राजनीति

संसदीय दलको नेता भएपछि देउवाको अबको ‘रोडम्याप’ के?

नवीन झा बुधबार, पुस ६, २०७९ २०:५२

काठमाडौं– बुधबार भएको निर्वाचनबाट कांग्रेस संसदीय दलको नेतामा सभापति शेरबहादुर देउवा निर्वाचित भएका छन्। महामन्त्री गगन थापालाई फराकिलो मतान्तरले पराजित गरेसँगै देउवाले पार्टीसँगै संसदीय फाँटको कमाण्ड पनि आफ्नो पोल्टामा पारेका छन्। संसदीय दलको नेतामा निर्वाचित भएसँगै देउवाको छैटौंपटक प्रधानमन्त्री बन्ने बाटो खुलेको धेरैले दाबी गरेका छन्। किनकि, मंसिर ४ मा भएको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा कांग्रेस सबैभन्दा ठूलो दल बनेको छ। ठूलो दलको नेताको रूपमा देउवाको बाटो पुनः खुलेको हो।

पार्टीका दुई महामन्त्री गगन र विश्वप्रकाश शर्मासहित केही युवा नेताहरूले योपटक संसदीय दलमा देउवालाई रोक्ने प्रयास गरेका थिए, तर सफल हुन सकेनन्। योसँगै अबको आगामी राजनीतिका बारेका आकलन गर्न थालिएको छ। यस्तोमा स्वभाविकै रूपमा नयाँ संसदीय गणितीय संख्यामा सबैभन्दा ठूलो दलको नेता देउवामाथि सबैको ध्यान केन्द्रित भएको देखिन्छ।

निर्वाचन आयोगले ४ मंसिरको प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन परिणाम राष्ट्रपतिकहाँ यसअघि नै बुझाएको थियो। गत आइतबार राष्ट्रपतिले नयाँ प्रधानमन्त्रीका लागि आव्ह्वान पनि गरिसकेकी छिन्। कुनै एउटा दलले बहुमत नल्याएका कारण राष्ट्रपतिले दिएको समयसीमा आउँदो आइतबारसम्म दुई वा सोभन्दा बढी दलले बहुमत पुर्याएर नयाँ प्रधानमन्त्री राष्ट्रपतिकहाँ सिफारिस गर्नुपर्ने छ। राष्ट्रपतिको आव्ह्वानपछि नयाँ संसद्मा प्रतिनिधित्व गर्ने दलमध्ये लगभग सबैले संसदीय दलको नेता चयन गरिसकेका छन्। माओवादी केन्द्रले बिहीबार संसद् सपथलगत्तै दलको नेता चयन गर्ने जनाएको छ।

संसद्को सपथ नहुँदै र राष्ट्रपतिले आव्ह्वान नगर्दै नयाँ सत्ता सहयात्राका लागि दलहरू गृहकार्यमा जुटिसकेको देखिन्छन्। सता गठबन्धन र एमालेसँगै साना दलहरूको दौडधौप पनि सुरु भइसकेको छ। सत्ता गठबन्धनका नेताहरू गठबन्धनकै निरन्तरता रहने र यहीभित्रबाट नयाँ सरकार बन्ने दाबी गरेका छन्। उता एमाले गठबन्धनवाट माओवादी र एकीकृत समाजवादीलाई अलग गरेर नयाँ सत्ता समीकरण बनाउन सकिन्छ कि भन्ने ध्येयमा देखिन्छ। तर माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले यो बीचमा पटक–पटक गठबन्धन निरन्तरताको दाबी गरेका छन्। यस्तो अवस्थामा बुधबार मात्रै संसदीय दलको नेतामा निर्वाचित भएका कांग्रेस सभापति तथा प्रधानमन्त्री देउवा के गर्छन् भन्ने चासो देखिनु स्वाभाविकै हो।

अबको ‘रोडम्याप’

कांग्रेस सभापति तथा संसदीय दलका नेता देउवाको निकट रहेर काम गरिरहेका प्रवक्ता डा प्रकाशशरण महतले संसदीय दलको निर्वाचनपछि अब आफूहरू राष्ट्रपतिले दिएको समयसीमाभित्र नयाँ प्रधानमन्त्री चयन गर्नतर्फ केन्द्रित भएको बताए। नेपाल लाइभसँग कुरा गर्दै महतले नयाँ निर्वाचनको परिणाम आइसकेको अवस्था र राष्ट्रपतिले नयाँ सरकार गठनको प्रक्रिया अघि बढाएकाले अब पहिला सरकार गठनको काम प्राथमिकतामा रहेको स्पष्ट पारे। उनले भनेअनुसार नै देउवाको अबको पहिलो प्राथमिकता छैटौंपटक प्रधानमन्त्री बन्ने देखिएको विश्लेषण गरिएको छ।

