एजेन्सी- हालै इराक, लेबनान, स्पेन र चिलीसम्म सार्वजनिक विरोध प्रर्दशन भएका छन्।
यी सबै प्रर्दशनका कारण र तरिका तथा लक्ष्य भए पनि समानता पनि भेटिन्छ।
प्रदर्शन भएका आपसमा हजारौं माइल टाढा भए पनि आम मानिसका मागमा भने एकरुपता देखिन्छ। यसरी भएका प्रर्दशनहरुका केही मुद्दाहरु समान देखिन्छन्।
असमानता
यी सबै स्थानका प्रर्दशनकारीहरुमध्ये अधिकांशलाई आफ्नै देशमा दोस्रो दर्जाको नागरिकका रुपमा रहनुपरेको लागेको छ। राज्यको सम्पत्तिबाट बाहिर गरिँदैछ भन्ने उनीहरूलाई लागेको छ। केही घटनाहरुमा देशको महत्वपूर्ण सेवाको बढोत्तरी हुँदा र आम मानिसको सहने सिमा क्रस गर्दा पनि यस्ता प्रर्दशन छन्।
इक्वेडरमामा यही महिना भएको प्रर्दशन इन्धनमा दिँइदै आएको अनुदान कटौतीका विषयमा केन्द्रित थियो। त्यहाँको सरकारले अन्तराष्ट्रिय मुद्रा कोष(आईएमएफ)सँग एक सम्झौताका कारण इन्धनमा दशकदेखि दिँदै आएको अनुदान कटौती गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भयो। यसको एक मात्र कारण सरकारी खर्च कटौती गर्नु थियो।
.jpg)
सम्झौताका कारण पेट्रोलको मूल्यले नाटकीय उचाई चुम्यो। इन्धनको मूल्यमा यति मात्रामा वृद्धि भयो कि आम मानिसले खरिद गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगे।
उनीहरुको क्षमताभन्दा बाहिर पेट्रोल पुग्यो। इन्धनमा भएको यो मूल्य वृद्धिसँगै सार्वजनिक यातायातको भाडामा समेत भारी वृद्धि भयो। यसको प्रत्यक्ष असर खाद्यान्नमा पर्न पर्न थाल्यो।
खाद्यान्यको मूल्य लगातार उकालो लाग्दै गयो र यसको प्रत्यक्ष असर ग्रामीण क्षेत्रका जनतामा पर्न थाल्यो।
यतिसम्म अवस्था विकराल बनेपछि आम नागरिक चुप बस्न सकेनन्। प्रर्दशनकारी राजमार्गमा उत्रिए। उनीहरुले विरोध स्वरुप राजमार्ग बन्द गरे। संसदमा आक्रमण गरे र सुरक्षाकर्मीसँग धेरै ठाउँमा भिडन्त भयो।
उनीहरुको एक मात्र माग थियो इन्धनमा दिँइदै आएको अनुदान निरन्तर हुुनपर्ने र अन्य सरकारी खर्चमा कटौती गर्नुपर्ने।
केही दिनको प्रर्दशनपछि सरकार झुक्यो र प्रर्दशन साम्य भयो।
चिलीमा प्रर्दशन
सार्वजनिक सवारी साधनको भाडावृद्धिका विषयमा यही महिनाबाट चिलीमा प्रर्दशन शुरु भएको छ।
सरकारले इन्धनको मूल्यवृद्धि गर्ने निर्णय गरेपछि सार्वजनिक सवारी साधनको भाडामा अत्यधिक वृद्धि भयो।
मुद्रा कमजोर भएको र इन्धनको मूल्य बढेकाले स्वभाविक भन्दै यसरी भएको वृद्धिले हजारौंलाई सडकमा उतार्यो। प्रर्दशनकारीहरुको एउटै मात्र तर्क थियो- सरकारले गरिबलाई निचोर्ने प्रयास गर्दै इन्धनको मुल्य बढाएको हो।
शुक्रबार प्रर्दशनकारी र सुरक्षा बलका बीचमा भिडन्त भएपछि राष्ट्रपति सेबेस्टियन पाइनिराको एक तस्बिर भाइरल भयो। तस्बिरमा उनी उच्च तहको एक रेष्टुरेन्टमा भोजन गर्न पुगेका थिए र उनी मस्त देखिन्थे। यो तस्बिर राख्दै आन्दोलनकारीले चिलीको राजनीतिक कुलीनता र सडकमा रहँदै आएका मानिसबीचमा भएको अन्तर भन्दै टिप्पणी गरिरहेका थिए।
