काठमाडाैं- व्यवसायी चन्द्र ढकालले अगुवाइ गर्ने आइएमई ग्रुपको वर्चस्व रहेको डिस मिडिया नेटवर्क (डिस होम) मा ठूला करदाता कार्यालयले छापा मारेको छ। डिस होमले आफूखुसी ढंगमा ग्राहक संख्या बताउँदै राज्यलाई कर छल्दै आएकाे विषयमा नेपाल लाइभले समाचार प्रकाशित गरेसँगै ठूला करदाता कार्यालयले अनुसन्धानको क्रममा छापा मारेको छ।
कार्यालयले केही दिनअगाडि मात्रै डिस होमको केन्द्रीय कार्यालय भैंसेपाटीमा रहेको अफिसमा छापा मारेको हो।
डिस होमले ग्राहक संख्या लुकाएर मासिक कम्तीमा ४ करोड रुपैयाँ कर छली गर्दै आएको विषय उजागर भएसँगै आन्तरिक राजस्व विभाग र ठूला करदाता कार्यालयले एकैसाथ अनुसन्धानसमेत सुरु गरेका छन्।
डिस होमले ग्राहक संख्या अत्तिनै न्यून देखाएर कर छली गर्दै आएको छ। ‘डिस होमले नियमसंगत हिसाबले कर तिरेको छैन,' ठूला करदाता कार्यालयका एक कर प्रशासकले प्रश्न गर्छन्, ‘नभए किन डिस होमले आफ्नो ग्राहक संख्या सार्वजनिक गर्न सक्दैन?’
डिस होमले गरेको कारोबार र सरकारलाई तिर्ने करको विषयमा प्रश्न खडा भएसँगै अध्ययन तथा अनुसन्धानका लागि आवश्यक कागजपत्र जफत गरेको र केही मागसमेत गरेको ठूला करदाता कार्यालयले जनाएको छ।
डिस होमले गर्दै आएको कारोबारको विषयमा अनुसन्धान सुरु भइसकेको ठूला करदाता कार्यालयका एक कर प्रशासकले नेपाल लाइभलाई बताए। ‘डिस मिडिया नेटर्वकलाई कार्यालयले निगरानीमा राखेर अनुसन्धान थालेको छ,’ उनले भने, ‘अनुसन्धानका लागि आवश्यक कागजपत्रसमेत जफत गरिसकेको छौं।’
कार्यालयले अनुसन्धानका लागि एक विशेष टोलीसमेत गठन गरिसकेको छ।
‘ठूला करदाता कार्यालयले माग गरेका कागजपत्रहरु हामीले उपलब्ध गराएका छाैं,' डिस होमका जनरल म्यानेजर कल्याण अधिकारीले भने। ठूला करदाता कार्यालयले कर छलीको विषयमा अध्ययन अनुसन्धानकै लागि भन्दै थप केही कागजपत्रसमेत माग गरेको उनले जानकारी दिए। 'माग भएका थप कागजपत्र पनि बुझाउँछाैं,' अधिकारीले भने।
करदाता कार्यालयले अहिले डिस होमले विदेशबाट आयात गर्ने छाता, एन्टेना, सेटअप बक्स र मासिक प्याकेजमा हुने कारोबारको विषयमा अध्ययन थालिसकेको जनाएको छ।
डिस होमले आयात गरेको सामानको विवरण र ग्राहक संख्याको विषयमा पनि करदाता कार्यालयले कागजपत्र माग गर्दै अध्ययन गरिरहेको कार्यालयका एक कर प्रसाशकले जानकारी दिए। ‘आयातित उपकरण र ग्राहकको घरमा जोडेको विवरण रुजु गर्ने काम सुरु भइसकेकाे छ,’ स्रोतले भन्यो, ‘आयात भएको सामानको अनुपातसँग ग्राहक संख्या र स्टक सामग्रीको विवरण मेल नखाए त्यहीअनुसार थप कारबाही अघि बढाउँछौं।’
कार्यालयले डिस होमको ग्राहक संख्या, उसले गर्ने कारोबार, सेटअप बक्स जडानमा लिने रकम, मासिक प्याकेजमार्फत असुल गर्ने रकम, जडान शुल्क र छाताको विषयमा अध्ययन गरिरहेको जनाएको छ।
नियामक निकाय सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयको कमजोरीका कारण पनि डिस होमबारे धेरै विवरण आफैं खोज्नुपरेको करदाता कार्यालयलको भनाइ छ। ‘नियामक निकायले नै ग्राहक संख्याको विवरण नराख्दा तल्लो तहबाटै अनुसन्धान थाल्नुपर्ने देखियो,’ डिस होमबारे अनुसन्धानको जिम्मेवारी पाएका एक कर्मचारीले भने, ‘गडबडी नै त्यहींबाट सुरु भएकाे छ।’ सबै विवरण तल्लो तहदेखि खोज्नु पर्दा केही बढी समय भने लाग्ने स्रोतको भनाइ छ।
डिस होमले अहिले कर तिर्दा आफैंले तयार पारेको ग्राहक संख्या र 'मनमौजी' विवरणलाई आधार बनाउँदै आएको छ। ग्राहक संख्या कम देखाउँदै कर छली गरेको सूचना बाहिर आएसँगै विभाग र कार्यालयले ग्राहक संख्यासहित ग्राहकको घरमा जोडिएको छातालाई समेत अनुसन्धानको विषय बनाएको छ। तर, डिस होमले ग्राहकको घरमा राखिएका छातालाई आफ्नै सम्पत्ति भन्दै आएको छ।
यसबाहेक छाताको रकम, भ्याट फिर्ता, ग्राहकसँग लिएको मासिक रकम, जडान शुल्क र सेटअप बक्ससँगै जडानमा लिइएको रकमको विषयलाई पनि अनुसन्धानले समेट्नेछ। ‘कर कार्यालयले अब ग्राहक संख्याबाट छली भएको रकमलाई मात्रै अध्ययन गर्दैन,’ स्रोतले भन्यो, ‘डिस होमको समग्र प्रणालीको अध्ययन अनुसन्धान हुन्छ।’
तर, नेपालको सबैभन्दा पुरानो र बढी बजार हिस्सा ओगटेको डिस होमले चालू आर्थिक वर्ष २०७५/७६ को पहिलो ४ महिनामा जम्मा ५ करोड ४० लाख रुपैयाँ मात्रै कर तिरेको पाइएको छ। यो हिसाबले डिस होमले महिनामा सरदर १ करोड ३५ लाख रुपैयाँ मात्र कर बुझाउँछ।
फेरि अहम् प्रश्न उठ्छ, डिस होमले बुझाएको यो कर सही हो कि होइन? कर छल्यो भने कसरी छल्यो?
