राजविराज- चुरेक्षेत्र भएर बग्ने महुली खोलामा आएको बाढी बाँध फुटाएर गत साउन अन्तिम साता तिरहुत गाउँपालिकाका मैनाकडेरी, लोहजरा, बुधेवा लगायतका गाउँमा पस्यो। १८ घर बगायो, ३ सय घर परिवार विस्थापित भए।
‘जसोतसो ज्यान बचायौं,’ स्थानीयवासी भन्छन्, ‘यो वर्ष चैं मरिन्छ कि बाँचिन्छ यसै भन्न सकिन्न।’
अघिल्लो वर्षको बाढीको झझल्को अहिले पनि उनीहरुको आँखैमा छ। मैनाकडेरीकी लिलमदेवी राम भन्छिन्, ‘त्यतिबेलाको हन्डर सम्झना आउँदा अहिले पनि बेलाबखत आङ जिरिंग हुन्छ।’
‘साउन २५ गतेदेखि सुरु भएको वर्षासँगै महुली खोलामा आएको बाढी २८ गते बिहान ८ बजे मैनाकडेरी ५ र लोहजरा ९ मा बाँध कटान गरेर गाउँ पस्यो,’ सावित्रिदेखि रामले स्मरण गरिन्, 'लामो समयसम्म बाढीले निकास नपाउँदा गाउँ नै तहसनहस बनायो।’
दुई घन्टापछि लोहजरा ८ स्थित बुधेवामा नहरको बाँध भत्किएपछि बाढीले निकास त पायो तर धेरै घर सँगै बगाएर लग्यो। ‘बाँध नकाटेको भए धेरै गाउँलेले ज्यान गुमाउँथे,’ उनले थपिन्, ‘दुःखमा पनि खुसीको कुरा के भने, बाँध फुटेका कारण मान्छेले डुबेर मर्नु परेन।’
घरमा पानी पसेपछि टेबुलमाथि कुर्सी र त्यसमाथि आफू उभिएर छोराछोरी बचाएको सम्झना उनको मनमा ताजै छ। ‘त्यसो गर्दा पनि घाँटीसम्मै पानी आयो, अरु आधा घन्टा बाढीले निकास नपाएको भए मर्नेको संख्या दर्जनमा हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्।
बाढीले जिवछ मुखिया, इन्द्रदेव पण्डित, लक्ष्मण राम, पिहरा राम, राधे राम, भरत पण्डित, इन्द्रदेव पण्डित, मुनी राम, वेचन पण्डित, श्रवण राम, रामसेवक पण्डित, भवरलाल राम, राजकुमार राम, वसन्त राम, हरि राम लगायतको घर बगाएको तिरहुत–२ मैनाकडेरीका वडा अध्यक्ष भुलन यादवले बताए।
विस्थापित भएका ५० परिवार चन्द्रनहरको डिलमा, ३५ परिवार स्थानीय जिल्ला रोडमा, ४० परिवार भेडिया सडकमा र ५० परिवारले जंगलको डिलमा पाल टाँगेर जीविका चलाए।
बाढीले चन्द्रनहरको बाँध तथा गाउँ प्रवेश गर्ने सबै बाटो ठाउँठाउँमा भत्किएपछि मैनाकडेरी, बुधेवा, लोहजरासम्म पुग्न त्यसबखत हवाई मार्गकै प्रयोग गर्नुपर्यो। हेलिकप्टरवाट तत्काल उपलब्ध गराइएको च्युरामुरी सकिएको धेरै दिनपछि बाटोघाटो मर्मत भए। ‘साउन २७ गतेदेखि एकै पटक ३० गतेमात्रै खाना नसिव भयो,’ लोहजरा ८ बुधेवाकी भुटियादेखि राम भन्छिन्, ‘केटाकेटीले पेटभरि भात खान पनि धेरै दिन कुर्नुपर्यो।’
पछिल्लो संरचना अन्तर्गत तिरहुत वडा नं २ को मैनाकडेरी तथा वडा नं ५ का लोहजरा र बुधेवाका बासिन्दा अहिले पनि ढुक्क छैनन्। अस्थायी बाँध बनाएर खोलो पहिलाकै स्थानमा फर्काईपछि लामो समयसम्म विस्थापित भएका उनीहरु अहिले घर फर्किँदैछन्। तर, ४ महिनापछि पुनः घर छोड्नुपर्ने पिरालेले उनीहरुलाई छोडेको छैन।
उतिबेला टाँगेको त्रिपाल कतिपय परिवारले अहिले पनि हटाएका छैनन्। ‘पानी नभएको खहरे खोलो बालुवाको बाँध बनाएर फर्काईएको छ,’ वडा अध्यक्ष यादव भन्छन्, ‘असार नलाग्दै फेरि बहुलाएर आउँछ। यो वर्ष त गाउँमा एक घर पनि बाँकी रहने आस छैन।’
बाढीले मैनाकडेरीको भेडियादेखि २ किलोमिटरको दुरीसम्म ७ ठाउँ बाँध कटान गरेको छ। बालुवा हालेर रोकथाम गर्नेबाहेक दीर्घकालीन बाँध निर्माणको पहल भएको छैन। ‘हामीले विभिन्न निकायमा पटक–पटक बाँध निर्माणका लागि पहल गर्यौं,’ गाउँपालिका अध्यक्ष मनोज बहडखेरले भने, ‘तर, अहिलेसम्म सबैले पैसा छैन भनेर निरास बनाउने काम मात्रै गरे।’ बाढीले पुनः पहिलाकै स्थानमा कटान गरे यसवर्ष करिब ५ सय घरपरिवार डुबानमा पर्ने र हजारौं परिवारको बिचल्ली हुने उनले जानकारी दिए।
खाँडो, महुली, जिता, त्रियुगा, बलान, अमाहा, सुन्दरी लगायतका खोलामा आएको बाढीका कारण गत वर्ष सप्तरीमा मात्रै ५ जनाले ज्यान गुमाएका थिए भने ३१ हजार १७० घरपरिवार प्रभावित भएका थिए। कुल १ अर्ब ४० करोडको क्षति भएको जिल्ला दैवी प्रकोप उद्धार समितिले जनाएको छ। समितिका अनुसार ९८९ पशु चौपाया बाढीले बगाएको र मरेको रेकर्ड छ। यसैगरी ४ हजार ३६७ परिवारको ३३१२ दशमलल ५ हेक्टर धानबाली नष्ट हुँदा १८ करोड ७१ लाख ६२ हजारको धान बाली, १६९ परिवारको १६० दशमलव ९० हेक्टरको माछा पोखरीको नष्ट हुँदा ४ करोड १७ लाख ५९ हजार ५ सय क्षति भएको थियो।
जल उत्पन्न प्रकोप व्यवस्थापन डिभिजन कार्यालय अन्तर्गतका सानाठूला गरी ३६ वटा नदी नियन्त्रण योजनामा १६ करोड ४४ लाख, कोसी पम्प चन्द्र नहर सिँचाइ व्यवस्थापन डिभिजन अन्तर्ग विभिन्न नहर प्रणाली ७१ स्थनमा क्षति हुँदा ५ करोड २८ लाख, सिँचाइ विकास डिभिजन अन्तर्गतका १८ वटा सिँचाइ योजनामा ४० करोडको क्षति भएको थियो भने खानेपानीका १७ वटा योजनामा गरी ९ करोड ८८ लाख क्षति भएको थियो।
बाढीले ७५ वटा विद्यालयमा क्षति पुर्याउँदा २ वटा विद्यालय पूर्ण रुपमा नष्ट भएका थिए।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
