काठमाडौं- लोकतन्त्रको ठूलो महाेत्सव मानिने चुनावमा होमिएको छ, दक्षिणी छिमेकी भारत। लोकसभा निर्वाचनले भारतीय चुनावी माहोल निकै गरम बनिरहेको छ।
विश्व शक्ति राष्ट्रकाे रुपमा उदाउँदै गरेको एक छिमेकीको चुनावप्रति अरु छिमेकीको स्वभाविक चासो हुन्छ। चुनावमा जित्न सक्ने ठानिएका दलले लिएको नीतिले छिमेकमा पनि प्रभाव पार्छ। त्यसमा पनि उनीहरुले अबलम्बन गर्ने विदेश नीतिप्रति चासो रहनु स्वभाविक हो।
चुनावमार्फत सत्तामा जानसक्ने प्रवल सम्भावना रहेका दुई दल भारतीय जनाता पार्टी (भाजपा) र भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस (कांग्रेस आई)का घोषणापत्र केलाउँदा मुलतः विदेश नीतिमा समानता नै भेटिए पनि दक्षिण एसियाली सहयोग संगठन (सार्क)लाई हेर्ने विषयमा भने दुई पार्टीबीच मतऐक्यता रहेको छैन।
नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारले दक्षिण एसियाकै पुरानो क्षेत्रीय संगठन सार्कलाई ओझेलमा पारेर अर्को संगठन बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बंगालका खाडी राष्ट्रहरुकाे प्रयास (विम्स्टेक)लाई अघि बढाउन चाहेको भन्ने बुझाइ पाइन्छ।
त्यसलाई नै बल पुग्ने गरी आएको छ, भाजपाको यसपालीको चुनावी घोषणा पत्र। भारतीय विदेश नीतिमा सरकारभन्दा पनि ‘साउथ ब्लक’ हावी हुने ठानिए पनि सत्तामा पुग्न सक्ने दलले ल्याएको चुनावी घोषणापत्रले अर्थ राख्छ नै।
भाजपाले ‘संकल्प पत्र’का नाममा सार्वजनिक गरेको घोषणापत्रको ३८औं पृष्ठमा विदेश नीतिबारे उल्लेख छ। त्यसमा बहुपक्षीय सहकार्य गर्नेबारे समेटिएकाे छ।
भाजपाले आफ्नो घोषणापत्रमा संयुक्त राष्ट्र संघ, जी–२०, ब्रिक्स, एससिओ, कमनवेल्थ, रुस, इन्डिया र चीनबीचको सम्बन्धलाई प्रभावकारी बनाउन (आरआइसी)लाई सुदृढ गर्ने कुरा उल्लेख गरेको छ।
त्यस्तै जेएआई(जापान–अमेरिका–इन्डिया) तथा बिमस्टेक तथा आसियानलाई सुदृढ बनाउँदै क्षेत्रीय सहयोग र सहकार्य बढाउने उल्लेख गरेको छ। तर, त्यसमा सार्क कहिँ पनि उल्लेख छैन। नेपाल लगायतका देशमा गरिने चिन्ता मुताविक नै भाजपाले चुनाव जितेको खण्डमा सार्कलाई भन्दा विम्स्टेकलाई प्राथमिकता दिने देखिन्छ।
उता कांग्रेसले भने सार्कलाई प्राथमिकता दिएको छ। कांग्रेसले चुनावका लागि ल्याएको घोषणा पत्रको २६औं पृष्ठमा विदेश नीतिबारे उल्लेख गरेको छ। कांग्रेसले छिमेकीलाई प्राथमिकता दिँदै बहुपक्षीय सहकार्यमा पनि निकै जोड दिएको छ।
कांग्रेसले क्षेत्रीय सहकार्य गर्ने मामिलामा विशेषगरी छिमेकी र जी–२० मा रहेका देशसँगको सम्बन्धलाई प्रगाढ बनाउने कुरामा जोड दिएको छ। त्यस्तै आसियानलाई पनि प्रभावकारी बनाउने बताएको छ। भाजापाले सार्क उल्लेख नगरे जस्तै कांग्रेसले विम्स्टेकको नामसमेत उल्लेख गरेको छैन।
सार्क र आसियानमा रहेका देशसँगको भौगोलिक निकटताको फाइदा उठाउँदै द्विपक्षीय व्यापार, पर्यटन र सांस्कृतिक आदान–प्रदान गरिने कांग्रेसको घोषणापत्रमा जनाइएकाे छ।
भारत–पाकिस्तानबीचको कटुतापूर्ण सम्बन्धले सार्कको अस्तित्व नै संकटमा पर्ने अवस्था आइरहेका बेला कांग्रेसले चुनाव जितेमा सार्कले पुर्नजीवन पाउने सम्भावना छ।
नेपाल सार्कको संस्थापक सदस्य हो भने अहिले अध्यक्षता पनि नेपालले नै गरिरहेको छ। काठमाडौंमा सचिवालय रहेको सार्क सन् १९८५ मा स्थापना भएको थियो। सन् २०१६ मा पाकिस्तानको इस्लामावादमा आयोजना गर्न लागिएको १९औं सार्क शिखर सम्मेलनमा भारतले अन्तिम समयमा आएर भाग लिन नसक्ने जनाएको थियो।
भारत प्रशासित काश्मीरको उरीमा भारतीय सैन्य शिविरमा भएको आक्रणपछि भारत–पाकिस्तानबीच सम्बन्ध बिग्रिएको छ। त्यसको प्रभाव शिखर सम्मेलनमा परेको थियो।
त्यसअघि सन् २०१४ मा नेपालले १८औं सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। १९औं शिखर सम्मेलनमा पाकिस्तानलाई अध्यक्षता हस्तान्तरण गर्ने कार्यक्रम रहे पनि सम्मेलन बीचमै रोकिएपछि नेपालले नै सार्कको अध्यक्षता गरिरहेको छ।
सन् १९९७ मा स्थापना भएको बिम्स्टेकमा भने नेपाल सन् २००४ मा मात्रै सदस्य बनेको थियो। नेपालले नै सन् २०१८ को अगस्टमा बिम्स्टेकको चौथो सम्मेलन आयोजना गरको थियो।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
