काठमाडौं– परिर्वतित सन्दर्भमा नेपालाई दुई छिमेकी देश चीन र भारतलाई सन्तुलनमा राख्न गाह्रो भएको पूर्व परराष्ट्र्र्रमन्त्री तथा कूटनीतिक मामिलाका जानकारहरूले बताएका छन्।
परिर्वतित सन्दर्भमा विश्व नयाँ अन्तर्राष्ट्र्रिय मान्यताका आधारमा अघि बढे पनि भारतको परराष्ट्र्र्र नीति पहिलेकै नीतिअनुरुप सञ्चालन हुने गरेको बताउँदै यस्तो स्थितिमा नेपालाई दुई छिमेकी देशबीच सन्तुलन कायम गर्दै विश्व शक्ति राष्ट्र्रसँगको सम्बन्ध सञ्चालनमा अप्ठेरो भएको उनीहरुको बुझाइ छ।
'वर्तमान अवस्थामा नेपालको परराष्ट्र्र नीति' विषयक कार्यक्रममा बोल्दै पूर्व परराष्ट्र्रमन्त्री डा प्रकाशचन्द्र लोहनीले भारतले अझै पनि दोस्रो विश्व युद्धपछि बेलायतले अख्तियार गरेको अम्रेला डक्ट्रिन अन्तर्गत नै आफ्नो परराष्ट्र्रनीति सञ्चालन गरेकाले समस्या देखिएको बताए।
'विश्व हाल रिब्यालेन्सिङ्ग डक्ट्रिन अन्तर्गत अघि बढेको छ, तर भारत बेलायतले अंगिकार गरेको अम्रेला डक्ट्रिनअनुसार अघि बढेकाले समस्या आएको हो,' लोहनीले भने।
नेपालका दुई छिमेकी देशको तुलनामा पश्चिमा देशको स्वार्थ नेपालमा कम रहेको बताउँदै एकीकृत राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी राष्ट्रवादीका अध्यक्षसमेत रहेका लोहनीले भने, 'पश्चिमा देशको नेपालमा स्वार्थ कम रहे पनि नेपालको निजत्व समाप्त गर्न धर्म परिर्वतनको खेलमा पश्चिमा राष्ट्र संलग्न भएका छन्।'
लोहनीले गत महिना भएको परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीको अमेरिका भ्रमण र त्यसलाई अमेरिकाले दिएको महत्वको विषयमा नेपाल चनाखो हुनुपर्ने कुरामा पनि जोड दिएका छन्।
यस्तै कार्यक्रममा बोल्दै पूर्व परराष्ट्रमन्त्री तथा नेपाली कांग्रेसका सह–महामन्त्री डा प्रकाश शरण महतले परराष्ट्र नीतिलाई नेपालले सडकको विषय बनाउँदा समस्या आएको बताएका छन्।
'परराष्ट्र नीतिलाई हामीले सत्तामा पुग्ने साधनको रुपमा विकास गर्यौँ जुन गल्ती हो,' महतले भने, 'सडकमा हुँदा कुनै अमुख देशसँगको सम्बन्धको विषयलाई बहसको विषय बनाउने र सत्तामा पुगेपछि सडकका बहसका विषयलाई कूटनीतिक माध्यमबाट समाधान गर्ने बाटो नखोज्नुनै नेपालको परराष्ट्र नीति सञ्चालनमा कमजोरी हुनेको प्रमुख कारण हो।'
कार्यक्रममा बोल्दै महतले थपे, 'दुई देशबीचको वार्तामा जाँदा नेपालले गर्नुपर्ने न्यूनतम तयारी पनि नगर्दा समस्या आउने गरेको छ।'
नेपालले कुन देशसँग के सम्झौता गर्दछ भन्ने कुरालाई ध्यान दिनुभन्दा पनि त्यो सम्झौता नेपालको स्वार्थ अनुकुल छ/छैन त्यसमा ध्यान दिन आम जनमानसलाई आग्रहसमेत गरे। नेपालको परराष्ट्र नीति र कूटनीति सञ्चालनमा कमजोर हुने गरेको अर्का पूर्व परराष्ट्रमन्त्री महेन्द्र बहादुर पाण्डेले पनि स्वीकार गरेका छन्।
नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका स्थायी समितिका सदस्यसमेत रहेका पाण्डेले एक १९औँ सार्क शिखर सम्मेलन पाकिस्तानमा आयोजना गर्ने विषयमा भारतले अस्वीकार गरेका प्रसंग सुनाउँदै भने, 'भारत र पाकिस्तानको आन्तरिक समस्याका कारण सार्कको इस्लामाबादमा आयोजना हुने शिखर सम्मेलनमा भारत सहभागी नहुने जनाएपछि सार्कको अध्यक्ष राष्ट्रको हैसियतमा नेपालले तीन प्रेस विज्ञप्ति निकालेको छ। भारतले सम्मेलनमा सहभागी नहुने जानकारी दिएपछि एउटै विषयमा तीन पटक प्रेस विज्ञप्ति निकाल्नुको अर्थ के?' पाण्डेले प्रश्न गरे।
परराष्ट्रनीतिलाई देशको आन्तरिक नीतिकै परिपूरक भएको बताउँदै पाण्डेले भने, 'प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले संयुक्त राष्ट्रसंघको ७३औँ महासभामा सहभागी हुँदा सत्तारुढ पार्टीका वरिष्ठ नेता माधव कुमार नेपालले प्रतिनिधिसभामा देश डुब्न लागेको भन्दै दिएको अभिव्यक्ति र हाल प्रधानमन्त्री ओली विश्व आर्थिक मञ्च डाभोसको ४९औँ वार्षिक बैठकमा सहभागी हुन स्विट्जरल्यान्डको डाभोसमा रहेका बेला प्रतिपक्ष दल कांग्रेसले प्रतिनिधिसभा अवरोध गरेर अन्तर्राष्ट्रिय समूदायलाई के सन्देश दिन खोजेको?'
आजको विश्व राजनीतिको केन्द्रबिन्दुमा नेपाल परेको बतउँदै पूर्व राजदूत डा.शम्भुराम सिंखडाले आन्तरिक राजनीतिमा देखा पर्ने खिचातानीलाई पछि सार्दै परराष्ट्र्रनीतिमा ध्यान दिनुपर्नेमा जोड दिए।
लामो समयदेखि नेपालमा देखा परेको राजनीतिक तरलतालाई शीघ्र समाधान गर्ने नसके त्यसले नेपालको परराष्ट्र्रनीति र कूटनीतिलाई असर गर्ने सिंखडाको कथन छ।
द्वन्द्वकालले निम्त्याएको तीन महत्वपूर्ण मुद्धामा सेना र हतियार व्यवस्थापन र नयाँ संविधान घोषणा भए पनि सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगको काम अझै नसकिएकाले अन्तर्राष्ट्र्रिय समुदायले यस विषयमा चासो व्यक्त गर्ने गरेको बताए।
सिंमखडाले भने, 'द्वन्द्वकालीन मुद्धालाई छिटोभन्दा छिटो समाधान गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। कार्यक्रममा बोल्ने अन्य व्यक्ताहरूले नेपालले सांस्कृतिक कूटनीति देखि लिएर मित्रराष्ट्रसँग जनस्तरको सम्बन्धलाई विशेष जोड दिनुपर्ने धारणा राखेका थिए।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