डिस होम, जसले ग्राहक संख्या लुकाउँदै आए पनि कुल बजारको २५ प्रतिशत हिस्सा दाबी गर्दै आइरहेको छ। डिस होमका प्रबन्ध निर्देशक सुदीप आचार्यले नेपाल लाइभसँग भनेका थिए, ‘हामी ग्राहक संख्या भन्दैनौं तर हाम्रो २५ प्रतिशत बजार छ।’
उनकै हिसाबअनुसार देशभर रहेको ग्राहक संख्याको आधारमा पनि डिस होमले ग्राहक संख्या लुकाएर कर छली गरिरहेको छ। डिस होमले आँखाअगाडि कर छल्दा पनि तालुकदार अर्थ र सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय बेखबर छन्।
कर छली गर्दै आएको कम्पनीले आफैं 'मनमौजी' रुपमा तयार पारेको विवरणलाई अर्थ र सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयहरुले अनुमोदन गर्दै कर तथा रोयल्टी संकलन गर्दै आएका छन्। कर संकलन गर्ने तथा रोयल्टी उठाउने जिम्मेवारीमा रहेका यी दुवै मन्त्रालयका अधिकारीहरुले ‘कुन आधारमा कर संकलन भएको छ’ भन्ने प्रश्नको गैरजिम्मेवार जवाफ दिँदै आएका छन्। कम्पनीले तयार पारेको विवरण ‘क्रस चेक’ गर्ने र नियमन गर्ने सूचना तथा सञ्चार प्रविधि मन्त्रालयका कर्मचारीले नै स्विकारेका छन् कि ‘सेवा प्रदायक कम्पनीले भनेको आधारमा मात्रै कर तथा रोयल्टी संकलन भइरहेको छ।’
‘सेटअप बक्स’ जडानको विवरण राख्नुपर्ने सञ्चार मन्त्रालयसँग यसको कुनै विवरण छैन। यी सबै तथ्यबाट पनि डिस होमले ग्राहक संख्या लुकाउँदै कर छली गरिरहेको छ भन्ने प्रतीत हुन्छ।
आजभन्दा झन्डै ९ वर्ष पहिला स्थापना भएर १८ असार २०७४ बाट पब्लिक लिमिटेड कम्पनी बनेको डिस होमले आफ्नो ग्राहक संख्या किन लुकाउनुपरेको होला?
जबकि पब्लिक कम्पनीमा जाने घोषणा गरेको डिस होमले आजसम्म पब्लिकका लागि भनेर सेयर जारी गरेको छैन।
व्यवसायी चन्द्र ढकालका भाइ हेमराज ढकाल अध्यक्ष रहेको सो पब्लिक कम्पनीका लागि प्रबन्ध निर्देशक सुदीप आचार्यलाई हामीले सोध्यौं, ’तपाईंहरुको एक्ज्याक्ट ग्राहक कति छ?’
प्रबन्ध निर्देशक आचार्यले पछिल्ला दिनमा डिस होमका उपभोक्ता बढिरहेको त स्विकारे तर ग्राहक संख्या बताउन मानेनन्। अनुमानित संख्या पनि उनले खुलाएनन्। तर उनले चलाखीपूर्ण ढंगमा डिस होमको बजार करिब २५ प्रतिशत रहेको बताए। भने, ‘हामीले ग्राहक संख्या गन्दैनौं सर्वे गर्छौं। हाम्रो बजार चाहिँ २५ प्रतिशत होला।’
डिस हाेमकाे कर छली सम्बन्धमा नेपाल लाइभले प्रकाशन गरेका विशेष सामग्री:
‘कर छल्न ग्राहक संख्या लुकाउँछ डिस होम’
डिस होमले आँखाअगाडि कर छल्दा पनि तालुकदार मन्त्रालय बेखबर
प्रतिमहिना कम्तीमा ४ करोड कर छल्छ डिस होम, हेर्नुस् हिसाबकिताब
कर छल्ने डिस होम आन्तरिक राजस्व र ठूला करदाताको निगरानीमा
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
