राजनीति

देउवा समूहमा विमलेन्द्र निधिको ‘रि–इन्ट्री’

नवीन झा सोमबार, पुस १८, २०७९ २०:३९

काठमाडौं- मंसिर १० गते बिहान कांग्रेस नेता विमलेन्द्र निधि प्रधानमन्त्री तथा पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाको विशेष दूत बनेर माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड निवास खुमलटार पुगे। अघिल्लो दिन साँझ उनी एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली निवास बालकोट पुगेका थिए।

प्रधानमन्त्रीका लागि दाबी गर्ने समय नजिकिँदै गर्दा निधिको महत्त्वपूर्ण भेट र ब्रिफिङले अपेक्षित परिणाम त ल्याउन सकेन। तर, देउवाका निम्ति उनको दौडधुपले भने कांग्रेसभित्रको समूह-राजनीतिमा नयाँपन ल्यायो। उनी देउवाका लागि सक्रियतापूर्वक खटिएका थिए।

निधिले निर्वाचनको अन्तिम मत परिणाम नआउँदै आफ्नो सक्रियता बढाउन थालिसकेका थिए। मधेसका नयाँ नेताका रुपमा देखिएका सीके राउतलाई उनले आफ्नो निवासमा बोलाएर कुराकानी गरिसकेका थिए। आफूले कुराकानी गरेको भोलिपल्टै उनले राउतलाई बालुवाटार पुर्‍याए र देउवासँग भेटाए। त्यतिबेला राउत नेतृत्वको जनमत पार्टीले 'गठबन्धन र काँग्रेससँग संघीय र प्रदेश दुवै तहमा सहकार्य गर्ने र सरकारमा सामेल हुने सहमति' भएको सार्वजनिक पनि गरे।

निर्वाचनबाट सत्ता गठबन्धनको स्पष्ट बहुमत देखिएको थिएन। तर, त्यही बेलामा राउतले समर्थन गर्ने भएपछि गठबन्धन ढुक्क हुने स्थिति बनेको थियो। पछि त राउतले सार्वजनिक रुपमै पनि गठबन्धनसँग नजिक रहेको बताए।

संख्याभन्दा पनि निधिको चासो र सक्रियतालाई रोचक ठान्छन्, कांग्रेसकै कतिपय नेताहरु। निर्वाचनसम्म पार्टीमा गुमनाम देखिएका निधि निर्वाचन परिणाम आउँदै गर्दा देउवाको पक्षमा सक्रिय हुन थालेका थिए। सोही क्रममा उनले देउवासँग भेट गरेका थिए। र, देउवालाई नै संसदीय दलको नेताका लागि सहयोग गर्ने अभिव्यक्ति दिन थालेका थिए। त्यतिबेला निधिको त्यस किसिमको अभिव्यक्तिलाई समानुपातिकतर्फ नाम सुनिश्चित गर्ने रणनीतिको रुपमा चर्चा गरेका थिए। तर, घटनाक्रमहरुले उनी देउवा 'क्याम्प'मा 'रि-इन्ट्री' भएको अर्थ दिन थालेको थियो। पुस ९ र १० गतेको उनको सक्रियताले त्यसलाई धेरै हदसम्म पुष्टि पनि गर्छ। तर उनको प्रयास असफल भयो। देउवा प्रधानमन्त्री बन्न सकेनन्, प्रचण्ड भए। यसबारे निधि मात्रै होइन, देउवा निकट अन्य नेताहरु पनि सार्वजनिक रुपमा कुरा गर्न इच्छुक छैनन्।

कांग्रेसको नीति, अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठानका तत्कालीन कार्यकारणी निर्देशक तथा वरिष्ठ पत्रकार पुरुषोत्तम दाहाल निधिको पछि पछिल्लो 'मुभ'लाई सहज र सही ठान्छन्। उपसभापतिका रुपमा निधिले नै नियुक्त गरेका दाहालका अनुसार, कांग्रेसभित्र निधिको विचार समूह देउवा समूह नै हो। ‘देउवालाई उहाँले पहिला पनि लामो समय आफ्नो नेता मानेकै हो। अहिले पनि नेता मान्दा के फरक पर्‍यो र?', दहाल भन्छन्।

निधिले महाधिवेशनमा सोचे अनुसार मत नल्याएपछि आफ्नो विगतकै विचार समूहतिर फर्किनु कुनै आश्चर्यजनक कुरा नभएको दहालको तर्क छ।

कसरी बिग्रिएको थियो सम्बन्ध?

कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिबारे जानकारहरु देउवा र निधिको सम्बन्ध महाधिवेशनभन्दा चार वर्षअगाडि नै बिग्रिसकेको थियो। निधिले त्यसलाई जेनतेन एक-दुई थेगे। तर, पछि अलग बाटो रोजे। त्यो पनि खासै सफल हुन सकेन। अन्ततः उनी पुरानै समूहतिर जोडिएका छन्, पुरानै शक्ति फर्काउने अभिलाषाका साथ।

२०७३ साउनमा एमाले अध्यक्ष ओली नेतृत्वको सरकार ढालेर माओवादी र काग्रेस मिलेर सरकार बनाए। त्यतिबेला प्रचण्ड प्रधानमन्त्री बने, निधि गृहमन्त्री बने। त्यतिबेला प्रहरी प्रमुखमा बढुवा गर्ने विषयमा देउवा र निधिबीच टसल परेको थियो। देउवाको हस्तक्षेपको अगाडि प्रधानमन्त्रीको पनि केही जोड चलेन। देउवाको हस्तक्षेप नरुचाएका निधिले राजीनामा दिए। तर पछि पदमै फर्किए।

लगत्तैको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा निधि पराजित भए। यद्यपि, देउवाले निधिलाई पार्टीको उपसभापति जिम्मेवारी दिए। पार्टीको उपसभापति भएदेखि नै निधि खुलेर देउवाको विरोधमा त लागेनन्, तर सभापतिको उम्मेदवार बन्ने भित्री तयारी थालेका थिए।

२०७८ मा महाधिवेशन हुनुभन्दा एक वर्षअघि नै निधिले देउवालाई अबको सभापतिको रुपमा आफूलाई सघाउन आग्रह गरे। तर देउवाले आफैं उठ्ने तयारी गरेकाले निधिलाई सघाएनन्। परिणामतः देउवा र निधि सहित पहिलो चरणको निर्वाचनमा सभापतिका लागि चार जना उम्मेदवार बने। दोस्रो चरणमा निधिले देउवालाई सघाए। देउवा पुनः सभापतिमा निर्वाचित भए।

दोस्रो चरणमा देउवालाई समर्थन गरेको भए पनि सो समूहले निधिलाई आफ्नो समूहको नेताको रुपमा स्वीका गरेन। उनलाई आफ्नो समूहको बैठकहरुमा पनि बोलाएन। जसको प्रतिबिम्ब पार्टीको मधेस प्रदेश अधिवेशन र निधिको गृह जिल्ला धनुषाको अधिवेशनमा देखियो। प्रदेश सभापतिमा निधिका आफ्नै उम्मेदवार थिए भने देउवा पक्षको आफ्नै। निधि निकट नेता पराजित पनि भए। निधिको गृहप्रदेशमा देउवा निकट नेता जितेपछि निधिलाई थप धक्का लाग्यो।

कम्तीमा धनुषाको सभापति आफ्नै पक्षको होस् भन्ने निधि चाहन्थे। त्यहाँ भएको दोस्रो चरणको निर्वाचनमा उनले शेखर कोइराला पक्षको सहयोग लिएर आफू पक्षका उम्मेदवार जिताए। तर जिल्लामा भने देउवा पक्षको दबदबा देखिन्छ। त्यसैको त्रासले उनी मंसिर ४ को निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ उम्मेदवार बन्न चाहेनन्, समानुपातिक सूचीमा बसे।

समानुपातिकबाट सांसद चयन गर्दा पनि पुरुष उम्मेदवार छानिने सम्भावना न्युन भएकाले देउवासँग नजिकिएको भनेर आलोचन पनि भयो। तर उनी देउवाको साथ पाएरै सांसद बनिसकेका छन्। तर, उनीबाट फुत्किएका विगतको शक्ति फर्किनेमा भने आशंका गरिन्छ। किनकि, तीन दिन अगाडि मात्रै मधेश प्रदेशको कांग्रेसको संसदीय दलको निर्वाचनमा निधि निकट सांसदलाई देउवा निकट सांसदले भारी मतान्तरले पराजित गरेका छन्।

निधिको राजनीतिलाई नजिकबाट नियालिरहेका अर्का वरिष्ठ पत्रकार तारानाथ दाहालले निधि आफ्नो राजनीतिक 'स्पेस' बनाउन देउवातिर फर्किए पनि त्यो सम्भावना कम रहेको बताउछन्। उनी भन्छन्, ‘आफ्नो विगतको समूहको नेता बन्न खोजेको देखिन्छ, जुन सम्भावना कमै देखिन्छ।’