काठमाडौं- प्रतिनिधि सभाबाट नागरिकता विधेयक पास भएको छ। गैरआवासीय नेपाली नागरिकले समेत नागरिकता पाउने गरी विधेयक संशोधन भएको हो। अब राष्ट्रिय सभाबाट अनुमोदन भएमा त्यो नागरिकता ऐन २०६३ को अंग बन्नेछ।
नेपालको संविधानमा भनिएको छ, ‘विदेशी मुलुकको नागरिकता प्राप्त गरेको दक्षिण एसियाली सहयोग संगठन(सार्क) का सदस्य राष्ट्र बाहेकका देशमा बसोवास गरेको साविकमा वंशजको जन्मको आधारमा निज वा निजको बाबु वा आमा, बाजे वा बजै, नेपालको नागरिक रही पछि विदेशी मुलुकको नागरिकता प्राप्त गरेको व्यक्तिलाई संघीय कानुन बमोजिम आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकार उपयोग गर्न पाउनेगरी गैरआवासीय नागरिकता प्रदान गर्न सकिनेछ।’
संविधानको यही प्रावधान अनुकूल हुने गरी नागरिकता ऐन २०६३ को दफा ७ पछि दफा ७ 'क' थपेर एनआरएनहरुलाई नागरिकता दिने व्यवस्थासहित संशोधन गरिएको छ। ७ (क) को उपदफा १ मा भनिएको छ, 'विदेशी मुलुकको नागरिकता प्राप्त गरी दक्षिण एशियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठनको सदस्य राष्ट्र बाहेकका देशमा बसोबास गरेको र साविकमा वंशजको वा जन्मको आधारमा निज वा निजको बाबु वा आमा, बाजे वा बज्यै नेपालको नागरिक रही पछि विदेशी मुलुकको नागरिकता प्राप्त गरेको व्यक्तिले आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक अधिकारको उपभोग गर्न पाउने गरी गैरआवासीय नेपाली नागरिकता प्राप्त गर्न सक्नेछ।'
कसरी लिने नागरिकता?
उपदफा-२ मा 'गैरआवासीय नेपाली नागरिकता' लिने प्रावधान छ। नागरिकता लिन चाहनेले निम्न प्रमाणसहित गृहमन्त्रालय वा तोकिएको अधिकारी समक्ष निवेदन दिन भनिएको छ। जुन यसप्रकार छन् :
(क) निवेदन दिने व्यक्ति वा निजको बाबु वा आमा, बाजे वा बज्यै साविकमा नेपालको नागरिक रहेको प्रमाण,
(ख) सम्बन्धित व्यक्तिले साबिकमा नेपालको नागरिकता लिएको भए सो नागरिकता त्याग गरेको प्रमाण,
(ग) विदेशी मुलुकको नागरिकता भएको प्रमाण,
(घ) दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठनका सदस्य राष्ट्र बाहेकको देशमा बसोबास गरेको प्रमाण,
(ड) नेपालको संविधान र कानुनको परिपालना गर्ने प्रतिबद्धतापत्र।
साविकमा नेपालको नागरिकता लिई नागरिकताको प्रमाणपत्र फिर्ता नबुझाएको व्यक्तिले गैरआवासीय नेपाली नागरिकताका लागि निवेदन दिँदा निजले पहिले लिएको नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्रसमेत पेस गर्नु पर्नेछ। निवेदन प्राप्त भएपछि मन्त्रालयले आवश्यक सबुद प्रमाण बुझि उक्त व्यक्तिलाई तोकिए बमोजिम गैरआवासीय नेपाली नागरिकता दिनेछ।
गैरआवासीय नेपाली नागरिकता प्राप्त गर्ने व्यक्तिलाई तोकिएबमोजिम सपथ गराउनु पर्नेछ। गैरआवासीय नेपाली नागरिकता प्राप्त गरेको व्यक्तिले झुट्टो विवरण दिइ त्यस्तो नागरिकता प्राप्त गरेमा वा नेपालको स्वतन्त्रता, सार्वभौमसत्ता, भौगोलिक अखण्डता तथा राष्ट्र हित विपरीत कार्य गरेको ठहरेमा नेपाल सरकारले त्यस्तो व्यक्तिले प्राप्त गरेको गैरआवासीय नेपाली नागरिकता रद्द गर्ने प्रावधान छ। त्यस्तै यसरी नागरिकता लिने गैरआवसीय नेपालीहरुको हकमा काठमाडौं वा सम्बन्धित जिल्लामा गएर लिन सकिने व्यवस्था विधेयकमा राखिएको छ।
