मलाई (सिटौला) १४औं महाधिवेशनमा के गर्नुहुन्छ भनी प्रश्न उठिरहन्छ। १३औं महाधिवेशनमा सुशील कोइराला भएको भए उहाँलाई नै सहयोग गर्थें। उहाँको निधन भएको थियो। शेरबहादुर र रामचन्द्र पौडेलमा नेताको गुण देखिएन। त्यो नजर अहिले पनि निरन्तर छ। सभापति र वरिष्ठ नेता मानेकै छु। ‘चेयर’लाई नमान्ने कुरै भएन। तर, नेतृत्वको मूल्यांकनमा आफ्नै परिभाषा पनि होला नि त। भिजन, पोलिसी, रणनीति, कार्यनीति, जस्ता विषयहरू पर्छन् नै। उहाँहरुमा ती कुरा देखिएन।
कोही व्यक्तिमा केही न केही गुण र अवगुण हुन्छन्। ती मध्ये हामीले गुण खोज्ने हो। मौरी र झिंगा मध्ये मौरी नै रोज्नुपर्छ। एउटाले जीवन नष्ट गर्छ। अर्कोले जीवन प्रदान गर्छ।
महाधिवेशनको मिति तय नभइकन कांग्रेसको अहिलेको ‘सिनारियो’ हेरेर कसैप्रति पनि विश्लेषण नगरौं। १४औं महाधिवेशनको तालिका जब प्रकाशित हुन्छ, त्यसपछिको वस्तुस्थितिलाई विश्लेषण गर्नुपर्छ।
‘लभ’ विवाहमा परिणत हुन नसके दुर्घटना
महासमितिको बैठकको समापनमा दुई नेताले लभको कुरा गर्नुभयो। एकले अर्कालाई हेर्नु प्रेमको परिभाषा हो। त्योभन्दा उन्नत के हो भने विवाह हो। विवाहअघि एकले अर्काले दुईतर्फि हेरिन्छ। विवाहपछि एकै दिशामा हेर्ने हुन्छ।
लभको समस्या के हुन्छ भने त्यहाँ भावना बढी हुन्छ। कुनै पनि बेला विछोडमा परिणत हुन सक्छ। सानो तलमाथि भयो भने मात्रै पनि भंग हुन्छ। तर, विवाह भयो भने संस्थागत हुन्छ। लभमा 'लस्ट' (तृष्णा) भयो भने बिग्रन्छ। देउवा र रामचन्द्रको लभमा लस्ट पनि जोडिएको छ कि?
दुबै नेताले हात मिलाएको विषयले तल्लो तहसम्मै उत्साह सञ्चार गर्छ। एकपटक किसुनजी र गिरिजाबाबु गोदावरीमा खाना खाई एउटै रूममा सुत्नु भएको मात्रै थियो रे। दिउँसो खाना खाएपछि दुबैको केही बेर सुत्ने बानी, त्यसैका लागि सुत्नुभएको थियो। पार्टीका विषयमा प्रभाव पर्ने कुनै कुरै भएको थिएन। त्यसले पार्टीमा के सञ्चार गर्यो भने नेताहरूले भाषण गर्न क्रममा भन्न थाले ‘गोदावरीको स्पिरिट’अनुसार। तर, गोदावरीमा केही भएकै थिएन।
आगामी ६ महिनाभित्रै १४औं महाधिवेशन गर्न सकिन्छ भने त्यसै अनुरुप कार्य गरौं। त्यसो हुन सकेन भने पार्टी संक्रमणकालीन व्यवस्था अनुसार अन्तरिम व्यवस्थामा जान पनि सक्छ। यो विषय केन्द्रीय कार्य समितिले निर्णय गर्ने कुरा हो। पार्टीको बृहत्तर हितको लागि हामीलाई लागेको कुरा चाँहि अब आउने वर्षको फागुनमा महाधिवेशन गर्ने गरी पार्टीका तल्लो तहका कार्य समितिकको अधिवेशन गर्नु सुल्टो कार्य हुन्छ भन्ने हो।
अबका तीन/चार महिना सदस्यता वितरण गरी तल्लो कार्यसमितिको अधिवेशन गर्नु उपयुक्त हुन्छ। एक वर्ष कार्यकाल रहेको वर्तमान केन्द्रीय कार्य समिति महाधिवेशन तयारीमा लागि हाल्नुपर्छ। आगामी जेठभित्र 'शीघ्र महाधिवेशन' गर्न सकिदैन भने संक्रमणकालीन संगठन बनाउनुपर्छ। संक्रमणकालीन संगठन निर्माण गर्दा पनि निर्वाचनमार्फत नै चुनिनुपर्छ।
