काठमाडौं- यातायात व्यवस्था विभागले गत साता २८ वर्षपछि ट्याक्सीको नयाँ मापदण्ड ल्याएको छ। नयाँ मापदण्डमा सार्वजनिक सेवा प्रदान गर्ने ट्याक्सीमा हुनुपर्ने न्यूनतम विशेषताबारे उल्लेख छ।
विभागले ल्याएको ट्याक्सीको न्यूनमत मापदण्डअनुसार पेट्रोलबाट सञ्चालित ट्याक्सीका सन्दर्भमा फोर स्ट्रोक सेडान कार, कम्तीमा १२ सय सिसी (माइनस १ प्रतिशत) वा सोभन्दा बढी, कम्तीमा ३ सिलिन्डर वा सोभन्दा माथि (पेट्रोल) र सेन्ट्रल लकिङ, एसी/हिटर, प्रिन्टरसहितको डिजिटल मिटर तथा एलइडीसहितको जिपिएस नेभिगेसन सिस्टम हुनुपर्ने उल्लेख छ।
यो मापदण्ड आएसँगै चर्चामा रहेको सबैभन्दा महत्वपूर्ण विषय कम्तीमा ३ सिलिन्डर फोर स्ट्रोक सेडान कार हुनुपर्ने भनिएको छ। अहिले बजारमा आउने सबै कार फोर स्ट्रोक इन्जिनमै उपलब्ध छ। विभागले नयाँ ट्याक्सी मापदण्डमा किन फोर स्ट्रोक इन्जिन हुनुपर्ने लेखियो हास्यासपद भएको एक अटोमोबाइल व्यवसायीले बताए।
त्यस्तै ट्याक्सी मापदण्डमा कारको इन्जिन क्षमताको कुरा उल्लेख गरिएको छ। तर, त्यो इन्जिनको क्षमता कति पावर जेनेरेट गर्ने हुनुपर्ने भन्ने समेत लेखिएको छैन। यो विषयमा यातायात व्यवस्था विभागका मेकानिकल इन्जिनियरहरुले के आधारमा इन्जिनको सिसीमात्र लेखे र किन त्यसले उत्पादन गर्ने पावरबारे लेखिएन? भन्ने गम्भीर प्रश्न उठेको छ।
टोयोटा, हुन्डाई, कियालगायत कारहरुमा अहिले पनि चार सिलिन्डर इन्जिनको प्रयोग भइरहेका छन्। तर टाटा, फोर्ड, निसानजस्ता कम्पनीहरुले ३ सिलिन्डर इन्जिनयुक्त कारसमेत बजारमा उपलब्ध गराएका छन्। ३ वा ४ सिलिन्डर इन्जिनमा कुन राम्रो, कुन पावरफुल, कुनको मर्मत खर्च कति, कुनले बढी माईलेज दिन्छ? यस्ता प्रश्न उब्जेका छन्।
सेडान ट्याक्सी हुनुपर्ने तर किन ३ सिलिन्डर कारलाई पनि समावेश गरियो? भन्ने आम चासोको विषय बनेको छ। त्यसैले हामी यहाँ ३ सिलिन्डर र ४ सिलिन्डर इन्जिनयुक्त सवारीमा के फरक छ? भन्ने बारेमा उल्लेख गरेका छौं।
पहिले चर्चा गरौं ४ सिलिन्डर इन्जिनयुक्त सवारीको। हालका कारमा इन्जिनहरु फोर स्ट्रोकका हुने गरेका छन्। फोर स्ट्रोक भन्नाले सिलिन्डरभित्र हुने चारवटा कामलाई बुझ्नु पर्छ। जसमा 'फ्युल इन्टेक', 'कम्प्रेसन', 'कम्बस्चन' र 'एक्जस्ट' रहेको हुन्छ। ३ वा ४ सिलिन्डर लहरै हुँदा, पहिलो सिलिन्डरमा इन्टेक, दास्रोमा कम्प्रेसन, तेस्रोमा कम्बस्चन (पावर) र चौथोमा एक्जस्टको काम भइरहेको हुन्छ।
यी ४ वटा स्ट्रोकमध्ये तेस्रो स्ट्रोकमा मात्र पावर जेनरेट हुन्छ। सिलिन्डरहरुमा पालैसँग पहिलो, दास्रो, तेस्रो र चौथो सिलिन्डरमा पावर उत्पन्न हुने भएकोले ४ सिलिन्डरको इन्जिन ३ सिलिन्डर भएको इन्जिनभन्दा ज्यादा उत्कृष्ट हुन्छ। तुलनात्मक रुपमा ४ सिलिन्डर इन्जिन शक्तिशाली हुन्छ।