केही थप अपेक्षा, तर संविधानबाटै रोक
नागरिकताका ऐनलाई संविधान अनुकूल बनाउन संशोधन गर्न लागिएको हो। त्यसैले संविधानले दिएका अधिकार मात्रै उपयोग गर्न पाउनेगरी एनआरएनले नागरिकता पाउनेछन्। एनआरएनले अपेक्षा गरेका सबै माग भने सम्बोधन नभएको एनआरएनएका अध्यक्ष कुल आचार्य बताउँछन्। राजनीतिक अधिकारका साथै राहदानी पाउनु पर्ने लगायत आफूहरुको माग रहेको उनले बताए।
संविधानसभा सदस्यसमेत रहेका कानुनविद् तथा सांसद राधेश्याम अधिकारी अहिले यसको सफल प्रयोग नै महत्त्वपूर्ण हुने बताउँछन्। 'अहिले जति छ, तिनमा कुरा गर्नुपर्छ। नातिसम्मले पाउने प्रावधानको प्रयोग सफल भयो भने पनातिले पाउने व्यवस्था हुन सक्ला। पनातिको कुरा गरेर अल्झिनुहुँदैन,' उनले भने।
त्यस्तै गैरआवासीय नेपाली संघका नागरिकतासम्बन्धी फोकल पर्सन सरोज दाहाल पनि नागरिकता ऐन संशोधनसँगै अन्य ऐन संशोधन गर्नुपर्ने बताउँछन्। ‘त्यसपछि एनआरएनहरुले पासपोर्ट पाउने बाटो खुल्ने हामीले विश्वास लिएका छौं । यसका लागि गृह मन्त्रालयसंग पनि पहल भइरहेको छ,' उनले भने।
देशले के पाउँछ?
गैरआवासीय नेपालीहरु संसारको जुन ठाउँमा रहे पनि आफू 'नेपाली' रहेको भावनाबाट अलग हुन नदिन यसले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने र गैरआवासीय नेपालीले 'नागरिक'को अनुभूति गर्न पाउने गैरआवासीय नेपाली संघका अध्यक्ष कुल आचार्य बताउँछन्। यसले नेपालमा लगानी बढ्ने र संसारभरिका नेपालीसँग रहेको सीप र श्रोत नेपाल भित्र्याउन कोसेढुंगा सावित हुने उनले विश्वास व्यक्त गरे।
आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकार उपयोग गर्न पाउने भनेर संविधानमै उल्लेख गरिएका कारण एनआरएनहरु अहिले नागरिकता पाउने कुराले उत्साहित भएको आचार्यले बताए। 'नीति तथा कार्यक्रम र बजेटमा धेरै कुरा समेट्ने प्रयास गरिएको छ। तर नागरिकताको ग्यारेन्टी नहुँदा बाहिर बस्ने नेपालीहरु अलिकति डराएको अवस्था थियो। गैरआवासीय नेपाली नागरिकता पाउनेगरी संशोधन अघि बढेको खबरपछि उनीहरु एकदमै उत्साहित भएका छन्।'
एनआरएनहरुले पहिलेदेखि नै नेपालमा सरल रुपमा पैसा लिएर आउन पाउने र चाहिएको बेलामा फिर्ता गर्न पाउने गरी विदेशी मुद्रामा (डलर) खाता खोल्ने व्यवस्थाका लागि आवाज उठाउँदै आएका थिए। नेपाल सरकारले त्यसका लागि बाटो सहज बनाइदिएको छ। नागरिकताका प्राप्तिले त्यसलाई अझ प्रोत्साहित गर्ने आचार्यको बुझाइ छ।
'मुलुकको समृद्धिको लागी लगानी भित्र्याउने र पूँजी पलायन हुने कुरालाई रोक्नुका साथसाथै हामीले सुरु गरेको इन्फास्ट्रक्चर डेभलेपमेन्ट फन्डको पनि सदुपयोग हुनेछ,' आचार्यले भने, 'गैरआवासीय नेपालीले पनि नेपाली सरह लगानी गर्ने अवसर पाएमा सानाठूला ठाउँहरुमा लगानी गर्नेछौं।'
गैरआवासीय नेपाली उत्साहित छन् : कुल आचार्य, अध्यक्ष एनआरएनए
नागरिकता ऐन २०६३ संशोधन विधेयक प्रतिनिधि सभाबाट पारित भयो। अहिलेलाई जे जति कुरा समेटिएका त्यसमा तपाईंहरु सन्तुष्ट हुनुहुन्छ?
