लामो समय विवादको तारोमा रहेको ‘पद्मावत’ अन्ततः बिहीबारदेखि पर्दामा छाएको छ।
तर रिलिजको पहिलो दिन नै निकै तनाव सिर्जना भयो। भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीको गुडगाउँ लगायत अन्य राज्यमा विद्यालयका बस, निजी तथा सार्वजनिक सवारीमा आगजनी तथा तोडफोड भए। सार्वजनिक प्रदर्शनका कारण ८ सय मल्टिप्लेक्स हलको सट्टामा ४ सय हलमा मात्रै प्रदर्शन हुन सक्यो। प्रदर्शनको अगुवाइ गरेको थियो, करणी सेनाले। जसकै कारण पहिले निर्धारित प्दर्शन मिति सार्नुपरेको थियो भने यो विवाद अदालतसम्म पुगेको थियो।
पहिलो दिन फिल्म हेरेकाहरुले भने निकै राम्रो प्रतिक्रिया दिएका छन्। उनीहरुले धार्मिक भावनामा आघात हुने कुनै पनि दृश्य नरहेको भन्दै निर्देशक सञ्जय लीला भन्सालीको तारिफ गरेका छन्।
फिल्मको मुख्य पात्र महारानीको नाम र कथा १६औं शताब्दीका प्रख्यात कवि मलिक मुहम्मद जयासीको पौराणिक कविता ‘पद्मावत’मा आधारित छ।
फिल्ममा दिल्लीका मुसलमान घरानाका शासक अलाउद्दीन खिलजी (रणवीर सिंह) ले चितौडगढकी हिन्दु घरानाकी महारानी पद्मावती (दीपिका पादुकोण) को अद्भुत सौन्दर्यबाट प्रभावित भई उनलाई पाउने इच्छा राख्छन्।
कामवासना, क्रोध र हठका प्रतिमूर्ति खिलजी र चित्तौडगडका हिन्दु राजा रतन सिंह (शाहिद कपुर) बीचको अन्तरद्वन्द्व, जसमा रानी पद्मावतीलाई पाउने खिलजीको ढिपी र राजा रतनसिंहको रक्षात्मक रणनीति नै फिल्मको मूल कथा हो।
यही कथामा भन्सालीले निर्माण तथा निर्देशन गरेको ‘पद्मावत’ डिसेम्बर १ मै प्रदर्शन हुने भनिए पनि विरोधले उग्र रुप लिएपछि करिब २ महिनापछि रिलिजको अवसर पाएको हो।
भारतीय सेन्सर बोर्डले नामसहित ५ स्थानमा सुधार गरेपछि मात्रै फिल्मलाई चल्ने अनुमति दिने निर्णय गर्यो। जसका कारण भन्साली एन्ड कम्पनीले केही दृश्यको पुनः छायांकन गर्यो भने ‘पद्मावती’बाट फिल्मको नाम नै ‘पद्मावत’ बनायो।
यत्ति धेरै रस्साकस्सीपछि पनि फिल्मलाई राजनीतिक आँखाले हेर्न छोडिएन। विवाद मत्थर हुनुको सट्टा झन् आगजनी, तोडफोड र भारतका धेरै राज्यमा आन्दोलन चर्कियो।
प्रदर्शन गर्न पाउनुपर्छ भनेर न्याय प्राप्तिका लागिच निर्माणकर्ताहरु अदालतसम्म पुगे। अदालतले साथ दियो र प्रदर्शनका लागि बाटो खोलिदियो। तर विभिन्न राज्यका मुख्यमन्त्रीले घुमाउरो तरिकाले अदालतको आदेशलाई इन्कार नै गरिदिए भने कतिचुप बस्नु नै बेस ठाने। कतिपय राज्यका हलवालाले हल नै तोडफोड हुने डरले फिल्म चलाउन मानेनन्।
राजपुत समुदायको कथा समेटिएको फिल्ममा उनै समुदायको मानमर्दन गरेको आरोप लगाउँदै सुरुदेखि नै धार्मिक वकालत गर्ने एक राजनीतिक समूह फिल्म रोक लगाउनुपर्ने माग गर्दै सबैभन्दा बढी विरोधमा उत्रिएको छ।
त्यो समूह हो, करणी सेना!