बुधबार संसदीय दलको नेतामा चयान हुनेबित्तिकै देउवा माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डसहित अस्पतालमा रहेका एकीकृत समाजवादीका अध्यक्ष माधवकुमार नेपालसँग छलफल गर्न अस्पताल नै पुगेका थिए। यसअघि गत शनिवार र आइतबार देउवा र प्रचण्डबीचमा कुराकानी भएको थियो। प्रधानमन्त्री देउवाले शनिबार साँझ नेता नेपालसँग पनि छलफल गरेका थिए। सत्ता समीकरणमा शक्क्तिको बाँडफाडको विषय उठाउँदै आएका माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्डलाई एमालेले पनि नयाँ सत्ता समीकरणका लागि प्रस्ताव गरिरहँदा देउवाले कसरी र कस्तो सन्तुलनमा गठबन्धनलाई अगाडि बढाउलान् भन्ने चासो चौतर्फी देखिएको छ।

नयाँ राष्ट्रपतिदेखि प्रधानमन्त्री, सभामुखसहित सातवटै प्रदेशका मुख्यमन्त्री लगायतमा गठबन्धनभित्र हुने बाँडफाँडलाई राजनीतिमा चासोपूर्वक हेरिएको छ। कांग्रेस प्रवक्ता महतले अब पहिला गठबन्धनको तर्फबाट सभापति तथा दलका नेता देउवा प्रधानमन्त्री बन्ने र बाँकी बाँडफाँड विस्तारै गर्दै जाने पक्षमा आफूहरू रहेको बताए। ‘नयाँं राष्ट्रपति फागुनमा चयन गर्नुपर्ने हुन्छ,’ उनले भने, ‘त्यही भएर अहिले त्यतातर्फभन्दा राष्ट्रपतिले आव्ह्वान गरेअनुसार पहिला प्रधानमन्त्री र मन्त्रिपरिषद् गठन गर्नतर्फ अब हामी अगाडि बढ्छौं।’

महतको भनाइ हेर्दा कांग्रेस र त्यसका सभापति देउवा ठूलो दलको हैसियतले गठबन्धनको आडमा प्रधानमन्त्री बन्ने र त्यसपछि विस्तारै शक्ति बाँडफाँडको विषयमा अगाडि बढ्न चाहेको देखिन्छ। तर, पछिल्लो समय माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीले शक्ति बाँडफाँडमा जोड दिँदै आएका छन्। हुनत अहिलेको सत्ता गठबन्धनसँग मात्रै पनि नयाँ संसद्मा पूर्ण बहुमत पुगेको देखिँदैन। तर, त्यसका लागि जनमत पार्टी र लोसपासँग प्रधानमन्त्री देउवाले कुरा गरेको देखिन्छ। उनीहरूले पनि गठबन्धनको सरकारलाई सघाउने वाचा गरेको बताइएको छ। तर, कांग्रेस, माओवादी र एकीकृत समाजवादीका बीचमा शक्ति बाँडफाँड नभएको खण्डमा के हुने भन्ने प्रष्ट छैन। यद्यपि, कांग्रेसदेखि माओवादी नेताहरूसम्मले गठबन्धन नभत्किने दाबी गर्दैै आइरहेका छन्।

राष्ट्रपतिले दिएको समयसीमा अनुसार आउँदो आइतबारसम्म गठबन्धनका सबै दलसहित जनमत पार्टी र लोसपाले समर्थन पत्रसहित दावी पेश गरेमा मात्रै देउवा प्रधानमन्त्री बन्ने अवस्था छ। यी पार्टीहरूले समर्थन पत्र नदिएको खण्डमा धारणा ७६ को ३ मा सरकार गठनको विषयले प्रवेश पाउने छ। धारा ७६ को २ अनुसार नभएको खण्डमा ३ मा जाँदा पनि पुनः आफ्नै पार्टीकै पालो आउने भएकाले कांग्रेस नेताहरू देउवा प्रधानमन्त्री हुनेमा बढी विश्वस्त देखिएका छन्। प्रधानमन्त्री नियुक्त भएको एक महिनामा बहुमत सिद्ध गर्नुपर्ने भएकाले त्यसपछि माओवादी केन्द्रसहित गठबन्धनलाई दबाबमा राख्न सकिन्छ भन्ने दाउमा देउवा भएको देख्न सकिन्छ।

यसरी हेर्दा दलको नेतामा निवार्चित भएका देउवा जसरी पनि छैटौंपटक प्रधानमन्त्री बन्ने रणनीतिमा अघि बढिरहेका देखिन्छन्। यद्यपि, गठबन्धनसहित केही साना दलहरूको पहिले नै समर्थन पाएर आगामी आइतबार नै देउवा नयाँ प्रधानमन्त्री बन्न सक्छन्। त्यो नभए या त धारा ७६ को उपधारा ३ बमोजिम आइतबारपछि हुनसक्ने प्रक्रियाबाट उनी नै प्रधानमन्त्री बन्छन् त्यसको चित्र बुधबार साँझसम्म प्रष्ट भइसकेको छैन। तर, देउवा पुनः प्रधानमन्त्री बन्नेमा उनीनिकट नेताहरू विश्वस्त देखिन्छन्।