काठमाडौं- यस हप्ताको सुरुवातमा उत्तर कोरियाले जापानसम्म निशाना बनाउन सक्ने लामो दूरीको क्रूज मिसाइल सफलतापूर्ण परीक्षण गरेको बताएको थियो। क्रूज मिसाइल ब्यालेस्टिक मिसाइलभन्दा फरक हुन्छ, जसलाई आक्रमणका क्रममा अलग-अलग दिशामा पनि छोड्न र मोड्न सकिन्छ।
यसले उत्तर कोरिया परमाणु हतियार बनाउने आफ्नो इच्छाको दिशामा कसरी अघि बढिरहेको छ र विविध तथा जटिल हतियार बनाउँछ भन्ने देखिन्छ।
कोरोना महामारी र आन्तरिक आर्थिक समस्याको मारमा उत्तर कोरियाको परमाणु हतियार बनाउने क्रम केही रोकिएको देखिएको छ।
तर, यो परीक्षणले कयौं प्रश्न उब्जाएको छ। जस्तो कि, उत्तर कोरियाले अहिले यो किन गरिरहेको छ, यो कति महत्वपूर्ण छ र उसको प्राथमिकताको बारेमा के बताउँछ?
उत्तर कोरिया फेरिएको छैन?
सन् २०१९ बाट उत्तर कोरिया आफ्नो परमाणु क्षमतालाई गुणात्मक र संख्यालाई राम्रो बनाउने दिशामा लागेको थियो।
फेब्रुअरी २०१९ मा भियतनामको हनोईमा पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका साथ शिखर सम्मेलनको असफलतापछि उत्तर कोरियाका नेता किम जोङ उनले उत्तरको परमाणु हतियारमा लगानी जारी राख्ने संकल्प दोहोर्याएका थिए। ताकि राष्ट्रिय रक्षा रणनीतिको दिशामा देश 'आत्मनिर्भर' बन्न सकोस्।
अब प्रश्न उठ्छ, खानाको कमी र आर्थिक संकटसँग जुधिरहेको उत्तर कोरियाले यो सबै गर्नका लागि यस्तो समय किन छान्यो?
यस प्रश्नको कयौं जवाफ हुन सक्छन्।
यो परीक्षण शासक किमको त्यस उद्देश्यलाई पुष्टि गर्छ कि उनी राष्ट्रिय सुरक्षा र मनोबललाई बढावा दिने दिशामा आत्म-निर्भर हुन चाहन्छन्।
व्यावहारिक अर्थमा यसलाई हेर्ने हो भने क्रूज मिसाइल जस्तो नयाँ क्षमता उत्तरको नयाँ क्षमता विस्तारका लागि उसको जिद्दीलाई देखाउँछ। ताकि, ऊ आफ्ना बिरोधिहरुको जटिल योजनालाई सामना गर्न सकोस्।
ब्यालेस्टिक मिसाइल भन्दा फरक क्रूज मिसाइल कम ऊचाई र कम गतिमा आफ्नो लक्ष्य तर्फ जान्छ।
उत्तर कोरियाले हालसालै करिब १ हजार ५ सय किलोमिटर क्षमता भएको क्रूज मिसाइलको परीक्षण गरेको थियो जो दुई घन्टा भन्दा धेरै समयमा आफ्नो लक्ष्यमा पुगेको थियो।
यसको तुलनामा ब्यालेस्टिक मिसाइलले यति दूरी तय गर्न केही मिनेट लाग्छ। तर, क्रूज मिसाइलमा उत्तरको रुची आफ्ना विरोधीका कारण भएको हो। ताकि, उत्तर कोरियाको मिसाइल लञ्चका बारेमा पत्ता नलागोस् र त्यसविरुद्ध रक्षा हुन सकोस्।
देशमा जारी समस्याका बावजुद के यो परीक्षणले उत्तर परमाणु क्षमता बढाउनका लागि संकल्पित छ भन्ने देखाउँछ भन्ने प्रश्न उब्जिएको छ।
यसको जवाफमा आउन सक्छ, उत्तर कोरियाको प्राथमिकता र मौलिक परिवर्तन अमेरिकालाई लिएर उसको सफलतापूर्ण राजनीतिक पहुँच नदेख्दासम्म आशा गर्न सकिन्छ। उत्तर आफ्नो परमाणु क्षमतालाई विस्तार गरिरहेको छ र त्यसलाई राम्रो बनाउन लागेको छ।
बिरोधीहरु विरुद्धको वयानबाजीका बावजूद यस हतियार प्रणाली परीक्षण अमेरिकी राष्ट्रपति जो वाइडेन प्रशासनको नीतिहरु या ९/११ हमलाको २० औं वर्षगाठसँग शायद केही सम्बन्धित हुनसक्छ किनकी यो परीक्षण यसै समयमा भएको छ।
