एजेन्सी– श्रीलङ्काका नयाँ राष्ट्रपति गोताभाया राजपाक्षे यस्ता व्यक्ति हुन्, जसलाई लिएर श्रीलङ्काका जनताको हेर्ने दृष्टिकोण फरक-फरक पाइन्छ। कसैलाई उनीप्रति विश्वास छ भने कसैलाई उनको सत्तारोहणले चिन्ता सिर्जना गरेको छ।
श्रीलङ्काको गृहयुद्ध सन् २००९ मा समाप्त भएको थियो। उक्त समय गोताभाया राजपाक्षे श्रीलङ्काका रक्षा मन्त्री थिए। त्यही समयमा उनीमाथि गृहयुद्धको बेला मानव अधिकार हनन गरेको आरोप लागेको थियो। हालै सम्पन्न भएको चुनावपछि सत्तामा उनको पुनरागमनले एक किसिमको हलचल नै पैदा गरिदिएको छ।
.jpg)
श्रीलंकामा वर्षौंदेखि बसोबास गर्दै आएका मुसलमान समुदाय र तमिलहरुले राजापाक्षेको शासनकाललाई चिन्ताको रुपमा लिएका छन् भने बौद्धधर्मालम्बी र अन्य समुदायले खुसीको रुपमा लिएका छन् ।
महेन्दा राजपक्षेलाई प्रधानमन्त्री
श्रीलंकाका राष्ट्रपति गोताभायाले आफ्ना भाइ एवं पूर्व राष्ट्रपति महिन्दा राजपाक्षेलाई नयाँ प्रधानमन्त्रीको रुपमा २० नोभेम्बरमा सत्तामा फर्काएका हुन्। श्रीलंकामा जनवरीमा संसदीय निर्वाचन हुँदै छ। यही अवधिमा धेरै मानिस मानवअधिकार हननको गम्भीर आरोपको सामना गरिरहेका छन्। यस्तै समयमा महिन्दा राजपाक्षेको पुनरागमनलाई लिएर धेरै मानिस आशंकित भएका छन्। महिन्दा राजपाक्षेलाई लिएर नकारात्मक टिप्पणी मात्र भएका छैनन् उनी आकर्षणको केन्द्र पनि बनेका छन्।
उनी चुम्बकीय भाषण गर्न माहिर मानिन्छन्। यही भाषण र बोल्ने शैलीका कारण उनी सिंहाली जनतामाझ लोकप्रिय छन्। सिंहाली समुदायले श्रीलंकाली जनसंख्याको चौथो हिस्सा ओगटेको छ। केही मानिसहरु उनलाई बिम्व बनाएर कविता र गीत समेत लेख्थे। उनलाई राजा भनेर सम्बोधन गर्दै यस्ता कविता लेखिन्थ्यो। एलटिटीई चरमपन्थीलाई दमन गरेर जसरी राजपाक्षे अघि बढे उनी झन् लोकप्रियताको शिखरमा पुगेका थिए।
गृहयुद्धका आखिरी दिन
मे २००९ मा एलटिटिइको विरुद्धमा युद्ध जितेको घोषणा गरेर जति मानिस सडकमा उत्सव मनाइरहेका थिए सोही बराबरका मानिस शान्त र मौन थिए। यसरी मौन रहनेमा धेरै श्रीलंकाका अल्पसंख्यक तमिल समुदायका मानिस थिए। उनीहरुले यो लडाईंमा आफ्ना भाइ, बहिनी, आमाबाबु, जीवनसाथी समेत गुमाएका थिए।
गृहयुद्धको अन्तिम समयमा सेनाले तमिलहरुको क्षेत्रलाई यसरी घेरेको थियो कि उनीहरु बन्द कैदखानामा झैं हुन्थे। त्यहाँबाट बाहिर निस्कने वा भाग्ने कुनै सम्भावना नै थिएन।
यो गृहयुद्धमा एकातर्फ विद्रोही समूहले जबरजस्त आफ्नो समूहमा भर्ना गराउँथ्यो भने राजपाक्षेको सेनाले अर्कोतर्फ आक्रमण गर्थ्यो। राजपाक्षे सेनासँग आत्मसमर्पण गरेका मानिसहरु अचानक बेपत्ता हुने क्रम बढिरहेको थियो।