विधानमा धेरै कुरा छुटेका छन्। 'कम्प्रोमाइज'को विधान हो। संघीय संरचना अनुसार बन्नुपर्ने पार्टीको विधानमा हामी अघि नै बढ्यौं, पछि फर्कने काम भएको छैन। एक प्रकारले ‘ह्याप्पी इन्डिङ’ भएको छ।
विधानलाई ग्रहण गरे पार्टीको विचार बन्छ। ग्रहण गरिएन भने व्यक्तिगत विचार हुन्छ। संविधानको सार्थक कार्यान्वयनको नेतृत्व कांग्रेसले लिनुपर्छ। महासमितिको सन्देश पनि यही नै हो।
संविधानको ‘फुल ओनरसिप’ कांग्रेसले लिएन भने संविधान रहँदैन। संविधानभित्रका व्यवस्था हामीले बचाएर समायानूकल परिमार्जन गर्दै जाने पक्षमा कांग्रेस छ।
गुट नभएको पार्टी हुन्न
आचरणको कुरा महत्वपूर्ण कुरा हो। किसुनजीको आचारण त लोभलाग्दो थियो नि! व्यक्ति जब पार्टीमा आबद्ध हुन्छ, अनि त्यहाँ पार्टीका इच्छाले काम गर्छ। पूर्वाग्रह देखिन्छ। पार्टीमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा पद्धति हुनुपर्छ।
द्वन्द्वमुक्त समाज भन्नु कोरा, आदर्शवादी र हावादारी कुरा मात्रै हो। द्वन्द्व नभएको पनि पार्टी हुन्छ? गुट वा समूह नभएको पार्टी हुँदैन। गुटहरू के का आधारमा र किन बन्छन् भन्नु मूख्य कुरा हो। गुटमा आबद्धता अवसरसँग जोडिएर गिरोहमा रुपान्तरण हुँदै गएको हो। त्यो खतरापुर्ण कुरा हो।
नक्कली मिलाप नबनोस्
महासमिति बैठकअघिका पदिृश्यहरू हेर्दा महासमिति बैठक गर्न सकिएला र? भन्ने अवस्था थियो। नेताहरूबीच संवादको तिक्तता थियो। संवादहीनता र गालीगलौज चल्दै गरेको अवस्था थियो। मर्यादा समेत बिर्सिएर आरोप-प्रत्यारोप हुने गरेको थियो। महासमिति असफलतामा टुंगिने त होइन भन्ने डर पनि थियो।
पार्टीको विधान राम्रो भएर मात्र हुँदैन, नियत पनि राम्रो हुनुपर्छ। संविधान नै नभएपनि बेलायतमा लोकतन्त्र त राम्रो छ। भारतको संविधान धेरै ठुलो छ। त्यहाँ पनि समस्या छ। नेपालको संविधानमा पनि केही सीमाहरु छन्। यस्ता केही सीमाहरु नेपाली कांग्रेसको विधानमा पनि छन्। विधान नै सबै कुरा होइन। नियत सफा भयो भने विधानमा नलेखिए पनि राम्रो परिणाम निकाल्न सकिन्छ। पार्टीहरू पनि संविधानकै अंग हुन्।
पदाधिकारी निर्वाचित नै गर्नुपर्छ भन्ने विषय संवैधानिक प्रावधान भित्रैकै व्याख्याका रुपमा बुझ्नुपर्छ। पदाधिकारी कांग्रेसमा धेरै बनाइयो तर तिनको काम, कर्तव्य र अधिकार व्याख्या गरिएन भन्ने पनि छ। पदाधिकारीहरूको काम कर्तव्य र अधिकार बाँडफाँट गर्ने कार्य हुने सभापतिको अधिकारको र क्षमताको विषय हो। पार्टी बलियो भए सभापति बलियो हुने हो।
नयाँ विधानमा सभापति कमजोर कि बलियो भन्ने सन्दर्भमा सभापतिको स्किलमा भर पर्छ। निर्वाचित भएर आएका पदाधिकारीलाई व्यवस्थापन गर्न सक्ने/नसक्ने महत्वपूर्ण पक्ष हो। सात प्रदेशका प्रमुखलाई व्यवस्थापन गर्न पनि चुनौती छ।
