काठमाडौं– एमालेको राजनीति गरेर आएका हरेक नेता र कार्यकर्ताका लागि प्रिय र अभिन्न छ– जनताको बहदलीय जनवाद (जबज)। २०४९ माघ १४-२० मा काठमाडौंमा सम्पन्न एमालेको पाँचौं राष्ट्रिय महाधिवेशनले तत्कालीन महासचिव मदन भण्डारीद्वारा प्रतिपादित 'नेपाली क्रान्तिको कार्यक्रम, जनताको बहुदलीय जनवाद' पारित गरेको थियो। सो महाधिवेशनमा सीपी मैनालीको परिमार्जित नौलो जनवाद, मोहनचन्द्र अधिकारीको नौलो जनवाद, रघु पन्तको सामाजिक जनवादजस्ता दस्तावेजलाई पराजित गर्दै भण्डारीको जबज मतदानमार्फत् विजयी भएको थियो।
त्यसबेला जबजले एमाले पंक्तिलाई जसरी तरंगित र उर्जाशील बनायो, त्यसैगरी एमालेभित्रैबाट आलोचना पनि ब्यहोर्यो। त्यसबेला जबजलाई झलनाथ खनानले 'दक्ष प्रजापतिको टाउको' भनेको प्रसंग अद्यापि चर्चामा छ। तैपनि यसलाई कुनै चुनौतीले पराजित गर्न सकेन। बरु, एमालेको ठूलो हिस्साले अनेक आवरणमा यसलाई महिनामण्डित गर्दै आएको छ। परिणामस्वरुप २०५४ माघमा नेपालगंजमा सम्पन्न छैटौं महाधिवेशन र २०५९ माघमा जनकपुरमा सम्पन्न सातौं महाधिवेशनले जबजलाई सिद्धान्त घोषणा गरे। २०६५ सालमा बुटवलमा सम्पन्न आठौं महाधिवेशनले जबजलाई मार्गदर्शक सिद्धान्तको रूपमा अख्तियार गर्यो। २०७१ असारको नवौं महाधिवेशनले पनि त्यसैलाई निरन्तरता दियो।
एमालेको पछिल्लो विभाजनसँगै गठन भएको नयाँ पार्टी, नेकपा (एकीकृत समाजवादी)ले जबजलाई कुन रुपमा लिन्छ, यसलाई अँगाल्छ वा अँगाल्दैन भन्ने चर्चा चलिरहेकै छ। तर, नेताहरुको धारणा भने फरकफरक रुपमा सार्वजनिक भइरहेको छ। नयाँ पार्टी गठन गर्दा एमालेले अँगाल्दै आएको मार्गदर्शक सिद्धान्तलाई निरन्तरता दिएपछि नयाँ हुनुको अस्तित्व देखाउन पर्ने अप्ठ्यारो उनीहरुलाई परिरहेको छ। अर्कोतिर, जबज मान्दैनौं भन्ने हो भने आफ्नो पार्टी गठनको सांगठनिक आधारको रुपमा रहेका एमालेका कार्यकर्ता आकर्षित हुँदैनन् भन्ने चिन्ता पनि देखिन्छ। किनकि, अहिले एकीकृत समाजवादीमा आउने धेरैजसो कार्यकर्ता एमालेकै हुनेछन्।
जबजका पुराना आलोचक खनालले एकीकृत समाजवादी पार्टीको भदौ ८ गते चन्द्रागिरिमा बसेको बैठकलाई सम्बोधन गर्दै जबजको युग सकिएको घोषणा गरे। दिल्लीबाट गरेको भर्चुअल सम्बोधनमा उनले भनेका थिए- 'हामीले जनवादी क्रान्ति पूरा गरिसक्यौं। अब जबजको युग सिद्धियो। अबको अवस्थामा जबज पुँजीवादी सिद्धान्त हो। त्यसलाई अनुशरण गर्न सकिन्न।'
खनालले आफूहरुले समाजवाद चाहने भन्दै अबको युग अनुसार बोल्न सिक्नुपर्ने बताए। 'युग अनुसारको कार्यक्रम हामीले निर्धारण गरेर जानसक्नुपर्छ। त्यही अनुसार हाम्रा दस्तावेजलाई अपडेट गर्ने काममा तपाईं हामी लाग्नुपर्छ', उनले भने।
सोही दिन बिहान चन्द्रागिरिमै नेपाल लाइभसँग कुरा गर्दै सो पार्टीका नेता बेदुराम भुसालले जबजलाई आफूहरुले थप विकास र परिमार्जन गर्ने बताए। 'हाम्रो मार्गदर्शक सिद्धान्त मार्क्सवाद र लेनिनवाद हुन्छ। हाम्रो संगठनात्मक सिद्धान्त जनवादी केन्द्रीयताको लेनिनवादी संगठन हुन्छ। जनताको बहुदलीय जनवादको मूलभूत मान्यताहरुलाई अवलम्बन गर्दै त्यसलाई थप विकास र परिमार्जन गर्दै हामीहरु अगाडि बढ्छौं', नेपाल लाइभसँगको कुराकानीमा उनले भने।
