काठमाडौं– सोमबारको मन्त्रिपरिषद् बैठकले सुरेन्द्र पौडेललाई नेपाल आयल निगमको प्रबन्ध निर्देशकमा नियुक्त गरेको छ। १७ जना प्रतिस्पर्धीलाई उछिन्दै पौडेल निगमको प्रमुख बन्न सफल भएका हुन्।
पौडेल यस्ता व्यक्ति हुन् जसले डुब्नै लागेको सरकारी स्वामित्वको उदयपुर सिमेन्टलाई एकाध वर्षमै नाफामा लगेका थिए। उनै पौडेलले निगमको नेतृत्व सम्हालेसँगै निगमको सुधार हुने अपेक्षा त गरिएको छ, तर यस्तो काम उनका लागि ‘फलामको च्यूरा’ चपाएसरह हुने निगमकै अधिकारीहरू बताउँछन्।
केही न केही काण्डमा प्रायः विवादमा आइरहने निगमलाई पौडेलले ४ वर्ष नेतृत्व दिनेछन्।
थिति बसाल्ने चुनौती
नेपाल सरकारको पूर्ण तथा आंशिक स्वामित्व रहेका करिब ४० संस्थानमध्येमा पर्छ, आयल निगम। यसमा अधिकांश सेयर हिस्सा सरकारको छ। इन्धन कारोबारको एकाधिकार कायम रहेको निगम नेपाल सरकारको शक्तिशाली संस्थान अन्तर्गत नै पर्छ।
निगमको अहिले वार्षिक कारोबार नै खर्ब भन्दा बढी छ। आर्थिक हिसाबमा निगम जति आकर्षक देखिन्छ, आन्तरिक रुपमा उति नै थङ्थिलो पनि छ। खासगरी पछिल्ला वर्षहरूमा निगमका देखिएका विकृतिका कारण निगमको छवि सङ्लो छैन।
यसअघि निगम प्रमुख रहेका गोपालबहादुर खड्काको कार्यकालमा निगम सबैभन्दा बढी बदनाम भएकोे छ। इन्धन भण्डारणका लागि जग्गा खरिद गर्दा दसौं करोड घोटाला भएको आरोप निगममाथि लागेको छ। भलै, यो प्रकरण अहिले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको अनुसन्धानभित्र छ।
निगममा चरम बेथिति रहेको भने प्रष्टै छ। यसलाई पुष्टि गर्ने प्रमाण हो, सोमबारमात्रै अख्तियारले निगमका पूर्व प्रबन्ध निर्देशक खड्कामाथि विशेष अदालतमा दायर गरेको मुद्दा। उनीविरुद्ध अकुत सम्पत्ति आर्जनमा १८ करोडभन्दा बढी बिगो दावी गर्दै विशेष अदालतमा मुद्दा दायर भएको छ।
जग्गा खरिदमात्र होइन, इन्धन बोक्ने ट्यांक÷ट्रकको अनुमति, ग्यास बुलेटको अनुमति प्रदान गर्दा चरम अनियमितता हुने गरेको आरोप निगममाथि लाग्दै आएको छ।
त्यस्तै, निगम अधिकारीकै नेतृत्वमा तेल चोरी हुने गरेका घटना निगमलाई लागि सदावहार दाग लगाउने विषय हुन्।
कर्मचारी व्यवस्थापन लगायतका आन्तरिक मामिला पनि निगम प्रमुखका लागि सदा चुनौतीका विषय रहँदै आएका छन्।
यिनै बेथितिलाई थितीमा ल्याउनुबाटै आगामी दिनमा निगमको नयाँ नेतृत्वको मूल्यांकन हुनेछ।
पाइपलाइनदेखि भण्डारणसम्मको चुनौती
बाहिरबाट हेर्दा जस्तो देखिन्छ, भित्र बसेर काम गर्न त्यति सहज नभएको निगमकै अधिकारीहरू बताउँछन्। व्यवस्थापनमा चुकेकै कारण यसअघिका निगमका नेतृत्व बदनाम हुँदै आएका छन्।
अहिले निगमका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती इन्धन भण्डारण विस्तार गर्नु रहेको निगमका निमित्त प्रबन्ध निर्देशक सुशील भट्टराई बताउँछन्। जग्गा खरिद गर्दा दसौं करोड भ्रष्टाचार भएको आरोप लागेर त्यो आरोप अख्तियार पुगेपछि विगत २ वर्षदेखि यसको काम अघि बढ्नै सकेको छैन।
