र भैरहवा प्रवेश विन्दुको लागि अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन संगठनमा प्रस्ताव गरेका छन्।
प्राधिकरणका महानिर्देशक सन्जीव गौतमका अनुसार भैरहवा र जनकपुरमा 'क्रसबोर्डर एयर इन्ट्री रूट'को उडान कार्यविधि र 'वाइ डिरेक्सन' बनाउन दुबै देशका नागरिक उड्डयन निकायले संयुक्त आवेदन दिएका हुन्। भारतीय पक्षले पश्चिम दिशा हुँदै नेपाल आउने विमानका लागि नयाँ हवाई प्रवेश विन्दु नदिने निष्कर्षमा पुगेसँगै नेपालले जनकपुर र भैरहवा रुटकै लागि भएपनि संयुक्तरुपमा आवेदन दिएको प्राधिकरण स्रोतले बताएको छ। भैरहवा र जनकपुर विन्दुबाट अहिले जहाज बाहिर जान मात्रै पाउँछन। अब दुबै देशकाे प्रस्तावलाई आइकाओले अध्ययन गरी यी रुटमा अनुमति दिएको अवस्थमा भने भैरहवा र जनकपुरबाट पनि विमान नेपाल प्रवेश गर्न पाउँछन्।
आइकाओले अध्ययन गरेपछि उडान कार्यविधिसहितको 'क्याटलग' निकाल्छ। त्यसपछि रूट स्थापित हुन्छ।
पश्चिम रुटमा भारतको अडान
असोज अन्तिम साता भारतमा भएको दुईपक्षीय प्राविधिक टोलीको छलफलमा भारतीय पक्षले पश्चिम नेपालको मेहन्द्रनगरदेखि नेपालगञ्जसम्मको कुनै पनि ठाउँबाट नयाँ प्रवेश विन्दु दिन नसक्ने बताएको थियो।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नेपाल भ्रमणका क्रममा नयाँ हवाई प्रवेश विन्दुको विषय सुल्झाउन दुबै देशका प्राविधिक टोली खटाउने सहमति भएको थियो। तर, उक्त सहमति भएको ५ महिना पनि नबित्दै भारतीय पक्ष पश्चिम नेपालको कुनै पनि बिन्दूबाट विमान नेपाल प्रवेश गर्न नदिने पक्षमा पुगेको हाे।
प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली सरकारको ६ महिने उपलब्धिमा समेत उक्त विषय समावेस भएको थियो। नेपालको लागि सबैभन्दा बढी प्राथमिकतामा रहेको पश्चिम नेपालको प्रवेश विन्दुको सट्टा पूर्वतर्फको विराटनगर, जनकपुर र भैरहवा प्रवेश विन्दु मात्रै दिनसक्ने अडान भारतीय पक्षले दोहाेर्याएको थियो।
तर, गत जेठमा भएको सम्झौता भन्दा बाहिर गई भारतीय पक्षले पश्चिम नेपालतर्फको प्रवेश बिन्दू नदिनकै लागि भैरहवा प्रवेश बिन्दूको ’ललिपप’ मात्र देखाएको पुष्टि हुन्छ।
सम्झौतामा नयाँ हवाई प्रवेश विन्दुको विषयमा दुईपक्षीय प्राविधिक टोली मिलेर ‘सेफ्टी एसिसमेन्ट’ गरी टुंगो लगाउने निर्णय भएको थियो। तर, पुनः भारतीय पक्षले विराटनगर र जनकपुरबाट हवाई प्रवेश विन्दु दिन कुनै समस्या नरहे पनि पश्चिम नेपालको नेपालगञ्ज र महेन्द्रनगरबाट हवाई प्रवेश बिन्दू दिन भने आर्मी बेस क्याम्पको समस्या रहेको भन्दै आलटाल गरिरहेको थियो। अन्तत: भारतीय पक्षले पश्चिम विन्दुको सट्टा भैरहवा र जनकपुर विन्दुमै नेपाललाई चित बुझाउन बाध्य बनाइएको हो।
जेठमा भएको द्विपक्षीय छलफलमा प्राविधिक टोलीबीच महेन्द्रनगर, जनकपुर र विराटनगर हवाई प्रवेश विन्दु दिने विषयमा सम्झौता भएको थियो।