महासमिति बैठक सकिँदै गर्दा नेताहरूको मन मिल्ने तर विधान उधिन्दै जाने हो भने त्यसको कुनै अर्थ हुँदैन। विधान मिच्ने काम भयो भने मन मिलाईको प्रकृति पनि अस्थायी र नक्कली हुन्छ। संकल्प भनेकै विधानकै सर्वोच्चता हो।
धार्मिक षडयन्त्रका विरुद्ध कांग्रेस उत्रिन्छ
धर्मका विषयमा पार्टी भित्र तथा बाहिर कुरा उठेका छन्। धर्मका बारेमा संविधानमा जे उल्लेख गरिएको छ, त्यही मान्यता कांग्रेसको हो। एक थरि जो छन्, तिनिहरूलाई यो संविधान फ्याँक्नु परेको छ। संविधानले धर्म रुपान्तरणलाई रोकेको छ। धर्म व्यक्तिको नितान्त नीजि विषय हो। आस्थाका सन्दर्भमा न राज्यको भूमिका हुनु हुन्छ, न अर्को कुनै व्यक्तिको भूमिका हुन जरुरी हुन्छ।
धर्मप्रति समान विचार राख्छौं। धर्म परिवर्तन गराउने कार्य दण्डनीय हो। सनातन धर्म संरक्षण गर्नु राज्यको दायित्व हो। धर्म रूपान्तरणको कार्यमा लागी राज्य नै कँही न कँही लागेको भान भएको छ। यस्तो धारणा बनाउन सरकारले नै बाध्य बनाएको छ। धर्म परिवर्तनका लागि देशभर जुन षड्यन्त्र भइरहेको छ,त्यसका विरुद्ध कांग्रेस उत्रन्छ। धर्मविरुद्ध लाग्ने विरुद्ध पनि कांग्रेस उत्रन्छ।
प्रचण्डको बोली अधिनायकवादी सोच
बुधबार नेकपाका अध्यक्ष प्रचण्डले कम्युनिष्ट सरकार भएको भए ड्याम-ड्याम गर्छ भन्नुभयो। त्यो बोलीको सार हो, वर्तमान सरकार त्यही अधिनायकवादी बाटोमा जाँदैछ। प्रचण्डको बोलीले कम्युनिष्ट सर्वासत्तावादको संकेत दिएको छ। त्यसलाई रोक्न कांग्रेस जनतामा जान्छ।
वर्तमान व्यवस्थाले सरकारले जनतालाई सुविधा डेलिभर गर्न सक्दैन भनी अभिव्यक्ति दिनु गैर-जिम्मेवारी हो। संविधान र लोकतन्त्रको सीमा नाघ्न खोजिएको छ। त्यसलाई रोक्न कांग्रेस संसद र संसद बाहिर जनमत निर्माण गर्ने अभियानमा कांग्रेस लाग्छ।
प्रचण्डको बोलीले खुसी हुनुपर्ने कुरा पनि छ। किनकी, नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनबाट आएको पार्टीले ‘सेट अफ स्किल’ देखाउँनै सक्दैन। महाथिर वा लि क्वान बन्छु भनेर हुन सक्ने होइन। जो सुकै कम्युनिस्ट नेताले सरकारको नेतृत्व लिएपनि सेट अफ स्किल छँदैछैन। ५० वर्ष राज्य सञ्चालन गरेपनि तिनीहरूमा त्यो देखिन्न।
सम्झौता गर्न सक्ने क्षमता र कानुनमा विश्वास हुनुपर्छ। कम्युनिस्ट दलमा त्यो देखिँदैन। उदाहरणका लागि कुनै ठेकेदारले समयमा काम गर्न सकेन भने कम्युनिस्टमा ठेकेदारलाई थुनिदिए हुन्छ भन्ने सोंच हुन्छ। लोकतान्त्रिक दलमा कानुनी अड्चन छन् भने त्यसलाई सुधार गरिन्छ।
(सञ्चारकर्मीसँगको भेटमा नेताद्वयले बिहिबार गरेको सम्बोधनको सम्पादित अंश)
प्रस्तुतिः लिलु डुम्रे
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