चीली दक्षिण अमेरिकाको सबैभन्दा धनी देशमध्ये एक मानिन्छ। तर यहाँ गरिब र धनीबीचको खाडल ठूलो छ।
इक्वेडरको जस्तै चिली सरकारले विरोध प्रर्दशन अन्त्य गर्न वृद्धि गरेको इन्धनको मूल्य अन्ततः फिर्ता लिन परेको छ।
तर प्रर्दशनकारीहरुले यसमा चित्त बुझाएनन् र अन्य विभिन्न मुद्दालाई लिएर प्रर्दशन चलिरहेको छ।
‘यहाँ मेट्रोको भाडा वृद्धिलाई लिएर मात्र हामी सडकमा आएका छैनौ,’ प्रर्दशनमा सहभागी एक विद्यार्थीले समाचार एजेन्सी रोयटर्सलाई भनिन्, ‘राजनीतिक नेतृत्वका कारण दैनिक भोग्दै आएको अत्याचारको विपक्षमा आएका मानिसको आक्रोश पनि हो।’
000
लेबनानमा पनि यस्तै विषयमा आन्दोलन उठेको थियो। ह्वाटस्एप कलमा सरकारले लगाएको करको विषयमा जनता आन्दोलित भए।
यसरी सुरु भएको प्रर्दशन आर्थिक समस्या, असमानता र भ्रष्टाचारविरुद्ध मिसनको रुपमा परिणत भयो।
विदेशी ऋण वृद्धि भएपछि अन्तराष्ट्रिय दाता एजेन्सीसँग सहयोग लिन आर्थिक सुधार गरेको दाबी सरकारो छ। तर वास्तविकतामा उक्त काम नभएको आम जनताको आरोप छ।
आम नागरिकले भने देशको आर्थिक हालत खराब हुँदै गइरहेको र यसको जिम्मेवार सरकार भएको आरोप लगाउँदै आएका छन्। ‘हामी यहाँ ह्वाटस् एपका लागि मात्र आएका होइनौं, इन्धन,भोजन रोटी आदि सबथोकको सुनिश्चितता गर्न आएका हौं,’ एक प्रर्दशनकारी अब्दुल्लाले भने।
भ्रष्टाचारप्रति बढ्दाे आक्राेश
विभिन्न देशमा भएका यी प्रर्दशनको एउटै साझा कारण र मुद्दाको केन्द्रमा थियो भ्रष्टाचार। सरकार भ्रष्टाचारमा लिप्त छ, माफिया तथा असमानतासँग यसको सिधा सम्बन्ध भएको सबै देशको प्रर्दशनमा उठेको साझा एजेन्डा थियो।
जनता आर्थिक संकटवाट पीडित भएको तर नेताहरु भने धनी बन्न र शक्तिको फाइदा उठाउन मात्र केन्द्रित भएको लेबनानका प्रदर्शनकारीको आरोप छ। प्रर्दशनमा उत्रेका ५० वर्षीय रबाबले भने, ‘मैले धेरै सरकार देखे तर लेबनानमा योजस्तो भ्रष्ट सरकार अहिलेसम्मकै मैले देखेकै थिएन।’
जनताको यही आक्रोसलाई देखेर सरकारले सोमबार राजनेताको तलबमा कटौती गर्ने निर्णय गरेको छ।
000
इराकमा अहिले चलिरहेको राजनीतिक व्यवस्था अन्त्य गर्नुपर्ने आम मानिसको माग छ। हालको व्यवस्थाबाट उनीहरु निरास भइसकेका छन्।
यहाँको विवादको मुख्य कारण सरकारी नियुक्ति हो। सरकारी नियुक्तिमा योग्यताका सट्टामा जातीय र साम्प्रदायिक आरक्षणको आधारमा हुन थालेपछि जनता त्यसको विरोधमा उत्रेका हुन्।
यो व्यवस्थाले नेताहरुलाई सार्वजनिक धनको दुरुपयोग गर्ने छुट दिएको प्रर्दशनकारीको आरोप छ। नेताहरुले आफ्नो मान्छे र सर्मथकको मात्र भलो सोच्न थालेका र आम जनसरोकारका विषयमा कुनै काम गर्न नसकेको उनीहरुको आरोप छ।
000
मिश्रमा पनि सरकारको भ्रष्टाचारविरुद्ध प्रर्दशन सुरु भयो। सेप्टेम्बरमा भएको यो प्रर्दशनको एक मात्र कारण थियो स्पेनमा स्वनिर्वासित रहेका व्यापारी मोहम्मद अलीले गरेको अपील।
