काठमाडौं– ‘ठगिएको पैसा मैले फिर्ता पाउँछु त?,’ मानव तस्करको पन्जामा परेर लाखौँ रकम गुमाएका म्याग्दीका गमबहादुर छन्त्यालको प्रश्न हो यो। नेपाल लाइभसँगको संवादमा छन्त्यालले आशंका मिश्रित लवजमा पटक-पटक यही प्रश्न दोहोर्याइरहे।
वैदेशिक रोजगारीको सिलसिलामा समृद्ध युरोप तथा अमेरिकी मुलुक पुगेर मनग्गे पैसा कमाउने हुटहुटी चलेसँगै क्यानडा हिँडेका छन्त्यालको सपना थाइल्यान्डमै चकनाचुर बनेको थियो।
उनलाई क्यानडा भन्दै थाइल्यान्ड पुर्याएर अलपत्र पार्ने व्यक्ति थिए 'विनय' बताउने भोजपुरका परशुराम गुरुङ।
केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सिआइबी) का अनुसार ठगी गर्ने परशुराम गुरुङविरुद्ध ५ करोडभन्दा बढी विगो दाबीसहित २ सय जनाभन्दा बढीले उजुरी दिएका छन्।
थाइल्यान्डमा रहेर मानव तस्करी तथा ओसारपसारमा संलग्न गुरुङलाई प्रहरीले २०७३ सालमा नै इन्टरपोलमार्फत 'रेड कर्नर नोटिस' जारी गरी २०७५ चैतमा पक्राउ गरी नेपाल ल्याइसकेको छ। गुरुङ हाल प्रहरी हिरासतमै छन्। ब्युरोले गुरुङमाथि थप अनुसन्धान तथा कारबाहीको प्रकृया अगाडि बढाएको जनाएको छ।
गुरुङविरुद्ध मानव ओसारपसार तथा वैदेशिक रोजगारमा ठगी सम्बन्धमा उजुरी परेको ब्युरोका प्रवक्ता दिपक रेग्मीले जानकारी दिए।
उनले भने, ‘अपराध अनुसन्धान महाशाखा, सिआइबी र वैदेशिक रोजगार विभागमा गरेर गुरुङविरुद्ध २ सयभन्दा बढी मानव ओसारपसार तथा ठगीका उजुरी परेका छन्, उजुरीका आधारमा अदालतको फैसला अनुसार निज गुरुङलाई कारबाही प्रकृया अगाडि बढाइन्छ।’
गुरुङविरुद्ध अदालतबाट फैसला हुन बाँकी रहेको र फैसलाअनुसार बाँकी प्रकृया अगाडि बढाइने हुँदा त्यसपछिको कारबाहीको लागि थप केही समय लाग्ने एसपी रेग्मीले बताए।
000
छन्त्याल एक प्रतिनिधि पात्र मात्रै हुन्। उनी जस्तै युरोप तथा अमेरिकी मुलुक पुगेर पैसा कमाउने मीठो सपना बोकेका थुप्रै युवाहरु मानव तस्करको पन्जामा परेका छन्।
मानव तस्करको पन्जामा परि उजुरी गरेका पीडितहरुले वर्षौंसम्म पनि न्याय पाउन नसकेका थुप्रै घटनाहरु छन्।
यही घटनालाई हेर्न हो भने पनि आफू ठगिएको भन्दै उजुररी गरेका युवाहरुले ४ वर्षपछि मात्रै प्रहरीले गुरुङलाई थाइल्यान्डबाट पक्राउ गरी नेपाल ल्याउन सफल भएको हो। अदालती प्रकृया अघि बढेकोले पक्राउ परेका गुरुङबाट पनि सबै पीडितहरुले तत्काल क्षतिपूर्ति पाउने अवस्था देखिँदैन।
कतिपय मानव तस्करहरु देशबाहिर रहने हुँदा पक्राउ पर्न नै वर्षौं लाग्ने र कानुनी प्रकृयाअनुसार कारबाही अगाडि बढाइने हुँदा, पीडितहरुलाई क्षतिपूर्ति तथा राहत उपलब्ध गराउन समय लाग्ने ब्युरोले स्पष्ट पारेको छ।
000
मानव तस्करको चंगुलमा युद्धग्रस्त मुलुक लिवियामा अलपत्र परेर फर्किएका सैनामैना-१०, रुपन्देहीका गणेशबहादुर थापा मगरको कथा पनि उस्तै छ।