संसारभरिका गैरआवासीय नागरिकको सवाल छ। त्यो पूर्ण रुपमा पूरा भएको छैन। ८० देशहरमा दोहोरो नागरिकताको व्यवस्था भइसकेको छ। हाम्रो माग भनेको त्यही हो। हाम्रो संविधानले जे व्यवस्था गरेको छ, त्यो अनुसार पास भएका प्रावधानको स्वागत गर्दै दोहोरो नागरिकताका लागि पहल जारी राख्नेछौं।
दोहोरो नागरिकताको अर्थ राजनीतिक लगायतका अधिकारसमेतको अपेक्षा होला। यसका लागि संविधान संशोधनसम्म पुग्नुपर्छ। संविधान अनुसारकै प्रावधानमा केही सुधार जरुरी छन्?
नागरिकता लिने प्रक्रियामा हाम्रा केही फरक मत छन्। त्यहाँ सच्चाउनै पर्ने हामीले पाएका छौं। जति सक्दो चाँडो संसदबाट नागरिकता विधेयक पास होस्। हामी यसलाई संशोधन प्रस्ताव राखेर डिस्टर्व गर्ने पक्षमा छैनौं।
कुल आचार्य
यद्यपि, तीन पुस्ताकालागि मात्र गैरआवासीय नेपाली नागरिकता भएको छ। यसमा संशोधन भने चाहिन्छ नै। उदाहरणका लागि म अहिले पचास वर्षको भएँ। मेरो नाति भइसक्यो। ७० वर्षको हुँदाखेरी मेरो पनाती हुन्छ। मेरो सबै सम्पतिदेखि लिएर नागरिकताको अधिकार म जिउँदै हुँदा नै उसले दाबी गर्छ। यो प्रावधानले देशका लागि दिर्घकालीन रुपमा राम्रो गर्दैन भन्ने हामीलाई लागेको छ।
नागरिकता दिँदै गर्दा देशले पनि तपाईंहरुबाट केही अपेक्षा गरेको छ। तपाईंहरुले नेपालमा ल्याउने भनेको लगानी र बनाएको कोषको विस्तारमा कस्तो प्रभाव देखिएला?
हामीले धेरै वर्षदेखि निर्व्याजी पैसा नेपालमा सरल रुपमा लिएर आउन पाउने र चाहिएको बेलामा फिर्ता गर्न पाउने डलर खाताका लागि आवाज उठाउँदै आएका थियौं। त्यो नेपाल सरकारले व्यवस्था गरेको छ। त्यसको लागि धन्यवाद चाहन्छौं। जब गैरआवासीय नेपाली नागरिकले नेपालसंग जोडिएको अनुभूति गर्न पाउनेछन्, लगानी बढ्ने र हाम्रो नेपालमा रहेको सम्पत्ति पलायन हुन बाट रोक्न यो अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण कोशेढुंगा हुनेछ। नेपाल सरकारले नीति तथा कार्यक्रममा, बजेटमा हाम्रा धेरै कुराहरु समेट्ने प्रयास गरेको छ। बाहिर बस्ने नेपालीहरु अलिकति डराएको अवस्था थियो। अब गैरआवासीय नेपाली नागरिकता पाउने भएपछि एकदमै नै उत्साहित भएका छन्।
यसले मुलुकको समृद्धिको लागि लगानी भित्र्याउने र नेपालमा रहेको सम्पत्ति पलायन हुने कुरालाई रोक्छ। हामीले ‘इन्फास्ट्रक्चर डेभ्लोप्मेन्ट फन्ड' भनेर सुरु गरेका छौं। त्यसमा नेपाल सरकारलाई पनि सहभागी हुन अनुरोध गरेका छौं। गैरआवासीय नेपालीहरुलाई नेपालमा नेपालीसरह लगानी गर्ने अवसर दिनुहोस् भनेर भनेका छौं। नेपाली नागरिक सरह लगानी गर्ने ठाउँ दिइयो भने हामीले सानाठूला ठाउँहरुमा लगानी गर्नेछौं।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