लगातार विरोधमा देखिएको करणी सेनाको गठन र यो समूहसँग जोडिएका नेताहरुको कहानी निकै रोचक छ। आफ्नो सामाजिक तथा राजनीतिक स्वार्थका लागि संघर्ष गरिरहेको तथा राजपुत समुदायको भावनालाई बन्धकब नाएर राजनीति गरिरहेको सेनामा धेरै नेता छन्। यिनै नाममा उति नै गुट तथा संगठनहरु छन्।
करणी सेनाको जन्म र नेताहरुको कुण्डली
सन् २००६ मा सतहमा आएको करणी सेनाको इतिहास खोज्न केही समय पछाडि फर्किनुपर्ने हुन्छ। सामाजिक तथा राजनीतिक रुपबाट आरक्षण मिल्न थालेपछि केही भारतीय गाउँमा जाट समुदायका व्यक्तिहरु प्रधान, सरपन्च जस्ता पदमा आसीन हुन थाले, जसले राजपुत समुदायको अधिपत्य कम हुँदै गयो। जसको भरपाइस्वरुप सन् २००२ मा भारतीय जनता पार्टी (बिजेपी) ले राजपुत नेता भैरों सिंह शेखावतलाई उपराष्ट्रपति बनाएर दिल्ली पठायो। यताजाट राजघरानाकी महारानी तथा राजपुतकी छोरीको रुपमा वसुन्धरा राजेलाई राजस्थानको बागडोर सुम्पियो।
सोही समय बिजेपीका नेताद्वय देवी सिंह भाटी र लोकेन्द्र सिंह कालवीले ‘अगाडिका लाई आरक्षण तथा पछाडिकालाई संरक्षण’को नारा दिँदै राजस्थानमा सामाजिक न्याय मञ्चको बीज रोपे। सोही मञ्चको नाममा त्यसपछि ठूलाठूला ब्यानर बनाएर र्याली र आमसभा हुन थाले। फलस्वरुप राजपुतहरुले सोही मञ्चलाई राजनीतिक पार्टी बनाएर चुनाव लडे।
तर उनीहरुले सोचे जस्तो चुनावमा नतिजा हात लागेन। बिजेपी नेता वसुन्धरा राजे र प्रमोद महाजनको रणनीतिका कारण अधिकांश राजपुत बिजेपीमै सामेल हुन पुगे। फलस्वरुप सन् २००३ को विधानसभा निर्वाचनमा मञ्चको तर्फबाट देवी सिंह भाटीले मात्रै जित हात पार्न सके। तर लामो समय मञ्चमा टिक्न नसकेपछि उनी पनि बिजेपीतिरै समाहित हुन पुगे।
सामाजिक न्याय मञ्चको असफलतापछि नै राजपुत समुदायलाई आरक्षण दिलाउने उद्देश्यले सन् २००६ को डिसेम्बर २३ मा करणी सेनाको जन्म भयो। करणी मातालाई राजपुतहरु लोकदेवीको रुपमा पुज्दछन्। उनै माताको नाममा समूहको नामकरण भएको हो। सो समयमा अजित सिंह प्रदेशाध्यक्ष बने भने तत्कालीन समयमा सामाजिक न्याय मञ्चका संयोजक रहेका लोकेन्द्र सिंह कालवी नवगठित करणी सेनाका संयोजकमा चुनिए।
करणी सेनाले स्थापनाकालदेखि नै विभिन्न मुद्दा तथा घटनाहरुमा आन्दोलन गरिरह्यो तर उक्त समूहलाई कसैले पनि खासै वास्ता गरेको देखिएन। जब सन् २००८ माच फिल्म ‘जोधा अकबर’को सुटिङ जयपुरमा चलिरहेको थियो तब करणी समूहले बाधा सिर्जना गर्दै सुटिङ सेट नै तोडफोड गरिदियो।
आशुतोष ग्वारिकरले रोनी स्क्युवालासँग मिलेर निर्माण तथा एकल निर्देशन गरेको ‘जोधा अकबर’मा पनि राजपुत घरानाकी राजकुमारीको कथा उठाएर राजपुत समुदायको मानमर्दन गर्न खोजेको आरोप करणीले लगाएको थियो। जसले गर्दा प्रदर्शन गर्न निर्माण पक्षलाई निकै पापड बेल्नुपर्यो। फिल्ममा १६औँ शताब्दीमा मुगल सम्राट जलालुद्दिन मोहम्मद अकबर तथा राजपुत घरानाकी राजकुमारीबीच विवाहमा परिणत हुन नसकेको प्रेम कहानीलाई कथावस्तु बनाइएको छ।
सो समय करणी सेना लोकप्रिय भइसकेको थियो। त्यसकारण उक्त समूहलाई आफ्नो पार्टीमा गाभ्ने र राजपुत समुदायको जनमत प्राप्त गर्ने ध्याउन्नमा कंग्रेसले सन् २००८ मा समूहका संयोजक लोकेन्द्र सिंह कालवीलाई पार्टी प्रवेश गरायो। कालवीको कंग्रेस प्रवेश पछिक्रमशः करणी समूहमा फुट सुरु भयो। राजनीतिक पार्टीमा आबद्ध भएकोमा समूहभित्रै व्यापक विरोध भएपछि अन्ततः उनले करणी सेना भंग गर्ने घोषणा गरे।