भारतीय पक्षले 'एउटा सानो मुलुकलाई यति धेरै प्रवेश विन्दु दिएका छौं' भनेर देखाउन नेपालको लागि सबैभन्दा बढी प्राथमिकतामा रहेको प्रवेश विन्दु नदिई अन्य स्थानमा दिई षड्यन्त्र गरेको प्राधिकरण स्रोत बताउँछ।
गत जेठकै द्विपक्षीय वार्तामा भारतीय पक्षले काठमाडौं–विराटनगर, काठमाडौं–जनकपुर, काठमाडौं–जनकपुर–पटना र महेन्द्रनगर हुँदै नेपाल आउने जहाजका लागि १४ हजार फिटदेखि २४ हजार फिटको उचाईमा मात्रै प्रवेश दिने गरी सहमति गरेको थियो। सहमतिपत्रमा नेपालका तर्फबाट नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका उपमहानिर्देशक तथा एयर नेभिगेसन विभागका प्रमुख नरेन्द्रबहादुर थापा क्षेत्री र भारतीय विमानपत्तन प्राधिकरणका एयर नेभिगेसन विभागका अनिलकुमार दत्ताले हस्ताक्षर गरेका थिए।
अहिले भारतले दिने जनकपुर रुट निजगढ विमानस्थल सञ्चालनमा लागि आवश्यक हो। तर, अन्य विमानस्थलका लागि पश्चिम नेपालको नेपालगञ्जदेखि महेन्द्रनगरसम्मको कुनै एक ठाउँको प्रवेश विन्दु नेपालको आवश्यकता हो।
नेपालले भारतीय पक्षसँग पूर्वका देशबाट आउने विमान प्रवेशका लागि जनकपुर र विराटनगर विन्दु माग गर्दै आएको थियो। सोही मागअनुसार भारतीय पक्ष जनकपुर र विराटनगर प्रवेश विन्दु दिन भने सहमत भएको हो।
तर, नेपालको लागि सबैभन्दा बढी प्राथमिकतामा रहेको पश्चिमतर्फका देशबाट आउने जहाजका लागि महेन्द्रनगर प्रवेश विन्दु माग गरेको थियो।
पश्चिमतर्फकाे हवाई प्रवेश विन्दुको फाइदा के?
नेपालको पूर्वमा पर्ने देश बंगलादेश, भारतको कोलकाता, थाइल्यान्ड, सिंगापुर, मलेसियालगायतका देशबाट आउने विमान ’रोमियो-५८१’ रुट हुँदै सिमराबाट नेपाल प्रवेश गरी काठमाडौं अवतरण गरिरहेका छन्। यसैगरी, पश्चिमबाट आउने विमानले ’गल्फ-५८९’ रुट हुँदै सिमराबाटै काठमाडौं अवतरण गर्छन्। भुटानको पारोबाट आउने विमान मेची प्रवेश बिन्दूबाट छिरेर तुम्लिङटार हुँदै काठमाडौं अवतरण गर्छन्।
चीनको ल्हासाबाट आउने विमान भने ’ब्राबो-३४५’ रुट हुँदै नुनिम विन्दुबाट नेपाल छिरेर तुम्लिङटार हुँदै काठमाडौं अवतरण हुने गरेका छन्। यसैगरी, नेपालबाट पश्चिमतर्फका देश र दिल्ली जाने जहाजका लागि भने दुई वटा रुट छन्। एउटा- काठमाडौंबाट उडेर भैरहवा हुँदै निस्कने र अर्को- काठमाडौंबाट महेन्द्रनगर हुँदै बाहिरिने। तर, बढी मात्रामा जहाज महेन्द्रनगर भएर बाहिरने गर्छन्।
यसैगरी, पूर्वका देश जाने विमानका हकमा भने विराटनगर विन्दु मात्रै प्रयाेगमा आएकाे छ। नेपालबाट कोलकाता, हङकङ र कोरिया जाने जहाजले यही विन्दु प्रयोग गर्छन्। पारो जाने विमानले भने काठमाडौंबाट तुम्लिङटार हुँदै मेची विन्दुबाट बाहिरिने गर्छन्। चीनको ल्हासा जाने विमान जुन बाटो भएर आएका छन्, त्यही बाटो भएर जाने गरेका छन्।
सिमरा विन्दुको तुलनामा नेपालगन्ज प्रवेश विन्दुबाट काठमाडौं आउँदा १४ नटिकल माइल, भैरहवा आउन १ सय ६९ नटिकल माइल र पोखरा जान १ सय ६५ नटिकल माइल दूरी कम पर्छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