अहिले निगमसँग मुस्किलले एक सातालाई धान्न सक्ने परिमाणमामात्र इन्धन भण्डारण क्षमता छ। जसका कारण १÷२ दिनमात्र आपूर्ति गडबड हुँदा पनि त्यसले दोब्बर समयसम्म असहज स्थिति निर्माण गर्दै आएको छ।
निगमको नयाँ नेतृत्वमाथि अब इन्धन भण्डारण क्षमता विस्तार र आपूर्ति व्यवस्थापन सहज गराउने ठूलो चुनौती छ।
त्यस्तै, करिब दुई दशकअघिदेखि चर्चामा रहेको पेट्रोलियम पाइपलाइन आयोजनालाई पूर्णता दिनु पनि निगम नेतृत्वको चुनौती हो। करिब ४१ किलोमिटरमध्ये अहिले २६ किलोमिटर पाइपलाइन विच्छ्याइएको त छ, तर सरकारी निकायको अवरोधका कारण काम अघि बढाउन असहज भइरहेको छ।
पाइपलाइन विस्तारका लागि वन र निकुञ्जको अवरोध हटाउन सके अबको केही समयभित्रै पाइपलाइन आयोजनाले पूर्णता पाउने निश्चित छ। तर, यसका लागि नयाँ नेतृत्वको भूमिका महत्वपूर्ण ठहर्नेछ।
समय–समयमा निम्तिने इन्धन आपूर्ति अवरोधका कारण जनताले सास्ती खेपिरहेका छन्। खासगरी निजी व्यवसायीको सिन्डिकेटका कारण यस्तो आपूर्ति असहजता निम्तिने गरेको छ। इन्धन क्षेत्रमा नेपाल पेट्रोलियम डिलर्स एसोसियसन, नेपाल ग्यास उद्योग संघ, पेट्रोलियम ढुवानी व्यवसायी महासंघ लगायतको सिन्डिकेट छ। अबको नयाँ नेतृत्वका सामु त्यस्तो सिन्डिकेट तोड्नु पनि चुनौतीका रुपमा रहनेछ।
भण्डारण क्षमता विस्तारको कामलाई अघि बढाउनु पनि निगम नेतृत्वलाई आगामी दिनमा सजिलो छैन।
नयाँ नेतृत्वका अब एउटा सहज अवस्था भने छ, त्यो हो– नाफा–घाटाको हिसाबमा अल्झिनु नपर्ने स्थिति। जुन यसअघिका प्रमुखका लागि प्रमुख चुनौतीका रुपमा खडा हुँदै आएको थियो। अहिले निगम मासिक करिब २ अर्ब रुपैयाँ नाफामा छ। इन्धनको मूल्य स्वचालित प्रणाली अनुसार समायोजन हुने थिति बसिसकेकै कारण नयाँ नेतृत्वले यसमा धेरै टाउको दुखाउनुपर्ने छैन।
यसबाहेक कर्मचारी व्यवस्थापन र आन्तरिक सुधारका काम पनि निगमको नयाँ नेतृत्वका चुनौती हुन्।
राजनीतिक नेतृत्वले रुचाएको ‘पात्र’
पौडेल ययसअघि उदयपुर सिमेन्ट उद्योगका महाप्रवन्धक थिए। त्यहाँबाट राजीनामा गरेर उनले निगमको नेतृत्व ताकेका हुन्। हुनत उनी राजनीतिक नेतृत्वमा पनि रुचाइएका व्यक्ति मानिन्छन्।
निगम नेतृत्वका लागि आवेदन दिएलगत्तै पौडेलकै नाम बढी चर्चामा थियो। १७ जनाको उम्मेदवारीबाट ‘सर्टलिस्ट’ मा परेका ५ जना हुँदै मन्त्रालयले ३ जनाको नाम सिफारिस गरेकामा उनी नै निगमको नेतृत्व हत्याउन सफल भए। पौडेल चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट हुन्।
उदयपुर सिमेन्टको सूत्र निगममा पनि सफल होला?
यसअघि उदयपुर सिमेन्टमा महाप्रबन्धक भएका पौडेल त्यहाँ सफल भएका थिए। ०७१ सालमा नेतृत्व पाएको एकाध वर्षमै डुब्नै लागेको उक्त सिमेन्टलाई नाफामा लैजान सफल भएका थिए। उनको कार्यावधिमा उक्त सिमेन्ट उद्योगले इतिहासमै सर्वाधिक उत्पादन गर्न सफल भएको छ।
यही व्यवस्थापकीय कौशलका कारण उनले राजनीतिक नेतृत्वको मन जित्न सफल भएका थिए।
अब उनका सामू उदयपुर सिमेन्टकाे सफलताकाे सूत्र निगममा पनि लागू गराउने चुनाैती आइपरेकाे छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1789386153.jpg)
-1786602170.png)
-1791388337.png)