३ सिलिन्डर इन्जिन
३ सिलिन्डर भएका इन्जिनमा केही बढी भाइब्रेसन र आवाज आउँछ। यसमा आवाज र भाइब्रेसन आउनुको कारण भने माथि उल्लेख गरिएको जस्तै इन्जिनको फोर स्ट्रोकको कारण हो। जसमा कारलाई सुरुमा उठाउँदा अलि बढी पावर दिनु पर्छ। यसको 'लो इन्ड टर्क' कम हुने गर्छ।
उदाहरणको लागि अहिले विभागले तोकेको न्यूनतम १२ सय सिसीकै इन्जिनको कुरा गरौं। यो इन्जिनमा ४ सय सिसीको ३ वटा इन्जिन हुन्छ। यसले क्र्याङसाफ्टलाई ३६० डिग्रीको एक राउन्ड घुमाउन १२० डिग्रीको रोटेसनमा पावर दिन्छ। जसका कारण इन्जिनको सुरुको पावरमा केही कम महसुस हुने गर्छ। साथै सुरुको कम आरपिएममा धेरै भाइब्रेसन महसुस हुन्छ। तर, कारले स्पिड लिएपछि भाइब्रेसन र साउन्ड कम महसुस हुन्छ। कम्पनीहरुले तीन सिलिन्डर इन्जिन प्रयोग गर्नुको मुख्य कारण यो ४ सिलिन्डरको तुलनामा सस्तो पर्छ।
४ सिलिन्डर इन्जिन
यो इन्जिनमा ४ वटा सिलिन्डर प्रयोग हुन्छ। ४ वटा सिलिन्डर भएको इन्जिनलाई पर्फेक्ट कम्बिनेसन भएको इन्जिन मानिन्छ। यसमा इन्जिनको काममा फोर स्ट्रोककै क्रममा पालैपालो लहरमा पावर उत्पादन भइरहेको हुन्छ जसले गर्दा क्र्याङसाफ्टको ३६० डिग्रीको रोटेसनमा प्रत्येक ६० डिग्रीमा पावर उपलब्ध हुन्छ। त्यसैले ४ सिलिन्डर इन्जिन ३ सिलिन्डरको दाँजोमा बढी रिफाइन्ड हुन्छ।
यदि ४ सिलिन्डरको पेट्रोल इन्जिन भएको कारमा बसेर स्टार्टमै रोक्ने हो भने क्याबिनमा केही पनि आवाज आउँदैन अर्थात् कार स्टार्टमा छ कि अफ भयो थाहै नहुन सक्छ। यस्तो इन्जिन स्टार्ट गर्दा भाइब्रेसन र आवाज आउँदैन भन्दा फरक पर्दैन। उदाहरणको लागि १२ सय सिसीको ४ वटा सिलिन्डरमा ३ सय सीसीले बाँडिएको हुन्छ। तीन सिलिन्डरको दाँजोमा चार सिलिन्डर भएको इन्जिनमा कम्पोनेन्टनै बढी हुने भएकोले यो अलि महंगो र तौलसमेत धेरै हुन्छ। ४ सिलिन्डर कारको माइलेज केही कम हुने भए पनि पावर भने राम्रो पाइन्छ।
विभागले ट्याक्सीमा एसी/हिटर समेत अनिवार्य हुनुपर्ने उल्लेख गरेको छ। कारमा एसी चलाउँदा एसीका लागि छुटै कम्प्रेसर प्रयोग हुन्छ। यो चलाउन पनि इन्जिनकै पावर प्रयोग हुन्छ। ३ सिलिन्डर इन्जिनयुक्त कारमा एसी चलाउँदा त्यसको पावर स्वतः कम हुन्छ। जसका कारण ३ सिलिन्डरयुक्त कारले उकालो तथा असजिलो बाटोमा त तान्न सक्दैन। त्यसका लागि एसी नै बन्द गर्नुपर्छ।
३ सिलिन्डर इन्जिनयुक्त कार तुलनात्मक रुपमा सस्तो मूल्यमा पाइने भएकाले ट्याक्सीका लागि ३ सिलिन्डर कार हुनेलाई फाइदा पुग्ने देखिन्छ। यसमा विभाग नै संलग्न रह्यो वा व्यवसायीले प्रभावित पारे यसै भन्न सकिने अवस्था छैन। तर यो विषय बहसमा भने आइसकेको छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