लिवियाबाट फर्किएर उजुरी गरेको केही समयपछि उनलाई त्यहाँसम्म पुर्याउने व्यक्ति पक्राउ परिसकेका छन्। तर, थापाले राहत पाउन सकेका छैनन्। ‘सयकडा ३ मा साहुबाट लिएको ऋण बढेको बढ्यै छ। तर, हामीले राहत पाउन सकिएको छैन, त्यत्रो ऋण कसरी तिर्ने?,’ पीडित गणेशले गुनासो गरे।
गणेशलाई यसअघि पनि मानव ओसारपसारमा संलग्न अमरबहादुर बगालेले मासिक १ हजार अमेरिकी डलर कमाई हुने भन्दै प्रलोभन देखाएर युद्धग्रस्त लिविया पुर्याएका थिए। बगालेको प्रलोभनमा युएई हुँदै लिविया पुगेका गणेश ७ महिना युद्धको चपेटामा फसेका थिए।
युद्धग्रस्त लिवियामा फसेका गणेशलाई इजिप्टस्थित नेपाली दूतावास, नेपाली शान्ति सेना, अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासी संगठन (आइएमओ)लगायत संस्थाहरुको सहयोगमा नेपाल फर्किएका हुन्।
गणेशले फर्किए लगत्तै मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोमा अमरबहादुर बगालेविरुद्ध उजुरी दिए। उजुरी दिएपछि ठगी तथा मानव ओसारपसारमा संलग्न बगाले पक्राउ परे। आफूलाई ठगी गर्ने व्यक्ति पक्राउ परेको लामो समयसम्म पनि आफूले राहत पाउन नसकेको गुनासो गणेशले गरेका हुन्।
‘प्रहरीले पक्राउ गरेर मात्रै त भएन नी, छिटो कारबाही गरेर हामी पीडितलाई राहत दिनुपर्यो, अनुसन्धानमा छ भनेकै ३ महिना बितिसक्यो,’ गणेश भन्छन्। गणेशजस्तै अन्य दर्जनौं युवाहरु लिवियामा पुगेर अलपत्र परि फर्किएका छन्।
आखिर किन ढिला हुन्छ त कारबाहीमा?
ब्युरोले लिविया रोजगारीको प्रलोभनमा मानव ओसारपसारमा संलग्न ४ जना गिरोहहरुलाई पक्राउ गरी अनुसन्धानको प्रकृया अगाडि बढाएको ब्युरोका प्रवक्ता गोविन्द थपलियाले जानकारी दिए। ‘कानुनी प्रकृयाअनुसार जाँदा केही समय लाग्छ, हामी काम गरिरहेकै छौं,’ थपलियाले स्पष्ट पारे।
रोजगारीको प्रलोभनमा एउटै व्यक्तिबाट ५० लाखसम्म ठगी
विकशित मुलुकमा राम्रो काम र कमाईको प्रलोभनमा पारी मानव तस्करहरुले ५ लाखदेखि ५० लाख रुपैयाँसम्म ठगी गर्ने गरेको खुलेको छ।
मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोका प्रवक्ता गोविन्द थपलियाका अनुसार मानव तस्करहरुले अमेरिका, अष्ट्रेलिया, क्यानडा, जर्मनीलगायत मुलुकमा आकर्षक रोजगारीको प्रलोभनमा पारी ५० लाखसम्म ठगी गर्ने गरेको खुलेको छ। त्यस्तै, लिविया, इटाली, युएई, कुवेत लगायतका मुलुकमा आकर्षक रोजगारीको प्रलोभन देखाई ५ लाख रुपैयाँसम्म ठगी गर्ने गरेको पाइएको छ।
पछिल्लो समय राम्रो कमाइ हुने भन्दै युवाहरुलाई नेपाल सरकारबाट रोजगारीका लागि प्रतिबन्धित मुलुक लिविया पुर्याउने क्रम बढ्दै गइरहेको छ।
लिवियाबाट पुगेपछि त्यहाँबाट अन्य विकसित मुलुकमा जान सजिलो हुने आश्वासन दिएर समेत युवाहरुलाई मानव तस्करहरुले अलपत्र पार्ने गरेका छन्।
मानव तस्करीका दैनिक सरदर ७ उजुरी
मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोमा वैदेशिक रोजगारीको प्रलोभन देखाएर मानव तस्करी गरेका उजुरीहरु दैनिक जसो औसतमा ७ वटासम्म आउने गरेको ब्युरोले जनाएको छ।
