काठमाडौं– गत वर्षको मेमा कार्ल मार्क्स आफ्नो जन्मथलो जर्मनीको ट्रियर सहरमा फिर्ता आए। करिब १ सय ८४ वर्षअघि १७ वर्षको उमेरमा उनले यो सहर छाडेका थिए। तत्कालीन समयमा उनी जर्मनीको बान विश्वविद्यालयमा कानुन अध्ययन गर्न गएका थिए।
चीनमा बनेको ४ दशमलव ४० मिटर अग्लो र २ दशमलव ३ टन तौल भएको एक मूर्तिका रुपमा उनी गत वर्षमात्र जन्मथलो ट्रियरमा फर्केका हुन्।
यो विशाल प्रतिमा उनको २ सयऔं जन्म जयन्ती (५ मे, २०१८) को उपलक्ष्यमा चीनका कम्युनिष्ट सरकारले उपहार दिएका थिए।
चीन सरकारको यो उपहार एक लाख जनसंख्या बसोबास गर्दै आएको ट्रियर नगरपालिकाकालाई दिएको हो। ‘मान या नमान, मै तेरा मेहमान' शैलीको यो उपहारले धर्म संकटमा पारेको थियो।
चीनको उपहारको उचाई घटाइयो
चीनद्वारा उपहार प्रदान गरिएको मार्क्सको प्रतिमा अस्वीकार गर्नु एक शक्तिशाली देशलाई नमान्नु थियो। त्यसैले मार्क्सको जन्म सहरले एउटा शर्त राख्दै त्यसलाई स्वीकार गर्यो। उसले उक्त प्रतिमालाई ६ दशमलव ३० मिटरको सट्टा ४ मिटर ४० सेन्टिमिटरको बनाउने अनि मात्र सहरमा राख्ने शर्त राख्यो।
आज ‘पोर्टा निग्रा’ भनेर चिनिने ट्रियर सहरको १८ सय वर्ष पुरानो २९ मिटर अग्लो नगरद्वारको सामुन्ने अनावरण गरियो। यसरी अनावरण गर्नु पहिल्यै मार्क्सका विरोधीहरुले पुर्याउन सक्ने क्षतिलाई ध्यानमा राखिएको थियो। त्यसैले ५ मे कै दिन पारेर उक्त प्रतीमा राखियो।
मार्क्सको जन्म सहर भएका कारण हरेक वर्ष डेढ लाख चिनियाँ पर्यटक ट्रियर सहरमा आउँछन्। सम्भवतः भविष्यमा पनि उनीहरुले नै मार्क्सको प्रतीमालाई जर्मन नागरिकले भन्दा बढी अवलोकन गर्नेछन्।
दुनियाँ बल्दन चाहने मार्क्स
सन् १८६७ मा मार्क्सले ‘दास क्यापिटल’ लेखेर मार्क्सले विश्वभर जुन खालको उथलपुथल ल्याइदिए। यसभन्दा पहिले वा पछि कुनै पनि चिन्तक, विचारक र अर्थशास्त्रीले सक्ने छैनन्।
उनले भनेका थिए– 'दार्शनिकले दुनियाको फरकफरक व्याख्या गरे। तर मुख्य कुरा त यसलाई बदल्न जरुरी छ।'
मार्क्स दुनियाँ बदल्न चाहन्थे।
वास्तवमा त्यही मानिस दुनियाँ बदल्न चाहन्छ, जसले संसारलाई बुझ्छ।
मार्क्सले दास क्यापिटलमा पुँजीवादी व्यवस्थाले आफ्नो चिहान आफैं खन्छ भन्ने पुष्टि गर्ने प्रयास गरे।
उनलाई भन्नु थियो कि त्यो पुँजी, जो कुनै रगत चुस्ने जनावरझैं श्रमको शोषणबाट आफू मोटाउने गर्दछ, त्यो आत्मघाती सिद्ध हुन्छ।
रुसी समाजवादी क्रान्ति
कार्ल मार्क्स जिवित नै हुदाँ उनले परिकल्पना गरेका कुनै क्रान्ति भएन।
१८८३ मार्च १४ मा लन्डनमा उनको मृत्यु भयो। उनको मृत्युको ३४ वर्षपछि सन् १९१७ मा रुसमा एक क्रान्ति भयो। लेनिनको नेतृत्वमा अक्टोबर क्रान्ति भएको थियो।
जर्मन मार्क्सवादलाई मन पराउँदैन?
मार्क्सको जन्मदेशमा कम्युनिस्ट शासन र उनको सिद्धान्तलाई मानिदैन। यसको पछाडि पनि अनेकौं घटनाहरु रहेका छन्। जर्मनी एकीकरण हुनुभन्दा पहिले ४० वर्षसम्म पूर्वी जर्मनीका एक करोड ८० लाख जनता रुसी मार्क्सवादीको बन्धक थिए। जबरजस्ती शासन चलाएको कम्युनिस्ट सरकारले उनीहरुलाई कठोर शासन गरेको आरोप लाग्दै आएका छ।
मार्क्सले प्रतिवादन गरेको विचारले २०औं शताब्दीको दशकमा जति मानिसको मृत्यु भयो त्यो विश्वयुद्धको भन्दा कम आँकडा नभएको भन्दै आलोचना हुने गरेको छ।
भारतीय अनलाइन पोर्टल सत्याग्रहबाट नेपाल लाइभका लागि गरिएको भावानुवाद
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
