बन्चरेडाँडा, नुवाकोट– २०४८ मा गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा बनेको सरकारमा स्थानीय विकासमन्त्री थिए, कांग्रेस नेता रामचन्द्र पौडेल। काठमाडौंको फोहोरको दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि जनआन्दोलनपश्चात् बनेको यो सरकारले पहलकदमी थाल्यो।
त्यतिन्जेल काठमाडौंकै मुलपानीमा फोहोर फालिँदै आएको थियो। तर, स्थानीयले अवरोध गर्न थालेपछि महानगरले पत्रिकामार्फत नयाँ ठाँउका लागि विज्ञापन प्रकाशित गरेको थियो। फोहोर फाल्नकै लागि बने जस्तै खोँच भएकाले स्थानीयले नुवाकोटको बन्चरेडाँडा उपयुक्त हुने ठहर गरी प्रशासनमा निवेदन दिए।
फोहोरको व्यवस्थापनका लागि स्थान पहिचान गर्न त्यसबेलाका स्थानीय विकासमन्त्री रामचन्द्र पौडेल काठमाडौं महानगरपालिकाका तत्कालीन मेयर पिएल सिंहसँग हेलिकोप्टरमार्फत बन्चरेडाँडा पुगे। स्थानीयलाई रोजगार, जग्गाको उचित मुआब्जा, फोहोर विसर्जन गरिने स्थानसम्म बाटो र स्थानीयलाई फोहोरबाट नकारात्मक असर नहुने गरी उचित व्यवस्थापन गरिने प्रतिबद्धता जनाएर फर्किए।
चारैतिरबाट डाँडाले घेरिएको खोँच नै फोहोर व्यवस्थास्थानको उपयुक्त स्थान ठहर गरियो। २०५२ सालमा पौडेल र सिंह बन्चरेडाँडा पुगेर स्थानको पहिचान गरे पनि त्यसयता योजनाले मूर्त रुप लिन सकेन। कुनै काम अघि बढेन।
बन्चरेडाँडाबाट एक किलोमिटरको दुरीमा पर्छ सिसडोल। हाल फोहोर फालिँदै आएको सिसडोललाई आलेटार पनि भनिन्छ।
सिसडोलमा मल कम्पनी बनाउने भनी एक निजी कम्पनी (लुना) ले सम्झौता गरेको थियो। जग्गा अधिग्रहण पनि सोही कम्पनीले गर्यो। तर, अधिग्रहणपछि कम्पनीले काम नै सुचारु गरेन। पछि काठमाडौं महानगरलाई उक्त कम्पनीले जग्गा सुम्पियो। तत्कालीन बेलाको स्मरण गर्दै ककनी गाउँपालिका-२ का वडाध्यक्ष कुमार पौडेल भन्छन्, ‘फोहोर फाल्न जग्गा दिइएकै होइन। लुना कम्पनीले बिचौलियाको काम गर्यो।’
आवश्यक भौतिक पूर्वाधार बन्चरेडाँडामा नबन्नु तथा फराकिलो स्थान सहितको सिसडोल प्राप्त भएपछि महानगरले त्यसै स्थानमा अस्थायी विकल्प रोज्यो। बन्चरेडाँडाको कुरै उठ्न छाड्यो।
तत्कालीन समयमा २ वर्षका लागि सहमति गरिएको सिसडोलमा त्यसयता निरन्तर फोहोर विसर्जन भने जारी छ।
बन्चरेडाँडा : बाटो बनाउन सम्झौता
२४ वर्ष अघि स्थान तय गरिएको बन्चरेडाँडामा कच्ची सडक पुगे पनि अन्य भौतिक संरचना तयार हुन सकेको छैन। अर्कोतर्फ काठमाडौं महानगर र स्थानीयबीच २ वर्षका लागि सहमति भएको सिसडोल अब फोहोर धान्न नसक्ने अवस्थामा पुगेको छ। उता फोहोर विसर्जनका लागि उपयुक्त बन्चरेडाँडामा पूर्वाधार बन्न सकेको छैन। क्षमता नै नभएको सिसडोलमा फोहोर फालिरहँदा स्थानीय रुष्ट छन्।
दीर्घकालीन सेनेटरी ल्यान्ड साइट बनाउने गरी बन्चरेडाँडामा २०५८ मा स्थानीयको जग्गा अधिग्रहण गरी मुआब्जासमेत वितरण गरिसकिएको थियो। जग्गा अधिग्रहण गर्ने क्रममा वरपरका २५ घरलाई अन्यत्र सारियो। मुआब्जाका लागि खेतको प्रति रोपनी ८ लाख र बारीलाई ७ लाख रकम निर्धारण गरिएको थियो। मुआब्जाका लागि ७२ करोड रुपैयाँ वितरण गरिएको थियो। १७ सय रोपनी सरकारी जग्गामा स्थानीयको थप ७ सय रोपनी जग्गा अधिग्रहण गरिएको थियो।
तर, यहाँ फोहोर फाल्नका लागि ट्रक पुग्ने स्थानसम्मको बाटो निर्माण कार्य अलपत्र छ। धादिङको सिमानामा रहेको बञ्चरेको स्यानेटरी ल्यान्डफिल साइटमा फोहोर फाल्ने बाटो बनाउन यसै वर्षको बैसाख २२ मा निर्माण कम्पनीसँग सम्झौता भएको छ।
एक वर्षमा सडक निर्माण सम्पन्न गर्ने गरी ३४ करोड ६८ लाख ७४ हजार लागतमा लुम्बिनी–कोसी एन्ड न्यौपाने जेभीलाई जिम्मेवारी दिइएको छ। सडक विभागमार्फत उक्त ठेकेदार कम्पनीले बाटो निर्माणको ठेक्का पाएको हो। ककनी गाउँपालिका-२ का अध्यक्ष कुमार पौडेलले भने, ‘एक वर्षमा काम सक्ने गरी ठेक्का लगाइएको छ। ५ वर्षमा पनि सक्ने देखिँदैन। एउटा डोजर लगेर हल्लाइरहेको छ।’
स्थलगत रिपोर्टिङका लागि नेपाल लाइभ टोली बन्चरेडाँडा पुग्दा ठेकेदार कम्पनीले कार्य सुचारु राखेको थिएन। कार्यको बारेमा बुझ्न प्रयास गर्दा कम्पनी प्रतिनिधिले फोन उठाएनन्।
बन्चरेडाँडामा फोहोर विसर्जन गर्न कति समय पर्खने भन्नेमा महानगर नै अस्पष्ट छ।
महानगरका प्रवक्ता ईश्वरमान डंगोल भन्छन्, ‘सडक डिभिजनको जिम्मेवारीमा रहेको बाटो नबनेसम्म अरु प्रक्रिया सुरु गर्न सकिँदैन।’
विवादरहित स्थानमा फोहोर डम्पिङका लागि तदारुकता नदेखाएको प्रति स्थानीय आन्दोलित हुँदै आएका छन्। सिसडोलका स्थानीय शमशेर भुजेल क्षेत्री भन्छन्, ‘सिसडोलले फोहोर धान्न अब सक्दैन। बन्चरेडाँडामा फोहोर नफाले सरकारले जहाँ लगेर फाल्ने हो, त्यहीँ लगोस्।’ पटकपटक सम्झौता गरी स्थानीयलाई झुक्काइरहेको उनले दुखेसको पोखे।
सम्बन्धित
(तस्बिर : निमेष जंग राई/नेपाल लाइभ)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
