नयाँ दिल्ली- विश्वकै सबैभन्दा ठूलाे प्रजातान्त्रिक देश भारतले आज नयाँ नेतृत्व पाउँदैछ। आसन्न १७औं लोकसभा निर्वाचनको मतगणना सकिएसँगै आगामी ५ वर्षका लागि को नेतृत्वमा आउने निर्क्योल हुनेछ।
सन् २०१४ मा भएको लाेकसभा निर्वाचनमा बुहुमत प्राप्त गरी प्रधानमन्त्री बनेका भाजपा नेता नरेन्द्र मोदी के पुनः ५ वर्ष भारतकाे केन्द्रमा रहन सक्लान्। आज हुने मतगणनाले साे टुंगो लगाउनेछ। यसपालिको निर्वाचनलाई मोदीको नेतृत्वको जनमतसङ्ग्रहजस्तो मानिएको छ।
भाजपाले हिन्दु धर्मलाई प्रथमिकतामा राखेकाले भारतमा मोदीलाई एक विभाजनकारी व्यक्तित्वको रुपमा पनि चित्रण गरिन्छ। कतिपयले देशमा विभाजन भड्काएका आरोप पनि उनीमाथि लगाउँछन्।
सत्तारुढ भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)ले चुनाव जित्ने यसअघि नै दाबी गरिसकेको छ। तर, विश्लेषकहरु भने प्रमुख प्रतिपक्ष भारतीय कांग्रेस तथा विभिन्न राज्यमा क्षत्रीय दलको उपस्थितिले भाजपालाई भनेअनुसारको सहज नहुने बताउँछन्। क्षत्रीय दलबीच भएका गठबन्धनले पनि भाजपा र कांग्रेस दुबैलाई कडा चुनाैती पेस गर्ने अनुमान गरिएको छ।
युवा नेताको छबीमा कांग्रेसको नेतृत्व सम्हालेका राहुल गान्धीलाई चुनावमा आफू र पार्टीलाई पनि सुरक्षित अवतरण गराउनुपर्ने अवस्था छ। अघिल्लो चुनावमा कांग्रेसको लज्जास्पद हारका कारण पनि यसपटक साे गिरेको साखलाई माथि उठाउन उनी सफल हुन्छन् या हुँदैनन् भन्ने आज टुंगो लाग्नेछ।
विश्वकै ठूलो निर्वाचन
विश्वकै सबैभन्दा ठूलाे मानिने भारतीय लोकसभा निर्वाचन कूल ७ चरणमा गरिएको थियो। ५ सय ४२ सिटका लागि भएको चुनावको मतगणना बिहीबार बिहान ८ बजेबाट हुँदैछ। यो वर्ष भारतको निर्वाचनमा ९० करोड योग्य मतदाता थिए। यो सङ्ख्या विश्वको कुनैपनि निर्वाचनमध्ये सबैभन्दा धेरै हो। झन्डै ८ हजार उम्मेदवार तथा ६ सय ७० राजनीतिक दल चुनावमा सहभागी भएका थिए।
१० लाख मतदान केन्द्रमा ३९ दिन लगाएर सम्पन्न निर्वाचनमा अघिल्लो चुनावयता ८ करोड ३० लाख नयाँ मतदाता थपिएका थिए। १८-१९ वर्षका मतदान गर्न योग्य मतदाता मात्रै डेढ करोडको संख्यामा थिए।
निर्वाचनमा बहुमत प्राप्त गर्न कुनै एक पार्टी वा गठबन्धनले कम्तीमा २ सय ७२ सिटमा जित हात पार्नुपर्छ। सन् २०१४ मा भाजपाले २ सय ८२ सिट जितेको थियो। साे समयमा भारतीय कांग्रेस केवल ४४ सिटमा खुम्चिएको थियो।
मतदानमा पहिलो पटक भिभिपिएटीको प्रयोग
यस चुनावमा भारतभर पहिलाेपटक भोटर भेरिफियबल पेपर अडिट ट्रेल (भिभिपिएटी) रेकर्डको प्रयोग गरिएको थियो। यसबाट मतदातालाई भोट हाल्दा कुनै कमजोरी भएमा जानकारी मिल्ने तथा कुनै बदमासी गर्न खोजिएमा समेत थाहा लाग्ने भएकोले भोट बदरको संख्या कम हुने विश्वास गरिएको छ। भिभिपिएटीकै कारण पनि मतगणनाको नतिजा आउन केही घण्टा बढी समय लाग्ने बताइएको छ।