उनले राष्ट्रपति अब्देल फतहब अल सीसी र सेनामाथि भ्रष्टाचारको आरोप लगाउँदै त्यसविरुद्ध जनता सडकमा आउनुपर्ने समय आएको भन्दै अपील गरेका थिए। सीसी र उनको सरकारमाथि गैरकानुनी रुपमा धन लुकाएको आरोप थियो।
राजनीतिक स्वतन्तत्रा
केही देशमा भइरहेको प्रर्दशन राजनीतिक व्यवस्थालाई लिएर भईरहेका छन्। जनताले आफू उक्त देशको राजनीतिक चक्रममा फस्न सक्ने आँकलन गर्दै प्रर्दशनमा उत्रेको देखिन्छ।
लामो समयदेखि हङकङमा भईरहेको प्रर्दशन यहीमध्येको एक हो। सरकारले बनाएको सुपुर्दगी विधेयकलाई लिएर भएको प्रर्दशन चली नै रहेको छ। संदिग्ध अपराधीलाई चीनसम्म स्थानन्तरण गर्न सक्ने अधिकारसहित आएको उक्त विधेयक विरुद्ध शुरु भएको प्रर्दशन जारी छ।
हङकङ चीनको एक हिस्सा हो तर यहाँका मानिसमा विशेष स्वतन्त्रता दिइएको छ। चिली र लेबनान जस्तै आम मानिसको व्यापक विरोधपछि यो विवादास्पद विधेयक भने फिर्ता लिइएको छ। तर अहिले प्रर्दशनकारीले आफ्ना मागहरु बढाएका छन्। अभिव्यक्ति पूर्ण स्वतन्तत्रा, प्रहरी दमन र पक्राउ गरिएका मानिसहरुको रिहाईको माग उनीहरुले गरेका छन्।
त्यस्तै क्याटलोनियामा एक नेतालाई थुनामा राखिएको प्रति हजारौं मानिस सडकमा आएका छन्। अलगाववादी नेतालाई सरकारले राजद्रोहको आरोपमा यही वर्ष १४ अक्टुवरमा पक्राउ गरेर थुनामा राखेको थियो।
त्यसविरुद्ध बार्सिलोनाको सडकमा हजारौं मानिस आएका थिए। सरकारको उक्त निर्णय स्पेनको एक अदालतले अवैधानिक घोषणा गरेर क्याटलोनियाको स्वतन्त्र घोषणा गरेको थियो।
यहाँ पनि हङकङजस्तै एक म्यासेजका आधारमा बार्सिलोना शहरमा हजारौं मानिस जम्मा भएर प्रर्दशनमा उत्रेका थिए। स्थानीय मिडियाका अनुसार जब मानिसहरु हवाई अड्डामा जादै थिए, एक युवाको समूहले चिच्चाउदै ‘हामी हङकङजस्तै गर्नेछौ’ भनेका थिए। यही अनुसार उनीहरुले सडकमा मानिसहरुलाई उतारेका थिए।
जलवायु परिर्वतन
जति पनि प्रर्दशनको बारेमा तपाइले सुन्नु भयो, त्यसमा निश्चित रुपमा सम्बन्ध पर्यावरण र जलवायु परिर्वतनसँग जोडिएको छ।
पृथ्वीमा आइरहेको संकटलाई लिएर मानिसहरु सडकमा उत्रेका छन्।
संयुक्त राज्य अमेरिका, ब्रिटेन, जर्मनी, स्पेन र फ्रान्सलगायत देशमा भएका प्रर्दशनमा यी एजेन्डा पनि एक पक्षका रुपमा छन्। यसरी भएका प्रर्दशनमा मानव शृंखला बनाएर र सडकलाई जाम गराउने प्रयास स्वरुप आन्दोलन भएका छन्।
अष्ट्रेलियाको प्रर्दशनमा सहभागी एकले भनेका छन्, ‘सरकारले पर्यावरणको रक्षाका लागि आपत्काल घोषणा नगरे हामीले आफूलाई बचाउन आन्दोलनमा उत्रन बाध्य हुनुपर्छ।’
स्विडेनका एक १६ वर्षीय युवा ग्रेटा थनवर्गबाट प्रभावित भएर स्कुलमा साप्ताहिक रुपमा हड्तालमा भाग लिइरहेका छन्।
अघिल्लो महिना छात्राहरुको अगुवाईमा विश्व पर्यावरणीय हड्तालमा लाखौं मानिसले भाग लिएका थिए। जसका कारण मेलबर्नदेखि मुम्बई, बर्लिन र न्युर्योकसम्म र्याली भएको थियो।
(बीबीसी हिन्दीबाट नेपाल लाइभका दुर्गा दुलालले गरेकाे भावानुवाद)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