तत्कालीन संयोजक कालवीले घोषणा गरे पनि समूह भने सतहमै रहिरह्यो। त्यसपछि समूहका प्रदेश अध्यक्ष अजित सिंह मामडोलीले सेनाको नेतृत्व लिए। त्यसपछि सन् २०१० मा नयाँ श्री राजपुत करणी सेना बनाएर श्याम सिंह रुआलाई यसको प्रदेशाध्यक्ष बनाइयो। यो नेतृत्व पनि लामो समय टिक्न सकेन। अजित सिंह मामडोली र रुआबीच विवाद बढेपछि सेनाका अध्यक्ष श्यामप्रताप रुआले करणी सेना नै छोडिदिए।
सेनाले त्यसपछि पनि स्थायी नेतृत्व प्राप्त गर्न सकेन। उता कंग्रेस प्रवेश गरेका पूर्व संयोजक लोकेन्द्र सिंह कालवीले प्रदेशाध्यक्षको जिम्मेवारी सुखदेव सिंह गोगामेड़ीलाई दिए। तर गोगामेड़ीको खराब राजनीतिक इतिहास विवादको कारण बन्यो। गोगामेड़ीविरुद्ध २ वटा आपराधिक मुद्दा चलिरहेको थियो भने यसअघि नै उनी बहुजन समाजवादी पार्टीबाट २ पटकसम्म चुनाव लडेका थिए। यही विवादास्पद धरातलका कारण कालवी र गोगामेड़ीबीच लामो सहकार्य हुन सकेन। सो बेमेलपछि सुखदेव सिंह गोगामेड़ीले राष्ट्रिय श्री राजपुत करणी सेनाको नाममा अर्को संगठनको निर्माण गरे।
उता कालवीको पनि राजनीतिक यात्रा स्थिर हुन सकेन। कंग्रेसपछि सन् २०१४ को विधानसभा निर्वाचनअघि उनी बहुजन समाजवादी पार्टीसँग जोडिन पुगे। तर यस पटकको चुनावमा पनि उनको दाबेदारी फितलो रह्यो। उनले एक पटक बाड़मेर–जैसलमेर स्थानबाट लोकसभा चुनाव लडे तर आफ्नै पिता कल्याण सिंह कालवीको हातबाट हारको स्वाद चाख्नुपर्यो। कल्याण सिंह कालवी यसअघि चन्द्रशेखरको मन्त्रीमण्डलका एक सदस्य थिए।
यो हारपश्चात् राजपुत समुदायबीच लोकप्रिय नेता बन्न ३ टुक्रामा विभाजित करणी सेनाको बीच लडाइँ सुरु भयो। जसको असली दृश्य राजस्थानका अपराधी आनन्दपाल सिंहको ‘इन्काउन्टर’को समयमा देख्न पाइयो। उक्त समयमा यी तीनै नेताहरुले जनतालाई उत्तेजित तथा उक्साउने भाषण गर्दै राजपुत समुदायको ध्यान खिच्ने कोसिस गरिरहे। जसको शृंखला आजसम्म पनि निरन्तर चलिरहेको छ।
धार्मिक तथा सीमित स्वार्थपूर्तिका लागि यी तीनै नेताहरुले आफ्नो संगठन हाँकिरहँदा एकत्रित हुने कुनै सम्भावना देखिँदैन। तर फरकफरक आधारमा टेके पनि सबैले राजपुत समुदायको हितमै काम गरेको दाबी गरिरहेका छन्। यो विषयमा भने उनीहरु अन्जान बनिरहेका छन्, उनीहरुका उत्तेजित पार्ने क्रियाकलापले धार्मिक तथा साम्प्रदायिक मुद्दाको संवेदनशीलतालाई कुन हदसम्म खलबल्याउँछ!
करणी सेनाले लगाइरहेको आरोप यदि ‘पद्मावत’ले खण्डन गरिदिएको अवस्थामा आजसम्म भएका घटना, धनजनको क्षति तथा उब्जिएका तमाम प्रश्नको जवाफ के उनीहरुसँग होला? यही प्रश्नले निर्धारण गर्नेछ, कति पानीमा छ करणी सेना!
सीमित राजनीतिक स्वार्थका लागि भारतको केन्द्र सरकार तथा प्रान्तीय सरकारको अन्देखा गर्ने प्रवृतिले यस्ता घटनाहरुलाई बढावा दिएको मान्न सकिन्छ। सर्वोच्च अदालतको आदेशलाई पनि नमान्दा न्यायालयको सम्मान तथा विश्वकै सबैभन्दा ठूलो प्रजातान्त्रिक मुलुकमै लोकतन्त्रको उपहास भएको तर्क गर्न सकिन्छ।
(एजेन्सीहरुको सहयोगमा)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
