ताइवानको सुरक्षा क्षेत्रमा पर्ने आकाशमा अक्टुबरको पहिलो शनिबार चीनका लडाकु विमान प्रवेश गरे। त्यस दिन मात्र ३९ वटा लडाकु विमान आफ्नो आकाशमा घुसेको ताइवानले जनाएको छ। त्यसको अघिल्लो दिन पनि परमाणु बमवर्षक क्षमता भएकासहित ३८ वटा लडाकु विमान ताइवान क्षेत्रमा प्रवेश गरेका थिए।
अक्टोबरको पहिलो चार दिनमा चीनका १५० वटा लडाकु विमान आफ्नो सुरक्षा आकाशमा पसेको ताइवानले जनाएको छ। चीनको कदमप्रति ताइवानले आक्रोश पोखेको छ।
ताइवानकी राष्ट्रपति साई इङ–वेनले आफ्नो देशलाई यदि चीनले नियन्त्रणमा लियो भने विनाशकारी परिणाम निम्तिने चेतावनी दिएकी छिन्। फरेन अफेयर्समा एक लेख लेख्दै इङ–वेनले चीनको आक्रमणकारी नीति क्षेत्रीय शान्तिका लागि खतरा भएको र ताइवान सतर्क हुन जरुरी भएको उल्लेख गरेकी छन्।
ताइवानकी राष्ट्रपति साई इङ–वेन।
उनले लेखेकी छन्, ‘हामी शान्ति चाहन्छौँ। तर, हाम्रो लोकतन्त्र र जीवनशैलीलाई खतरा भयो भने ताइवान आत्मरक्षाका लागि जे आवश्यक ठान्छ त्यो गर्न तयार छ।’ ताइवानले विश्वका अन्य देशसँग चीनलाई एउटा खतराको रुपमा हेर्न आग्रह गरेको छ।
ताइवानका रक्षमन्त्री चिउ कुओ–चेङले पछिल्लो ४० वर्षमा चीन र ताइवानबीचको सैन्य सम्बन्ध सबैभन्दा खराब अवस्थामा पुगेको बताएका छन्। चीनले सन् २०२५ सम्ममा ताइवानमाथि आक्रमण गर्नसक्ने पनि उनले बताएका छन्। उनले भने, ‘चीनसँग त्यो क्षमता छ, तर युद्ध यति सहज हुँदैन। कयौँ अन्य विषयमा पनि विचार गर्नुपर्छ।’
‘देश’ बचाउने ताइवानको प्रतिबद्धता
ताइवान आफ्नो एक प्रान्त भएको भन्दै नियन्त्रणमा लिन चीन प्रतिबद्ध छ। त्यसका लागि शक्तिको प्रयोग गर्नु परे पनि तयार रहेको चीनले बताउने गरेको छ। ताइवानमा राष्ट्रपति साई इङ–वेनको सरकारलाई चीन पृथकतावादी मान्छ।
तर, राष्ट्रपति इङ–वेन ताइवान एउटा सार्वभौम देश भएको र फेरि स्वतन्त्र घोषणा गर्न जरुरी नभएको बताउँछिन्। उनले आफूहरुले द्वन्द्व नचाहेको पनि बताएकी छन्। उनले आफ्नो लेखमा लेखेकी छन्, ‘दैनिक चिनियाँ सेनाको घुसपैठका बावजूद चीनसँगको हाम्रो सम्बन्ध फेरिएको छैन। ताइवान दबाबका सामु झुक्दैन। उसलाई (चीनलाई) अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन मिले पनि यसो हुनसक्दैन।’
केही देशले ताइवानलाई सार्वभौम देशका रुपमा मान्यता दिएका छन्। कतिपय देशका साथ ताइवानले अनाधिकारिक साझेदारी र सम्झौता गरेको छ। अन्तराष्ट्रिय मञ्चहरुमा ‘गैरराज्य पक्ष’को रुपमा सहभागी हुने गरेको छ।
राष्ट्रपति इङ–वेनले लेखेकी छन्, ‘यदि यो क्षेत्रको शान्ति तोडियो भने यसको परिणामस्वरुप अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार डामाडोल हुनेछ र पूरा पश्चिमी प्रशान्त अस्थिर हुनेछ।’ विश्लेषकहरुले यो धम्की कति जायज छ भनेर बहस गरिरहेका छन्। तर, यो हप्ता नै चीनको सैन्य गतिविधि बढेपछि कैयौँ देशले कान ठाडा बनाएका छन्।
मंगलबार जापानका विदेशमन्त्री तोशिमित्सु मोटेगीले भनेका छन्, ‘चीन र ताइवानबीचको विवाद शान्तिपूर्ण तरिकाले सुल्झाउने हामी आशा गर्दछौँ। हामी यो क्षेत्रलाई नियालिरहेका छौँ र आफ्नो मूल्यांकन पनि गरिरहेका छौँ।’ टापुहरुले बनेको ताइवानको नजिकको देश जापान पनि हो।
