कञ्चनपुर– मुलुकको व्यवस्था परिवर्तन भएसँगै हातमा सिप भएका मुक्त कमलरीको पनि जीवन फेरिएको छ। यसकै उदाहरण हुन् बेदकोट नगरपालिका–९ लालपुरकी २४ वर्षीया पुष्पा डगौरा। उनी मुक्त कमलरी हुन्।
बुबाले साहुबाट लिएको रु तीन सय ऋण तिर्न ११ वर्ष कमलरी बसेकी पुष्पा परिवार हाँक्ने अब्बल महिला साबित भइन्।
'भाषी र काठमाडौं गरी ११ वर्ष कमलरी बसें,' उनले भनिन्, 'कमलरीबाट मुक्त भएपछि दातामार्फत् गरिएको नास्ता बनाउने तालिमले जीवनमा धेरै परिर्वतन ल्यायो।'
अहिले उनी लालपुरमा ठेलामा नास्ता बनाएर व्यापार गर्छिन्। व्यापारबाटै उनले दैनिक दुई हजार आम्दानी गर्छिन्। 'आम्दानी भएको रकममध्ये करिब ६० प्रतिशत मुनाफा हुन्छ,' पुष्पा भन्छिन्, 'नास्ता पसल थापेको डेढ वर्षमै गाउँमा पक्की घर बनाउन लागेको छु।'
नेपाल युथ फाण्डेशन नेपालले केही वर्षअघि नेपालगञ्जमा २० दिन नास्ता बनाउने तालिम दिएको थियो। सोही तालिममा सहभागी भएपछि उनले नास्ता बनाउने सिप सिकिन्।
कमाइबाटै पुष्पा चार कोठाको पक्की घर बनाउँदै छिन्। आफ्नो काममा श्रीमानको पनि सहयोग रहको बताउँछिन् उनी। लापरिवारको कमजोर आर्थिक अवश्थाको कारण पुष्पाले सामान्य लेखपढ समेत गर्न पाइनन्। 'लाऊँलाऊँ/खाऊँखाऊँ' भन्ने उमेरमा साहुकोमा कमलरी बसिन्। सामान्य लेखपढ् नभए पनि पुष्पा अहिले नास्ताका परिकार बनाउन र त्यसबारे जानकारी दिन माहिर छिन्।
'मेरो काम देखेर बेदकोट नगरपालिकाले पनि मलाई सात दिन नास्ता बनाउने तालिमको प्रशिक्षक बनायो,' उनले खुसी हुँदै भनिन्, 'पढ्न नसक्ने भए पनि विषयगत ज्ञानले अरुलाई सिकाउन सक्ने भएँ।'
नास्ता पसल थाप्नुअघि केही समय म्यादी प्रहरीमा समेत काम गरेको उनको अनुभव छ।
'यति चाँडै यसरी अरुको घर छाडेर आफ्नै काममा व्यस्त भइएला भन्ने सोचेको नी थिएन,' उनले भनिन्, 'हातमा सिप भए बेरोजगार रहनु पर्दैन।'
पुष्पाले सरकारसित मुक्त कमलरीका छोराछोरीका लागि शिक्षाको उचित व्यवस्था गर्नुपर्ने माग गरिन्।
'अझै पनि मुक्त कमलरी किशोरीले शैक्षिक सामग्री पाउन सकेको अवस्था छैन,' उनले भनिन्, 'मुक्त कमलरीलाई स्नातकसम्म अध्ययन निःशुल्क हुनुपर्छ।'
त्यसैगरी बेदकोट नगरपालिका–९ लालपुर बजारमा ठेलामा नास्ता पसल सञ्चालन गरिरहेकी मुक्त कमलरी सिमा डगौरा पनि कमाएको पैसा घर निर्माणमा लगाइरहेको बताउँछिन्। 'बस्नलाई घरको समस्या थियो, अहिले तीन कोठे पक्की घर बनाउँदैछु,' सीमाले भनिन्, 'यसैको कमाइले घरको खर्चसमेत चलेको छ।'
मुक्त कमलरी सहकारीमा समेत आबद्ध रहेकी डगौराले सहकारीमा मासिक रुदुई सय बचत गर्ने गरेको सुनाइन्। 'हाम्रो सरकारीमा अहिले मुक्त कमलरी करीब २ सय १ सदस्य छन्,' उनले भनिन्, 'सहकारीबाट ऋण लिएर अधिकांश महिला नास्ता पसलदेखि विभिन्न आयमूलक काममा लागेका छन्।'
लालपुरमा रहेको एक कट्ठा जमिनमा घर बनाइरहेको बताउँदै उनले हालसम्म रु आठ लाख लगानी भइसकेको बताइन्। 'बुबा मिस्त्री काम गर्नुहुन्छ, ' उनले भनिन्, 'परिवारको अवस्थाले कुनै समय कमलरी बस्नुपर्यो।'
यहाँको भीमदत्त नगरपालिका–१२ ऐरीस्थित पूर्णf उच्च माविमा १८ जना मुक्त कमलरी किशोरी हाल अध्ययनरत छन्। उनीहरूले आफूहरू लामो समयदेखि शैक्षिक सामग्रीको अभाव झेलिरहेको बताउँदै आएका छन्। नेपाल युथ फाउण्डेशन नेपालका परियोजना सहायक चन्द्र कुँवरले सहकारीलाई सहयोग भइरहेको बताए।
मञ्चलाई अघि सारेर युथ फाउण्डेशन २०६५ सालदेखि मुक्त कमलरीका क्षेत्रमा काम गर्दै आएको छ।
'मुक्त कमलरीका लागि शिक्षा, व्यावसायिक तालीम र सहकारी गरी तीन क्षेत्रमा काम गरिरहेका छौं, ' उनले भने, 'पछिल्लो समय मुक्त कमलरीको जीवनमा धेरै परिवर्तन आएका तमाम उदाहरण छन्।'
परियोजना सहायक कुँवरले कञ्चनपुरमा संस्थाको सहयोगबाट २४ जना किशोरी प्राविधिक शिक्षा हासिल गरिरहेको बताए।
'मुक्त कमलरीको सशक्तीकरणका लागि सहकारी पनि निकै फलदायी हुँदैछ,' उनले भनिन्, 'पश्चिमका पाँच जिल्लामा मुक्त कमलरीका ४२ वटा सहकारी छन्।'
उनले सहकारीमा पश्चिमका ६ हजारभन्दा बढी मुक्त कमलरी किशोरी आबद्ध रहेको जानकारी दिइन्। रासस
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
