काठमाडौं- नेपाली कांग्रेसको राजनीतिलाई नजिकबाट अध्ययन गरिरहेका लेखक तथा राजनीतिक विश्लेषक जुगल भुर्तेलले शीर्ष नेतृत्व जागृत नभएसम्म कांग्रेसको जागरण हुन नसक्ने बताएका छन्।
दुई चरणको जागरण अभियानले पार्टीमा उत्साह थपेको विचार आइरहँदा भुर्तेल त्यसलाई आंशिक सत्यता मात्रै ठान्छन्। जनजागरणको स्थानमा पार्टीमा सैद्धान्तिक जागरण आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ। नेपाल लाइभसँग कुरा गर्दै उनले भने, ‘सैद्धान्तिक जागरण कांग्रेसले खोजिरहेको छ। सैद्धान्तिक जागरण विनाका अभियानले कांग्रेस जागृत हुन सक्दैन।’
कांग्रेस आफ्नै सिद्धान्तमा प्रष्ट नभएको भुर्तेलको बुझाई छ। उदार लोकतन्त्रको विचारमाथि संसारभर प्रहार भइरहेको भुर्तेलले बताए। अमेरिकामा ट्रम्पको उदय र भारतमा नरेन्द्र मोदीको सत्तारोहण लोकतान्त्रिक विधिबाट भए पनि उदार लोकतन्त्रका विपक्षमा उनीहरु देखिएको आलोचना हुँदै आएको छ। विश्व परिवेशको देखाउँदै भुर्तेलले भने, ‘लोकतान्त्रिक ढंगले सरकारहरु चुनिएका छन्। तर, उदारवादी लोकतन्त्रमाथि प्रहार भइरहेको छ।’
विश्वमा देखिएको प्रवृत्ति नेपालमा पनि देखिएको उनको निष्कर्ष छ। कांग्रेसको सिद्धान्तमाथि लोकतान्त्रिक विधिबाट निर्वाचित शक्तिले आक्रमण गरेको भुर्तेलको बुझाई छ।
कांग्रेसले वर्तमान सरकार अधिनायकवादी शैलीमा सञ्चालित भएको आरोप लगाउँदै आएको छ। पार्टी भित्रका विचारमा मतान्तर रहेको कांग्रेसले सरकारको प्रतिवाद गर्ने हैसियतमा चुकेको पार्टीभित्रै आवाज उठिरहेको छ। भुर्तेल भन्छन्, ‘सैद्धान्तिक रुपमा पार्टीले कुन विधि पक्रने दुई प्रकारको द्वन्द्व अहिले पार्टीभित्र छ।’ बिपीको नीति अनुसरण गर्न नसक्दा तीन तहको निर्वाचनमा पराजय भोगेको कांग्रेस वृत्तमा चर्चा सुनिन्छ। बिपीको विचार बिर्सिएर पार्टी पराजय भएको निष्कर्ष निकाल्नेहरुले बिपीको लाइनलाई स्पष्टरुपमा बताउन भने सकेका छैनन्।
धार्मिक कट्टरपन्थी शक्ति र राजावादी शक्तिले बिपीको नाम भजाएर वा दुरुपयोग गरेर पार्टीभित्र पस्ने प्रयत्न गरिरहेका छन्।
प्राप्त परिवर्तनलाई आत्मसाथ गर्न नसक्ने एउटा समूह पार्टीमा विद्यमान रहेको भुर्तेलको जिकिर छ। उनी भन्छन्, ‘बिपीको विचार पार्टीले त्यागेको भन्नेहरुमा धर्म र संघीयताका विषयमा ठूलो संशय छ।’ संविधान कांग्रेसकै नेतृत्वमा आएको र निर्वाचन कांग्रेसकै नेतृत्वमा सफल भएको बुझाउन नसक्दा गलत विचारले प्रश्रय पाएको भुर्तेल बताउँछन्। पार्टीको सैद्धान्तिक विचारमार्फत ढाडस दिन नसके परिवर्तनलाई नस्विकार्नेहरुको संख्या थपिने उनले आँकलन गरे।
पुरातन सोच भएको तप्कालाई काउन्टर गर्ने वा वैचारिक रुपमा प्रतिवाद गर्नेहरुलाई महाधिवेशन लागिसकेको भुर्तेलको बुझाई छ। उनी भन्छन्, ‘बिपीको विचार छोडेर कांग्रेस बिग्रियो भन्ने विचार झन-झन बलियो हुँदै गएको छ। विचारबाट ढाडस दिने वा प्रतिवाद गर्नेहरुलार्ई फुर्सद छैन।’
विचारमा एकमत नहुँदा राजावादी शक्ति कांग्रेसमा खेल्ने अवसर पाएकोमा उनले चिन्ता व्यक्त गर्दै भने, ‘धार्मिक कट्टरपन्थी शक्ति र राजावादी शक्तिले बिपीको नाम भजाएर वा दुरुपयोग गरेर पार्टीभित्र पस्ने प्रयत्न गरिरहेका छन्।’
द्धिविधाग्रस्त कांग्रेसले विचारमा स्पष्टता नभई गरेका जागरण अभियानले पार्टीलाई तात्विक प्रभाव नपर्नेमा भुर्तेल ढुक्क छन्। उनको नेताहरुलाई सुझाव छ, ‘वैचारिक स्पष्टता भएका नेताहरुले सैद्धान्तिक जागरण अभियान सञ्चालन गर्नुपर्छ। अन्यथा पार्टी झन कमजोर हुँदै जान्छ।’
