गर्भमा शिशुको विकास हुँदैजाँदा उसको मुटु निर्माणको समयमा गडबडी भएमा एक वा सो भन्दा बढी विकृतिसहित बालकको मुटु निर्माण हुन्छ । यस्तो शिशु विकृति सहितको मुटु लिएरै जन्मिन्छ । गर्भमा ३ महिना पुग्दा नपुग्दै बालकको मुटुको निर्माण भैसकेको हुन्छ । शिशुको विकासको प्रथम ३ महिनाभित्र कुनै कारणले मुटुको विकासमा गडबडी भएमा बालकलाई जन्मजात मुटुरोगी बनाउँछ ।
कति कारणले शिशुको मुटुमा यस्ता विकृति देखा पर्न सक्दछन् भन्ने कुरा पूर्णरुपले जानकारीमा नआएको भए पनि यसबारे केही तथ्य पत्ता लागेका छन् । गर्भधारण गरेको ३ महिनाभित्र रुबेला नामक एक किसिमको दादुराजस्तै रोग लाग्यो भने यसले शिशुको निर्माण भैरहेको मुटुमा विकृति उत्पन्न गराउँछ । यस्तै प्रकारकाले गर्भधारण गरेको ३ महिना भित्रमा गर्भको लागि असुरक्षित मानिएका औषधि सेवन गरेमा, अत्याधिक धूमपान र मध्यपान गरेमा, शरीरमा एक्सरेको विकीरण परेमा आदि अवस्थामा मुटु निर्माणमा गडबडी हुन सक्छ । गर्भवती अवस्थामा आमाले खाने गरेको भोजनले पनि विषेश महत्व राख्छ । भोजनमा भिटामिन र अन्य आवश्यक पोषण तत्वको कमी भएमा पनि गर्भवतीले त्रुटिपूर्ण विकास भएका शिशु जन्माउँछन् । कहिलेकाँही एउटै परिवारका भाइबहिनीमा पनि मुटुसम्बन्धी जन्मजात विकृति देखिन सक्छन् । यस्तो हुनुमा वंशाणुगत दोष रहेको हुन्छ ।
जन्मजात मुटुरोगका प्रकार
शिशु निलो हुने
कतिपय शिशुको मुटुको माथिल्लो साना कोष्ठ छुट्याउने भित्तामा प्वाल परेको हुन्छ । केही शिशुको भने मुटुको तल्लो ठूला कोष्ठ छुट्याउने भित्तामा प्वाल हुने गर्दछ । त्यस्तै केही शिशुमा ठूलो रक्तनलीबीच असामान्य सम्बन्ध हुने र केहीमा भने ठूलो रक्तनली साँघुुरिने समस्या देखा पर्छ । यस्ता कारणले शिशु जन्मने बित्तिकै नीलो रंगको देखिन्छ।
जन्मजात मुटुभित्र प्वाल
मुटुमा हुने जन्मजात विकृतिमध्ये मुटुमा प्वाल पर्ने समस्या धेरै देखिने गर्छ । केही शिशुमा मुटुको दाहिने र देब्रे भाग छुट्याउने बीचको भित्तामा प्वाल भएको पनि पाइन्छ । मुटमा प्वाल पर्ने समस्या भनेको यही हो । प्वाल भने मुटुको बाहिरी भागमा पर्छ । यो प्वाल मुटुको दाहिने र देब्रे भाग छुट्याउने भित्तामा पर्छ । यो त्रुटीका कारण उत्पन्न हुने लक्षण र गम्भीरता प्वाल कुन ठाँउमा र कति ठूलो छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ । मुटुको माथिल्ला साना कोष्ठ छुट्याउने भित्तामा हुने प्वाल ( जसलाई एट्रिए सेप्टल डिफेक्ट भनिन्छ) कम खतरनाक हुन्छन् । यो प्वाल सानो छ भने कुनै उपचारको आवश्यकता नपर्न पनि सक्छ । यस्तो मुटु भएका शिशु कुनै समस्याविना नै पूरा आयु बाँच्न सक्छन् । मुटुको तल्लो भागका ठूला कोष्ठलाई छुट्याउने भित्तामा पनि प्वाल हुनसक्छ । यस्तो प्वाल बढी नै खतरनाक हुन्छ । साना आकारको भए पनि यो प्वाललाई शल्यक्रियाद्वारा टाल्नु सकिन्छ । मुटुमा हुने यस्ता प्वालले गर्दा मुटुभित्र चाप बढेर मुटुको दाहिने भागमा सञ्चालन हुने अशुद्ध रगत र बाँया भागमा सञ्चालन हुने शुद्ध रगत आपसमा मिसिन जान्छ । यसले रोगका विभिन्न लक्षण देखा पर्छन् ।
पिडिए
शिशु जन्मनुभन्दा अगाडि आमाको पेटभित्र रहँदा ठूला रक्तनली सानो नशाको माध्यमद्वारा एक अर्कासँग जोडिएका हुन्छन् । साधारण अवस्थामा बच्चाले जन्म लिएर सास फेरेको केही घण्टाभित्रै यो सानो नसा बन्द हुन्छ र ठूला रक्तनलीबिचको सोझो सम्पर्क समाप्त हुन्छ। यो सानो नसा बन्द भएन भने यसले रोगको रुप लिन्छ जसलाइ पिडिए भनिन्छ । यस्तो अवस्थामा शिशुको रगत ‘वोर्टा’ बाट ‘पल्पोनरी अर्टरी’मा जाने क्रम जारी रहन्छ । यसबाट ‘पल्मोनरी अर्टरी’ भित्रको चाप बढ्न थाल्छ्, फोक्सोतर्फ रक्तप्रवाहको मात्रा बढ्छ र मुटुको बाँयातर्फ बढी चाप पर्न जान्छ, जसको कारण विभिन्न समस्या पनि आउन सक्छ । छातीको बाँयातर्फ माथिल्लो भागमा स्टेथेस्कोपले सुन्दा अचम्मको, ठूलो लगातार मेसिनरी आवाज ( घारघुर, घारघुर ) सुनिन्छ । यो समस्या देखिएका शिशुको ३ देखि ४ वर्ष उमेर पुगिसकेपछि सानो शल्यक्रिया गरेर खुलै रहेको सानो नसालाई बाँध्नुपर्छ । यो साधारण शल्यक्रिया हो र यसबाट रोग पूर्णरुपले ठीक हुन्छ । रोगको निदान मुटुको भिडियो (इकोकार्डियोग्राफी) परीक्षण गरिसकेपछि यो रोग पक्का गर्न सकिन्छ।
जन्मजात मुटु रोगका लक्षण
- नवजात शिशुको जिब्रो, ओठ, औंलाका टुप्पा निलो हुने ।
- औंलाका टुप्पा बाक्ला र चाक्ला हुने ।
- मुटु हल्लिने ।
- दम बढने ।
- बारम्बार रुघाखोकीले सताइरहने ।
- उमेर अनुसारको शारीरिक विकास नहुने ।
- निधारमा पसिना आउने ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