केही दिनअघि मात्रै पनि इलोक्ट्रोनिक भोटिङ मेसिन (इभिएम)बाट हुने कार्य सम्पादनलाई लिएर प्रतिपक्षमा रहेका २१ दलले चिन्ता जाहेर गरेका थिए। प्रतिपक्ष दलहरुले सर्वाेच्च अदालतमा मुद्दा दायर गर्दै चुनाव आयोगलाई सबै भिभिपिएटी मेसिनको रुजु गर्न आदेश दिन माग गरेका थिए। तर सर्वोच्चले भने उक्त मुद्दालाई खारेज गरिदिएको थियो।
केही प्रतिपक्ष दलले भने बिना सुरक्षा इभिएमलाई मतगणना स्थलसम्म ल्याइपुर्याइएको समेत दाबी गरका थिए। तर चुनाव आयोगले भने सो कुरामा कुनै सत्यता नभएको स्पष्ट पारेको छ।
इभिएमद्वारा गरिएको चुनावको मतगणना कसरी हुन्छ त?
मतगणना सुरु हुनुअघि यसमा समेल हुने सबै निर्वाचन अधिकारी तथा सहयोगीहरुले सामूहिक सपथ लिन्छन्। सोपश्चात् आयोगबाट खटाइएका मतदान अधिकृतको उपस्थितिमा सबै इभिएमको जाँच गरिन्छ।
मतगणनाका समय चुनावमा भाग लिएका राजनीतिक दलका उम्मेदवारलाई आफ्ना मत गणकसहित मतगणना केन्द्रमा उपस्थित हुन पाउने अधिकार हुन्छ। यस्ता गणकले पूरा समय मतगणनाको अवलोकन गर्न पाउँछन्। सबैभन्दा पहिले 'पोस्टल' मतपत्रको गणना गरिन्छ र इभिएमको पालो आएँछ।
मतदान केन्द्रका हिसाबमा क्रम मिलाएर राखिएका इभिएम खाेलेपछि त्यसमा दर्ज भएको कूल मत र अलग-अलग उम्मेदवारले प्राप्त गरेको मतको डाटा लिइन्छ।
यसपछि सबै मतदान केन्द्रका इभिएमबाट प्राप्त आँकडालाई आपसमा जाेड्ने काम गरिन्छ। चुनाव आयोगका अनुसार इभिएमको गणना सकिने बित्तिकै साे गणना भिभिपिएटी रेकर्डमा उल्लेख भएअनुसार मेल खाए/नखाएको मिलान गरिन्छ। यसका लागि हर मतगणना कोठामा अलग-अलग भिभिपिएटी बुथ समेत खडा गरिएको हुन्छ।
मतगणनाका क्रममा कुनै विवाद अथवा रुकावट आएमा मतदान अधिकृतले घटनाबारे चुनाव आयोगलाई तत्काल जानकारी दिनुपर्ने हुन्छ। चुनाव आयोगले अधिकृतको सूचना तथा गुनासाेलाई आधार मान्दै विवाद देखिएको क्षेत्रको मतगणना जारी राख्ने, मतगणना रद्द गर्ने र पुनः मतदान गर्नेसम्मको आदेश दिन सक्छ।
यदि कुनै विवाद वा गुनासाोबिना नै मतगणना सम्पन्न भएमा अधिकृतलाई नतिजा घोषणा गर्ने अधिकार हुन्छ।
यस चुनावमा करिब ३९ लाख ६० हजार इभिएम र १७ लाख ४० हजार भिभिपिएटी मेसिन प्रयोग भएका थिए। जसमा रिजर्भ मेसिन पनि परदछ। चुनाव आयोगले यसपटक 'सुविधा' नामक माेबाइल एप्लिकेसन लन्च गरको छ, जसबाट सहजरुपमा आफूले चाहेको मतदान केन्द्रको नतिजा थाहा पाउन सकिन्छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