उनले जबज समाज अर्धसामन्ती र अर्धऔपनिवेशिक अवस्था भएको बेलामा आएकाले त्यसलाई रुपान्तरण गर्नका लागि अगाडि सारिएको विचार भएको बताए। 'त्यसले समाजवादसम्म पुग्नको लागि मार्गदर्शन गर्दैन। जबजले जनवादी क्रान्तिको बेलाको मार्गदर्शन गर्ने हो। समाजवादी क्रान्तिको मार्गदर्शनका लागि त्यतिले मात्रै पुग्दैन। त्यसैले त्यसलाई उन्नत रुपमा विकसित गरेर अगाडि बढाउन चाहन्छौं। जबजमा रहेका सैद्धान्तिक र दार्शनिक मान्यतालाई हामी अंगाल्छौं। यसका कार्यक्रमिक मान्यताहरुमा परिवर्तन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। त्यो परिवर्तन र परिमार्जनको आवश्यकता छ। त्यो गरेर जान्छौं', उनले भने।
चन्द्रागिरिमै बैठक बसिरहेको बेला सार्वजनिक भएको सो पार्टीको घोषणा-पत्रमा भने अग्रजहरुको विचारको सिर्जनात्मक प्रयोग गर्ने भन्दै मध्यमार्गी धारणा प्रस्तुत छ। 'नेपालमा मार्क्सवादको प्रयोगको प्रयासका प्रारम्भकर्ता कमरेड पुष्पलालले नै मार्क्सवादको सिर्जनात्मक प्रयोग गर्ने विचार प्रस्तुत गर्नुभएको थियो र जननेता कमरेड मदन भण्डारीले जनताको बहुदलीय जनवादमा त्यसको सविस्तार व्याख्या गर्नुभएको थियो', घोषणापत्रको नवौं बुँदामा भनिएको छ, 'यो पार्टी अग्रजहरुले प्रस्तुत गर्नुभएको मार्क्सवादको सिर्जनात्मक प्रयोग गर्ने विचारमा दृढ छ। वर्तमान राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिले पनि त्यही निर्देश गरेको छ।'
बिहीबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा भने अध्यक्ष माधवकुमार नेपालले जबजको पक्षमा दृढता व्यक्त गरे। उनले भने- 'यो पार्टी मार्क्सवाद र लेनिनवादप्रति समर्पित हुनेछ। जनताको बहुदलीय जनवादको मूल्य र मान्यतालाई आत्मसात् गरेर अगाडि बढ्नेछ। समाजवादको नेपाली मोडेल कस्तो हुनेछ भन्ने सोच अगाडि सार्ने छ। र, समाजवादको यात्रामा दृढताका साथ निरन्तर रुपमा अगाडि बढिरहनेछ।'
नेपालले एमालेबाट विद्रोह गर्नुपर्नाको कारणमा पनि जबजको मूल्य मान्यतालाई जोडे। उनले भने- 'हामी जुन हिसाबले नयाँ यात्रामा अगाडि बढेका थियौं। यो हाम्रो बाध्यता हुन पुग्यो। केपी ओलीले पार्टीलाई दक्षिणपन्थी भासमा पारेपछि, पार्टीमा मार्क्सवादी मूल्य र मान्यतालाई तिलाञ्जली दिइसकेपछि, व्यक्तिवादमा चुर्लुम्म डुबिसकेपछि, व्यक्तिवादी अहंकारको घोडामा सवार भइसकेपछि, पार्टीलाई निजी कम्पनीको रुपमा ठानिसकेपछि, जनताको बहुदलीय जनवादको सबै मूल्य र मान्यतालाई तिलाञ्जली दिइसकेपछि र क्रान्तिकारी योद्धालाई पार्टीबाट निष्कासन गरिसकेपछि त्यसका विरुद्धमा विद्रोह गर्नेबाहेक हामीसँग अरु कुनै विकल्प भएन।'
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1778155080.jpg)
-1764146706.png)