अमेरिका र अष्ट्रेलियाले पनि यो क्षेत्रमा चीनले तनाव कम गर्नुपर्ने र शक्तिको प्रयोग गर्न नहुने बताएका छन्। ह्वाइट हाउसले भनेको छ कि चीनले आक्रामकपनबारे राजनीतिकस्तरमा छलफल हुनुपर्छ। ताइवानका विदेशमन्त्रीले मंगलबार घोषणा गरेअनुसार फ्रान्सका सिनेटरहरुको एक समूह यही हप्ता ताइवान जाँदैछ।
बलियो अन्तराष्ट्रिय समर्थन र सहयोगबाट चीनलाई रोक्न मद्दत मिल्ने ताइवानको विश्वास छ। उसले अमेरिकाको सहयोगमा आफ्नो सुरक्षा क्षमता बढाउने प्रयास पनि गरिरहेको छ।
यस्तो छ ताइवान र चीनको विगत
चीन विश्वकै एक महाशक्ति र तस्रो ठूलो देश हो। ताइवान साना टापुहरुले बनेको छ, जुन क्युबा जति ठूलो पनि छैन। ताइवान चीनभन्दा १८० किलोमिटर टाढा मात्र छ। ताइवानको भाषा र पूर्वज चिनियाँ हुन्। तर, त्यहाँ छुट्टै राजनीतिक व्यवस्था छ। यो नै चीन र ताइवानबीचको दुश्मनीको कारण हो।
चीनको जनसंख्या एक अर्ब ३० करोडभन्दा बढी छ र त्यहाँ एकदलीय व्यवस्था छ। ताइवानको जनसंख्या करिब दुई करोड ३० लाख छ । त्यहाँ लोकतान्त्रिक व्यवस्था छ। चीन र ताइवानबीच सन् १९४९ देखि विवाद चलिरहेको छ। विवादकै कारण ताइवानलाई अन्तराष्ट्रिय संगठनहरुको सदस्यता मिलेको छैन, सीमित अन्तराष्ट्रिय मान्यता मात्र मिलेको छ। विश्वका १५ देशले मात्र ताइवानलाई स्वतन्त्र देश मान्छन्।
चीन ताइवानलाई आफ्नो अलग भएको एक हिस्सा र एक विद्रोही प्रान्त मान्छ। सन् २००५ मा चीनले पृथकतावाद विरोधी कानुन पारित गरेको थियो, जसले ताइवानलाई बलपूर्वक ‘मूल भूमि’मा मिलाउने अधिकार दिन्छ। यसपछि, यदि ताइवानले आफूलाई स्वतन्त्र राष्ट्र घोषणा गरे चीनका सेनाले ताइवानमाथि आक्रमण गर्न सक्छन्।
सन् १६४२ देखि १६६१ सम्म ताइवान नेदरल्याण्ड्सको उपनिवेश थियो। चीनका चिङ राजवंशले सन् १६८३ देखि १८९५ सम्म ताइवानमा शासन गरेको थियो। तर, सन् १८९५ मा जापानसँग चीनको हार भएपछि ताइवान जापानको हिस्सा भएको थियो।
च्याङ काई शेक।
दोस्रो विश्वयुद्धमा जापानको हार भएपछि अमेरिका र बेलायतले ताइवानलाई उनीहरुका सहयोगी तथा चीनका राजनेता र सैन्य कमाण्डर च्याङ काई शेकको हातमा सुम्पिने निर्णय गरे। त्यस बेला चीनको ठूलो हिस्सा च्याङ काई शेकको पार्टीको नियन्त्रणमा थियो। तर, सन् १९४९ मा माओत्से तुङ नेतृत्वको जनसेनाले च्याङ काई शेकका सेनालाई पराजित गरेर कम्युनिष्ट व्यवस्था स्थापना गरे।
च्याङ काई शेक र उनका सहयोगी चीनबाट भागेर ताइवान गए। त्यति बेला ताइवानको जनसंख्या करिब १५ लाख मात्र थियो। च्याङ काई शेकले त्यहीँ आफ्नो शासन व्यवस्था चलाए। चीन र ताइवानबीच लामो समयसम्म खराब सम्बन्ध चलिरह्यो।
सन् १९८० को दशकमा मात्र सम्बन्ध सुधार हुन सुरु भएको थियो। त्यति बेला चीनले ‘एक देश दुई प्रणाली’ अन्तर्गत रहन ताइवानसँग प्रस्ताव राख्दै यदि आफैंले चीनको हिस्सा माने स्वायत्तता प्रदान गर्ने बताएको थियो। तर, ताइवानले उक्त प्रस्ताव अस्वीकार गरेको थियो।
-बीबीसी हिन्दीबाट
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1772328969.png)
-1764146706.png)
-1772271039.png)
