काठमाडौं– बहुपक्षीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बंगालका खाडी राष्ट्रहरुको प्रयास (बिम्स्टेक)को शिखर सम्मेलनपछि सोमबारदेखि भारतमा सुरु भएको सैन्य अभ्यासमा नेपालको सहभागितालाई लिएर भारतले असन्तुष्टि व्यक्त गरेको छ। यसअघि संयुक्त सैन्य अभ्यासमा सहभागिता जनाउने प्रतिवद्धता गरेको नेपालले नाम फिर्ता लिँदै पर्यवेक्षकको रुपमा मात्रै सहभागिता जनाएपछि भारतले असन्तुष्टि व्यक्त गरेको हो।
पछिल्लो घटनाक्रमसँग जानकार एक अधिकारीका अनुसार भारतले नेपालको निर्णयलाई सही कदम नभएको जनाएको भारतीय पत्रिका हिन्दुस्तान टाइम्सले लेखेको छ। नेपालले आन्तरिक राजनीतिको दबाबका कारण संयुक्त सैन्य अभ्यासमा सहभागिता नजनाएको बताएपनि उक्त कारण चित्तबुझ्दो नभएको भारतीय पक्षले बताएको छ।
भारतीय अधिकारीले भने, ‘शुक्रबार मात्रै नेपालले आफ्नो सहभागिता नरहने जानकारी गराएको हो। यसलाई लिएर बिम्स्टेक सदस्य राष्ट्रहरु लज्जाबोध गरिरहेका छन्।’
नेपालले सैन्य अभ्यासमा सहभागिता नजानाएको सम्दर्भमा भारतीय विदेश मन्त्रालय र रक्षा मन्त्रालयले भने आधिकारिक अभिव्यक्ति दिइसकेको छैन। एक सरकारी अधिकारीले भने, ‘कुनैपनि देशको सहभागिता रहने नरहने विषय उसका लागि कत्तिको सहज छ भन्ने आधारमा निर्भर रहन्छ।’
बिम्स्टेकको चौथो शिखर सम्मेलनको सफल रुपमा सम्पन्न गरेको एक सातापछि नै नेपालले संयुक्त सैन्य अभ्यासमा पर्यवेक्षकका रुपमा मात्रै सहभागिता जनाउने निर्णय गरेको हो। सम्मेलनमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसहित अन्य सदस्य राष्ट्रहरु भुटान, बंगलादेश, श्रीलंका, म्यानमार र थाइल्यान्डका राष्ट्रप्रमुखहरुको पनि सहभागिता रहेको थियो।
बिम्स्टेकका सबै राष्ट्रका सैनिक अधिकारीहरुको सहभागिता रहेको सो सैन्य अभ्यास सोमबारदेखि भारतको पुनेमा सुरु भएको छ। भारतीय आर्मीका प्रवक्ताका अनुसार बिम्स्टेक सदस्य राष्ट्रहरुका बीचमा आतंकवादविरुद्ध साझा योजना र कार्यक्रम तय गर्न उक्त सैन्य अभ्यास गरिएको हो। ‘सैन्य अभ्यास अर्धशहरी क्षेत्रमा आतंकवादविरुद्धको वातावरण बनाउन आवश्यक उच्चतम अभ्यास, समूह निर्माण र विशेष रणनीतिक योजना निर्माणमा केन्द्रित हुनेछ।’, उनले भने।
प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले नेपालको सहभागितालाई लिएर नेपालका लगि भारतका राजदुत मन्जिव सिंह पुरीलाई शुक्रबार जानकारी गराएका थिए। सो क्रममा उनले नेपालले सहभागिता जनाउन नसक्नुको कारण आन्तरिक राजनीतिक दबाब रहेको समेत खुलाएका थिए।
नेपालको सहभागितालाई लिएर नेपाल र भारत दुवै देशमा चर्को आलोचना भएको थियो।
ओली र पुरी भेटमा सँगै रहेका एक अधिकारीका अनुसार नेपालको सहभागिता हुन नसक्नुका बारेमा नेपालले दिएको कारणलाई लिएर भारत सन्तुष्ट हुन सकेको छैन। उनले भने, ‘बिम्स्टेकको सक्रियतालाई लिएर भारतको पछिल्लो अवस्थाले केही काम गर्ने देखिएको छ। यसमा नेपाल पनि सहमत छ। यस सम्बन्धमा योजना बनाउन छिटोभन्दा छिटो बैठक बस्ने सहमति समेत भएको थियो। गत भदौ १४ मा काठमाडौंमा भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले समेत सो कुरा बताएका थिए। तर नेपालले अचानक आफ्नो नाम झिक्यो। यो निर्णयले भारतसहित अन्य सदस्य राष्ट्रलाईसमेत लज्जाबोधको अवस्थामा ल्याइपुर्याएको छ।’
ओलीको कारणलाई लिएर भारतीय पक्षले आश्चर्यसमेत व्यक्त गरेको छ। ‘यो बलियो सरकार हो। यसलाई संसदमा दुई तिहाई बहुमत प्राप्त छ। यसबीचमा नेकपाका एक अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड भारत भ्रमणमा पनि रहे। सोही क्रममा नेपालमा प्रधानमन्त्री एवम् नेकपाका अर्का अध्यक्ष ओलीले पछिल्लो घटनाक्रम आफूले चाहेजस्तो नभएको बताएका दाबी गरे।’, भारतको धारणा सार्वजनिक गर्दै ती अधिकारीले भने, ‘सरकारको तहमा अरु कसैले के भन्यो भनेर तपाईं आफ्नो अभिव्यक्ति दिन सक्नुहुन्न।’
यस विषयमा भारतस्थित नेपाली राजदूतावासले भने कुनै प्रतिक्रिया जनाएको छैन।
पछिल्लो केही महिनायता नेपाल–भारत आपसी सम्बन्धमा अपेक्षित सुधार आएको बताइन्छ। केही महिनाको अन्तरालमा नै नेपाल र भारतका प्रधानमन्त्रीले एकअर्का देशको औपचारिक भ्रमणसमेत गरेका थिए। गत मेमा नेपाल आएका भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी भदौ १४ र १५ मा काठमाडौंमा सम्पन्न बिम्स्टेकको चौथो शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन काठमाडौं आएका थिए। प्रधानमन्त्रीको आफ्नो पहिलो कार्यकालमै मोदी ४ पटकसम्म नेपाल आइसकेका छन्।
सैन्य अभ्यासमा नेपालको पर्यवेक्षकको रुपमा मात्रै सहभागिता रहनुले दुई देशबीचको सम्बन्धमा कुनै दरार उत्पन्न नहुने एक पूर्व–भारतीय राजदुतले बताए। ‘यसले दुई देशबीचको सम्बन्धमा कुनै असर पार्ला भनेर आशंका गर्न सकिँदैन। तर कुटनीतिक रुपमा भने विश्वासको आधार घट्ने वातावरण विकास हुँदै जान्छ। केही दिनयताका दुई घटनाक्रमलाई नै हेरौं न, एक नेपालले चीनसँग बन्दरगाह उपयोग गर्नेगरी पारवहनसम्बन्धी सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्यो। भने दोस्रो, भारतमा आयोजना हुन लागेको र भारत पनि सम्मिलित संयुक्त सैन्य अभ्यासबाट नाम फिर्ता लियो। यो दुई कुराले राम्रो संकेत गरेको छैन।’, उनले भने।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
-1789631269.jpg)