क्रियाशील सदस्यताको वितरण प्रक्रियालाई परिमार्जन गर्न सजिलै नेताहरुले दिँदैनन्। यो लडाइँ नजितिकन कांग्रेसमा नयाँ विचार र अनुहारले ठाँउ पाउनै सक्दैनन्।
जागरण अभियानमा कांग्रेसले प्राथमिकताको क्षेत्र बिर्सिएको निर्क्यौल निकालेका भुर्तेलले फोकस गर्नुपर्ने विषयबाट कांग्रेस विकेन्द्रित भएको बताए। उनले भने, ‘पहिलो चरणको जागरण अभियान आफ्नो गुट सुदृढीकरणमा केन्द्रित गरियो। त्यसबाट अभियानको उद्देश्य पूरा हुने सम्भावना नै थिएन।’
दोश्रो चरणको अभियानबाट पनि स्थानीय स्तरमा उत्साह जगाउन नसकेको उनको ठम्याई छ। जागरण अभियान सशक्त नहुनुमा प्रतिपक्षको भूमिकामा फितलो हुनु र नेताहरु बीचमा अनावश्यक प्रतिस्पर्धा भएको उनले औंल्याए। उनले भने, ‘जागरण कार्यकर्तालाई आवश्यकता छैन। थप जागरणको आवश्यकता टाउको (नेतृत्व)लाई छ।’
‘म पनि नेता नै हुँ’ भनि अनुहार देखाउन र आत्मकेन्द्रित प्रदर्शनमा जागरण अभियानका दुई संस्करण सकिएको उनले आरोप लगाए।
जनतासँग जोडिने पुलको रुपमा परिभाषित अभियानले आशातित सफलता प्राप्त गर्न कांग्रेस चुकेको उनको निचोड छ। पराजयपछिको निराशालाई कार्यकताले चिरिसकेका भुर्तेलले बताए। भुर्तेल भन्छन्, ‘पार्टी सुधार्न तल जानुभन्दा पहिले माथि सुध्रिनुपर्छ।’
समाजवादलाई बुझाउने विषयमा पनि कांग्रेस चुकेको भुर्तेलको दाबी छ। समाजवादलाई अर्थ्याउँदा कांग्रेस र कम्युनिस्टमा के कति कारणले अन्तर छ? कांग्रेसले अनुसरण गरेको समाजवादलाई उनले जनतामा बुझाउन सुझाए।
महाधिवेशनमा प्रतिनिधि छान्ने प्रक्रियामा भएको अस्वस्थ प्रतिस्पर्धाले कांग्रेस झनै कमजोर हुने गरेको उनको बुझाई छ। सदस्यता वितरणलाई नेताहरुले सिण्डिकेटमा आधारित बनाएको भुर्तेलले आरोप लगाए। आफ्नो भोटर आफैं छान्ने र उनीहरु मार्फत नै आफूलाई नेतृत्वमा चयन गर्ने गलत पद्धति विकास भएको जनाउँदै उनले चिन्ता व्यक्त गरे।
प्रतिपक्षका लागि यो अत्यन्तै उर्वर समय हो। तर, आफैं भित्रको किचलोबाट कांग्रेसमाथि उठ्न सकेको छैन।
कांग्रेसमा प्रचलित प्रावधान बारे भने, ‘महाधिवेसन प्रतिनिधि छनोट गर्दा आफू चुनिनेगरी नेताहरुले अनुयायी(क्रियाशील सदस्य) खडा गरेका हुन्छन्।’ पद्धति बेठिक भए पनि कुनै पनि नेता उक्त विधि तोड्न चाहँदैनन्। किन त? भुर्तेलको स्पष्ट विचार छ, ‘नयाँ व्यक्ति वा विचार प्रवेश हुनासाथ नेताहरुले खाइपाइ आएको सकिने डर छ। उनीहरुको हालीमुहाली ध्वस्त हुन्छ।’
सदस्यता वितरणको क्रममा हुने अवरोधले विसंगति निम्तिएको उनले बताए। क्रियाशील सदस्यताको वितरण प्रक्रियालाई परिमार्जन नगरे संगठन र नेतृत्व धप धराशायी हुने उनले ठोकुवा गरे। प्रचलित प्रक्रिया परिवर्तन हुनेमा संशय राख्दै भुर्तेलले भने, ‘यो प्रक्रियालाई परिमार्जन गर्न सजिलै नेताहरुले दिँदैनन्। यो लडाइँ नजितिकन कांग्रेसमा नयाँ विचार र अनुहारले ठाँउ पाउनै सक्दैनन्।’
भुर्तेलले प्रतिपक्षीय भूमिका कमजोर हुनु सर्वस्विकार्य तथ्य भएको टिप्पणी गरे। सरकारका गलत कदमलाई जनताका बीचमा प्रभावकारी ढंगले कांग्रेसले पुर्याउन नसकेको दाबी गर्दै उनले भने, ‘प्रतिपक्षका लागि यो अत्यन्तै उर्वर समय हो। तर, आफैं भित्रको किचलोबाट कांग्रेसमाथि उठ्न सकेको छैन।’
विचारको द्धिविधा कायम रहेसम्म कांग्रेसको विरोध यत्तिमै सीमित हुने उनको आँकलन छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1768221200.png)
-1764146706.png)
