गर्भनिरोध भन्नाले गर्भ रहन नदिने विधि भनेर बुझिन्छ । गर्भ रहन नदिँन स्थायी तथा अस्थायी साधनको प्रयोग गरिन्छ । यस्ता विधिको उपयुक्तता मानिसको स्वास्थ्य र इच्छामा भर पर्छ । तर जुनसुकै गर्भनिरोधक विधि अपनाए पनि यसको सफलता सही प्रयोगमा निर्भर रहन्छ । गर्भनिरोधका लागि शुक्राणु (वीर्य) लाई गर्भाशयमा पुग्नबाट रोक्नुपर्ने हुन्छ । यसका लागि कण्डम, गर्भनिरोधक चक्की, सुई, हर्मोन, इम्प्लान्ट आदिको प्रयोग गर्न सकिन्छ । यिनीहरुको प्रयोग आफ्नो छनोटअनुसार गर्न सकिन्छ । यदि कण्डमबाहेकको विधि प्रयोग गर्नुपरेमा चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनिवार्य लिनुपर्ने हुन्छ ।
कण्डम
कण्डम एक सुरक्षित विधि हो । यो सर्वसुलभ पनि छ । कण्डम प्रयोग गर्दागर्दै अरु गर्भनिरोधक उपाय पनि अपनाउन सकिन्छ । यौन रोग तथा एचआइभीबाट बच्न कण्डमको प्रयोग एकमात्र उपयुक्त विधि हो । यसले गर्भनिरोधका साथै यौनसुरक्षा पनि प्रदान गर्दछ । आजभोलि बजारमा महिलाका लागि पनि कण्डम उपलब्ध छन् । सही तरीकाले महिला कण्डमको प्रयोग नगरेमा प्रभावकारी मानिदैन । कण्डम पुरुषले प्रयोग गर्ने पातलो रबरको खोल हो । हरेकपटकको सहवासमा कण्डम प्रयोग गरेमा गर्भ रहनबाट रोक्छ ।
पिल्स
पिल्स महिलाले खाने परिवार नियोजनको एक भरपर्दो अस्थायी साधन हो । यो छोटो अवधिका लागि गर्भान्तर गर्न चाहने महिलालाई धेरै नै उपयोगी मानिन्छ । यो चक्की हरेक दिन नबिराई खाने गरेमा गर्भ रहँदैन । तर यो चक्की खान छाडेमा महिलाले तुरुन्तै गर्भधारण गर्न सक्छिन् । पिल्स एक साइकल (एक पुरिया)मा जम्मा २८ चक्की हुन्छन् । २८ चक्कीमध्ये २१ वटा सेतो र ७ वटा खैरो रंगको हुन्छ । यसबाट महिनावारी प्रक्रियामा कुनै असर हुँदैन ।
डिपोप्रोभेरा
संगिनी नामले परिचित यो सुई महिलाले प्रयोग गर्ने परिवार नियोजनको एक भरपर्दो अस्थायी साधन हो । एउटा बच्चा पाइसकेपछि हरेक ३–३ महिनामा एक–एक पटक यो सुई लगाउने गरेमा गर्भ रहँदैन । एकपटक लगाएको सुईले तीन महिनासम्म काम गर्दछ । डिपोप्रोभेराले महिलाको डिम्बाशयबाट डिम्ब निस्कन दिँदैन । यसले पाठेघरको मुखमा हुने तरल पदार्थलाई बाक्लो बनाएर शुक्रकीटलाई पाठेघरमा पस्न दिँदैन र पाठेघरभित्रको पत्रलाई पातलो बनाइदिन्छ जसले गर्दा डिम्ब टाँसिन पाउँदैन ।
नरप्लान्ट
नरप्लान्ट महिलाले प्रयोग गर्ने अस्थायी साधन हो । यसले सात वर्षसम्म गर्भ रहन दिँदैन । यो नरम रबरजस्तो वस्तुले बनेको हुन्छ । यसमा सिन्थेटिक प्रोजेस्टेरोन हर्मोन भरिएको हुन्छ । यसमा ६ वटा पातला र लचिला क्याप्सुल सलाईको काँटीजस्ता राखिएका हुन्छन् । यो महिलाको पाखुराको माथिल्लो भित्री भागको छालामुनि तालिमप्राप्त स्वास्थ्यकर्मीले राखिदिन्छन् । यो राखेको २४ देखि ४८ घण्टाभित्र काम गर्न थाल्दछ । साथै यसलाई निकालेपछि महिलाको प्रजनन् शक्ति तुरुन्तै फर्केर सामान्य रुपमा काम गर्न थाल्छ । बच्चा चाहिएको खण्डमा यो जुनसुकै बेला पनि निकाल्न सकिन्छ ।
कपर–टी
लामो समयसम्म गर्भनिरोध गर्नका लागि महिलाको पाठेघरमा राखिने परिवार नियोजनको अस्थायी साधनलाई कपर–टी भनिन्छ । यो अंग्रेजी ‘टि’ आकारको हुन्छ । यो तीनैतिर तामाको मसिनो तारले बेरिएको हुन्छ । यसको तल्लो टुप्पोमा सेतो मसिनो धागो हुन्छ र धागो पाठेघरको मुख बाहिरसम्म निस्किएको हुन्छ जुन महिलाले छामेर थाहा पाउन सक्छन् । यो तालिमप्राप्त स्वास्थ्यकर्मीले महिलाको पाठेघरमा राखिदिन्छन् । एकपटक राखेको कपर–टीले १२ वर्षसम्म गर्भ रहन दिदैन । सन्तानको रहर पुगेका वा लामो समयसम्म बच्चा पाउन नचाहने महिलाका लागि यो उपयुक्त र निकै भरपर्दो साधन हो । यसमा कुनै किसिमको रासायनिक पदार्थ नहुने भएकाले शरीरलाई कुनै असर गर्दैन ।
बन्ध्याकरण
बन्ध्याकरण महिला वा पुरुषले गर्भ रहन नदिन पूर्ण रुपमा शल्यक्रिया गराउनु हो । यो बच्चा नचाहिएको खण्डमा गराउन सकिन्छ । यस विधिमा महिलाको डिम्बनली बन्द गरिन्छ । पुरुषमा शुक्रकीट नलीलाई बन्द गरिन्छ, जसले गर्दा शुक्रकीट निस्कन सक्दैन । यो स्थायी विधि हो ।
प्राकृतिक परिवार नियोजन
यस विधिमा पुरुष र महिला दुवैले महिलाको महिनावारीको समयलाई ध्यानमा राखेर यौनसम्पर्क राख्नुपर्ने हुन्छ । यी सुरक्षित दिनहरु महिनावारी भएको दिनबाट सात दिनसम्म हुन्छ र २१ औं दिन पछिबाट हुन्छ । तर यो महिनावारीको मासिक अन्तरमा आधारित हुन्छ तर यसको अनुमान गर्न गाह्रो हुने हुनाले गर्भधारण गर्ने विचार नभएको खण्डमा यस्तो विधि अपनाउनु अलि जोखिमपूर्ण हुन्छ ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1792292945.webp)
-1786602170.png)