मानव तस्करहरुले धेरैजसो विकसित मुलुक युरोप, अमेरिकाको प्रलोभन देखाएर भारत हुँदै अन्य मुलुकमा लगेर अलपत्र पार्ने गरेका उजुरीहरु आउने गरेका ब्युरोका प्रवक्ता गोविन्द थपलिया बताउँछन्। उनका अनुसार यो क्रम बढ्दो छ। उजुरीको संख्या बढ्दै जानुले पनि यतातर्फ संकेत गरेको उनको बुझाई छ।
त्यस्तै, मानव तस्करहरुले युवाहरुलाई भारत हुँदै केन्या, लिविया, म्यानमार, थाइल्यान्ड, इटाली, कुवेत लगायतका विभिन्न मुलुकमा पुर्याई अलपत्र पार्ने गरेको समेत भेटिएको ब्युरोले जनाएको छ।
प्रवक्ता थपलियाका अनुसार कतिपय युवाहरु वैदेशिक रोजगारीको नाममा मानव तस्करको पन्जामा परी बेचबिखन तथा शोषणमा समेत पर्ने गरेका छन्।
सरकारले मलेसियालगायत खाडी मुलुकमा घरेलु कामदारका रुपमा जान रोक लगाएसँगै भारतको बाटो हुँदै त्यहाँ जाने कामदारको संख्यासमेत बढेको छ।
रकम बुझाएको प्रमाण नहुँदा समस्या
युरोपलगायत आकर्षक मुलुकमा रोजगारी पाइने प्रलोभनमा परि मोटो रकम बुझाएका पीडितहरुसँग रकम बुझाएको प्रमाण नहुँदा समेत ठगिएको रकम फिर्ता लिन समस्या देखिएको छ।
एजेन्टहरुले पीडितहरुसँग मोटो रकम असुल्ने र प्रमाण नदिने गरेको पाइएको छ। प्रमाण दिए पनि पीडितहरुले बुझाएको रकममध्ये केही रकमको मात्रै प्रमाण दिने गरेको पाइएको हो।
थाइल्यान्डमा पक्राउ परेका परशुराम गुरुङले ठगी गरेका दुई सयभन्दा बढी युवाहरुमध्ये धेरै युवाहरुसँग आफूले बुझाएजति रकमको प्रमाण छैन। आफूले बुझाएजति रकम बराबर प्रमाण नहुँदा पीडित पक्ष थप समस्यामा पर्ने गरेका छन्।
थाइल्यान्ड पुर्याई अलपत्र पारिएका गमबहादुर छन्त्यालले गुरुङलाई १२ लाख रुपैयाँ बुझाएका थिए। तर, उनीसँग ३ लाख रुपैयाँ बुझाएको मात्रै प्रमाण छ। कानुनअनुसार पीडितहरुले प्रमाणको आधारमा मात्रै क्षतिपूर्ति पाउँछन्।
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले पनि वैदेशिक रोजगारीका क्षेत्रमा सरकारले सम्बोधन गर्न नसकेका विषयहरु उल्लेख गर्दै सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा समेत वैदेशिक रोजगारीका क्रममा समस्यामा परेर उजुरी गरेका कामदारहरुले न्याय र राहत पाउनै कठिन रहेको औँल्याएको छ।
मानव ओसारपसारमा संलग्नलाई यतिसम्म हुन्छ कारबाही
मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार नियन्त्रण ऐन, २०६४' को दफा १५ मा मानव बेचबिखन र ओसारपसारमा संलग्नलाई सजाएको व्यवस्था गरेको छ।
दफा १५ अनुसार मानिस किन्ने वा बेच्नेलाई २० वर्ष कैद र २ लाख रुपैयाँ जरिवाना र किन्न, बेच्न, वा वेश्यावृतिमा लगाउने उद्देश्यले विदेश लैजानेलाई १० वर्षदेखि १५ वर्षसम्म कैद र ५० हजार देखि १ लाखसम्म जरिवानाको व्यवस्था गरेको छ। (प्रतीकात्मक तस्बिर)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1778551198-1778552039.jpeg)
-1786602170.png)