पाँच वर्षसम्म देशको नेतृत्व
श्रीलंकामा यसै वर्ष इस्टर चाडको समयमा ठूलो बम विस्फोटको घटना भएको थियो। उक्त घटनाबाट श्रीलंका अहिले पनि बाहिर आउने प्रयासमै रहेको छ। उक्त बम बिस्फोट आफूलाई इस्लामिक स्टेटको भएको बताउने एक चरमपन्थी संगठनले गराएको थियो। सो हमलामा २ सय ५० भन्दा बढीले ज्यान गुमाएका थिए।
गोताभाया राजपाक्षे अबको पाँच वर्षसम्म नेतृत्वमा रहने छन्। राजपाक्षेको विरुद्धमा रहेका यी समुदाय फेरि पनि यही रुपमा आत्मघाती आक्रमण उत्रेलान् वा शान्त भएर बस्लान् भन्ने मूल प्रश्नको रुपमा देखिन्छ।
.jpg)
शक्तिशाली पृष्ठभूमि
गोताभाया राजपाक्षे श्रीलङ्काका सबैभन्दा शक्तिशाली पृष्ठभूमि भएका व्यक्ति हुन्। उनका बुबा सांसद र क्याबिनेट मन्त्रीसमेत भएका थिए। उनका दाइ महिन्दा राजपाक्षे दुई पटक श्रीलङ्काको राष्ट्रपति भइसकेका छन्। पाँचौं सन्तानको रुपमा जन्मिएका गोताभायाको जन्म सन् १९४९मा भएको थियो। उनी श्रीलङ्काको बहुसंख्यक सिंहाली समुदायका हुन्।
.jpg)
सन् १९७१मा गोताभाया सेनामा समावेश भई श्रीलङ्का मिलिट्री एकेडेमीबाट ट्रेनिङ लिएपछि उनले २० वर्षसम्म सेनामा रही सेवा प्रदान गरेका थिए। सेनाको जागिर छाडी उनले आइटी सेक्टरको जिम्मेवारी सम्हाले। सन् १९९८मा राजपाक्षे परिवारसहित अमेरिका गए। सन् २००५मा पुनरागमन पश्चात् त्यही साल महिन्दा राजपाक्षे राष्ट्रपति बनेका थिए।
गृहयुद्ध र दमन
महिन्दा राजपाक्षेले गोताभायालाई आफ्नो सरकार रहँदा सन् २००५ र सन् २०१० मा रक्षामन्त्री बनाएका थिए। रक्षामन्त्री हुँदा गोताभायाले श्रीलङ्काको इतिहासमा महत्वपूर्ण भूमिका निभाएका थिए। दुवै भाइको निगरानीमा चलेको सैन्य कारबाहीको नतिजा सन् २००९ मा तमिल पृथकतावादी संघर्षको समाप्तिसँगै आएको थियो।
२५ वर्षसम्म चलेको यो संघर्षमा १ लाख मानिसले आफ्नो ज्यान गुमाएका थिए पनि भनिन्छ। गृहयुद्ध समाप्तिपछि श्रीलङ्कामा ज्यादातर मानिसहरूले खुसियाली मनाए तर धरै प्रश्नहरू आज पनि जवाफको पर्खाइमा रहेका छन्। पृथक तमिल राष्ट्र हुनुपर्ने माग गरिरहेको एलटिटिइको दमनको समयमा हजारौं मानिसहरू बेपत्ता भएका थिए। यीमध्ये प्रायः मानिसहरूलाई पहिला यातना दिइयो र पछि मारियो पनि भन्ने गरिन्छ।
युद्ध समाप्तिपछि पनि मानिसहरू अचानक बेपत्ता हुने सिलसिला भने रोकिएन। घटनाक्रम जारी रहेका बेला रक्षामन्त्री रहेका गोताभाया राजपाक्षेमाथि मानव अधिकार उल्लंघनको आरोप लागेको थियो।
नागरिकता विवाद
चुनाव प्रचारको समय गोताभायाले ‘जसरी हामीले पहिला चरमपंथ समाप्त गरेका थियौं ठिक त्यसैगरी अहिले पनि चरमपन्थका लागि अलिकति पनि कसुर बाँकी राख्दैनौं’ भनेका थिए। तर कथित युद्ध अपराध नै एउटा यस्तो कारण हो जसलाई लिएर गोताभाया राजपाक्षे चर्चामा आएका थिए।