परमाणु हतियारको क्षमता
दक्षिण कोरिया, जापान र अन्तर्राष्ट्रिय समूदायको चिन्ताको सबैभन्दा ठूलो कारण उत्तर कोरियाको सरकारी सञ्चारमाध्यममा यी नयाँ हतियारलाई 'रणनीतिक हतियार' बताइएकोप्रति छ। उत्तर कोरियाले यस हतियारका साथ परमाणु हतियार पनि जोड्ने उद्देश्य राख्ने अनुमान गरिएको छ, किनकी अहिलेसम्मको उत्तरको क्रूज मिसाइल सिस्टममा परमाणु हतियार लैजाने क्षमता छैन।
तर, यस क्रूज मिसाइल सार्वजनिक हुनु अस्वभाविक होइन। किनकी किमले यसै वर्षको जनवरीमा यस्तै खालको प्रविधीमा काम भइरहेको घोषणा गरेका थिए। उनले यो मिसाइल सिस्टमले भविष्यमा सम्भावित सामरिक परमाणु हतियार लैजाने भूमिका निभाउन सक्ने पनि बताएका थिए।
क्रूज मिसाइलले ब्यालेस्टिक मिसाइल भन्दा अलग प्रकारले काम गर्छ। उत्तर कोरियाले दुई दिन पछि ब्यालेस्टिक मिसाइलको पनि परीक्षण गरेको थियो।
संयुक्त राष्ट्र संघ सुरक्षा परिषद्को प्रतिबन्धले उत्तर कोरियाको ब्यालेस्टिक मिसाइलको परीक्षणलाई रोक्छ। तर, क्रूज मिसाइको परीक्षणको प्रतिबन्ध त्यसमा लागू हुँदैन।
यस्तो यसकारण भएको मानिएको छ कि, ब्यालेस्टिक मिसाइल धेरै खतरनाक हुन्छ किनकी यो अधिक विस्फोटक हुनसक्छ र लामो दूरीसम्म तिब्र रुपले जान सक्छ।
ब्यालेस्टिक मिसाइल फाइनल स्टेजमा आफ्नो लक्ष्यसम्म जाँदा कम मात्रामा दिशा बदल्न सक्छ र कहिले काही विस्फोटक जमिनमा नै खस्न सक्छ। यसको उल्टो क्रूज मिसाइल लक्ष्य तर्फ जाँदै गर्दा कयौं पटक दिशा परिवर्तन गर्न सक्छ र दिशा बदल्दै जहाँबाट पनि हमला गर्न सक्छ।
तर, कम ऊचाईबाट जाने भएका कारण जमिनमा लगाइएको रडार सिस्टमले यसलाई लक्ष्यमा पुग्नु भन्दा केही अघिमात्र नियन्त्रणमा लिन सक्छ। कम उचाइमा उड्ने कारण यसलाई सफलतापूर्वक निष्क्रिय गरेर खसाल्न पनि निकै समस्या भने हुनेछ।
क्रूज मिसाइल मौलिक रूपमा उत्तर कोरियाका लागि कुनै नयाँ प्रविधी भने होइन। वर्षौं पहिला सोभियत यूनियनको एन्टी शिप क्रूज मिसाइलको पछिल्लो संस्करणको उसले परीक्षण गरिसकेको छ।
हालसालै गरिएको मिसाइल परीक्षण पुरानो क्रूज मिसाइको तुलनामा लामो दूरी तय गर्न सक्छ, किनकी त्यसको आकारमा सुधार गरिएको छ। तर, यो क्रूज मिसाइल उत्तर कोरियाको हतियार निर्माणको एक ठूलो प्रयासको एक हिस्सा भएकोमा कुनै शंका छैन।
अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु ऊर्जा एजेन्सी (आइएईए) का महानिर्देशकले हालसालै यो आकलन गरेका थिए कि उत्तरले आफ्नो यंगब्यन कम्प्लेक्समा ग्यास-ग्रेफाइट रिएक्टरमा काम फेरि सुरु गरेको छ र ऊ परमाणु हतियारका लागि प्लूटोनियमको उत्पादन गरिरहेको छ।
क्रूज मिसाइल र फेरि त्यसपछि ब्यालेस्टिक मिसाइलको परीक्षणबाट उत्तर कोरियाले आफ्नो मिसाइल विकसित गर्ने, परीक्षण गर्ने र त्यसको मूल्यांकन अभियानलाई फेरि सुरु गरेको प्रष्ट भएको छ।
(उत्तर कोरियाली विश्लेषक अंकित पाण्डाको यो लेख बीबीसी हिन्दीबाट भावानुवाद गरिएको हो)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