यसै वर्ष भएको चुनावको सुरुवाती चरणमा उनका राजनीतिक विरोधीले उनको नागरिकतालाई लिएर प्रश्न पनि उठाएका थिए। तर‚ गोताभाया भने बारम्बार आफूले अमेरिकाको नागरिकता छोडिदिएको भनी दाबी गर्दै आएका छन्। सन् २०१६ अगस्टमा उनीमाथि सरकारी हतियारको विषयलाई भ्रष्ट्राचारको आरोप लागेको थियो। तर, उनले यस विषयलाई अस्वीकार गर्दै आएका छन्।
विकिलिक्सको त्यो खुलासा
कोलम्बोमा एक अमेरिकी कूटनीतिज्ञलाई पठाइएको सन्देशको आधारमा विकिलिक्सले सन् २००९ मा तमिलहरूको हत्याको पछाडि श्रीलङ्काका राष्ट्रपति महिन्दा राजपाक्षेको हात थियो भनी दाबी गरेको थियो।
श्रीलङ्कामा अमेरिकी राजदूत पेट्रेसिया बुटेनिसले आफ्नो सन्देशमा‚ ‘श्रीलङ्काको स्थिति अझै जटिल छ किनकी केही कथित अपराधको दोष देशका नेता र सेनाको जिम्मामा छन्‚ जसमा महिन्दा राजपाक्षे‚ उनका भाइ गोताभाया राजपाक्षे र जनरल सनथ फनसेनका सामेल रहेका छन्‚’ भनेका थिए।
जनरल सनथ फन्सेनकाले सन् २००९ को राष्ट्रपतिका लागि भएको चुनावको समयमा आफ्नो प्रचारमा भनेका थिए‚ ‘राष्ट्रपतिका भाइ र तत्कालीन रक्षामन्त्री गोताभाया राजपाक्षेले आत्मसमर्पण गर्न खोज्ने चरमपन्थीहरूलाई पनि गोली हान्ने आदेश दिएका थिए।’
तर‚ तत्कालीन समयमा श्रीलङ्काको सरकारले ती चरमपन्थीलाई अन्य सशस्त्र विद्रोहीले मारेको दाबी गरेको थियो। गृह युद्धको समाप्तिको तीन वर्षपछि पनि सन् २०१२ मा मानिसलाई अपहरण गर्ने सिलसिला भने रोकिएको थिएन। त्यो समयमा कुनै अज्ञात समूहले सेतो रङ्गको भ्यानमा मानिसलाई उठाएर लाने गरेको थियो। मानव अधिकारकर्मीका अनुसार सन् २०११ अक्टुबरदेखि सन् २०१२ फेब्रुअरीसम्म उत्तरी श्रीलङ्कामा कोलम्बोको नजिक यसैगरी नै १२ जना अपहरणमा परेका थिए। यस घटनामा पीडित विशेषगरी तमिल‚ मुस्लिम र सिंहाली थिए।
यसपछि फेब्रुअरी १०मा बेवारिसे शव बरामद गरिएको थियो। तर‚ कति संख्यामा मानिसहरूको अपहरण गरिएको थियो भनी अझै प्रष्ट भइसकेको छैन। सन् २००९मा प्रबागरन नामका एक व्यवसायीलाई प्रहरीले गिरफ्तार गरेको थियो। एक सैन्य अफिसरले उनलाई तमिल लडाकुसँग सम्बन्ध भएको आरोप लगाएका थिए। यो आरोपलाई उनले स्वीकार भने गरेका थिएनन्। सन् २००९ अक्टुबरमा ज्युडिसियल मेडिकल अफिसरलाई जिम्मा दिइएको एक रिपोर्टका अनुसार प्रबागनलाई नाङ्गो बनाई कुटपिट गरिएको थियो। उनको गुप्ताङ्गमा चोट लागेर रगतसमेत बगेको थियो।
(बिबिसी हिन्दी लगायत अन्य समाचार एजेन्सीकाे सहयाेगमा)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
