बागलुङ- अक्करे भिरको सिरानमा पहरा छ। गाउँमा त्यसलाई शंख पहरा भन्छन्। पितापुर्खाले दिएको नाम हो, त्यो। जैमिनी नगरपालिका–५ बिनामारे, रिठेडाँडाछेउको शंख पहरा अघिल्लो हिउँदसम्म यसै गुमनाम थियो।
जब रिठेडाँडालाई पर्यटकीय गन्तव्य बनाउन स्थानीय कस्सिए, त्यो लुकेको पहरा पनि दृश्यमा आयो। रिठेडाँडा पर्यटन पूर्वाधार निर्माण उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष टेकबहादुर थापाका अनुसार पहिले–पहिले त्यसलाई शंख ओढार भनिन्थ्यो। रिठेडाँडामा गत वर्ष पर्यटकीय उद्यानको काम थालिएसँगै शंख पहराको चर्चा बाहिरिएको हो। समिति र गाउँले मिलेर उक्त ओढारलाई शंख बज्ने पहराका रूपमा अन्यत्र चिनाएका हुन्। पहरामा रहेका प्वालमा फुक्दा शंखको झैँ ध्वनि निस्कने गरेको अध्यक्ष थापाले बताए।
'सानैदेखि शंखओढार भनेर सुन्ने गरिन्थ्यो, पाकापुरानाले त्यहाँ शंख बज्छ भन्थे', उनले भने, 'त्यसै शंख ओढार नामाकरण त भएन होला भन्ने लागेर त्यसको खोजीनीतिमा लाग्यौँ, हामीले प्रयास गर्दा शंख बज्यो पनि।' शंख पहरा जोड्ने बाटो खन्ने क्रममा स्थानीयवासी रमेश पुनले पहिलोपटक पहरामा फुकेर शंखको ध्वनि निकालेका थिए। त्यसपछि गाउँका अरु केही युवाले पनि शंख बजाउन सिके। जो–कोहीले भने त्यहाँ शंख फुक्न सक्दैनन्।
'गाह्रो हुन्छ, धेरै फुक्दा त टाउकै दुख्छ', ३० वर्षीय थापाले भने, 'वर्षायाममा पहरा पानीले भिज्ने भएकाले ठूलो आवाज आउँछ, राम्रो पनि सुनिन्छ।' सुक्खायाममा भने प्वालमा पानी हाल्दै बजाउने गरिएको उनको भनाइ छ। थापासँगै गाउँका दुई/चार जना युवाले मात्रै पहराबाट शंख ध्वनि निकाल्न सक्छन्। उमेर पुगेका व्यक्तिलाई भने श्वास पुर्याउनै कठिन हुन्छ। शंख बज्ने गरेको थाहा पाएपछि गाउँका धेरैले कोसिस गरे पनि सफल हुनसकेका थिएनन्।
बाहिरबाट जाने आगन्तुकले पनि प्वालमा मुख जोडेर बजाउने प्रयास गर्छन्। कतिले त जेनतेत मधुरो भए पनि आवाज निकाल्छन्। शंख पहराको नाम चल्न थालेपछि अहिले त्यहाँ फाट्टफुट्ट आन्तरिक पर्यटक पुग्न थालेका छन्। शंख बज्ने पहरा भनेपछि जिज्ञासा लिएर मानिसहरू आउन थालेको अध्यक्ष थापाले बताए।
उनले पहरामा रहेका प्वालमा फुक्दा शंख ध्वनि निस्कनु आफैँमा अनौठो भएको बताए। 'तिब्बतीयन र भारतीय प्लेटको टकराबबाट हिमालय क्षेत्रको उत्पत्ति हुँदा समुद्री जीव शंख किराको अवशेष यहाँ रहेको हुनुपर्छ', अध्यक्ष थापाले भने, 'यस पहरा आसपासमा पानीले खिइएका चिल्ला चट्टान पनि प्रशस्त भेटिन्छन्।'
शंख पहराको मुनिपट्टि देवीदेउताका आकृति पनि रहेको उनको भनाइ छ। स्थानीयवासीले त्यसलाई धार्मिक आस्थासँग जोडेर हेर्न थालेका छन्। त्यहाँ पुग्दा पूजाअर्चना गर्ने, दक्षिणा चढाउने चलन सुरु भएको छ। रिठेडाँडाबाट शंख पहरा पुग्न व्यवस्थित पदमार्ग बनाउने योजनामा समिति छ।
अहिले भएको बाटो साँघुरो छ। भिरालो क्षेत्र भएकाले सुरक्षित पदमार्गको खाँचो छ। रिठेडाँडाको पर्यटन विकासका लागि चालु आवमा पर्यटन मन्त्रालयको रु नौ लाख र एक लाख नगरपालिकाको बजेट छ। सो बजेटबाट मचान, शंख पहरा जाने पदमार्ग, घेराबार, पोखरी ढलान, उद्यान निर्माणलगायत काम गरिने समितिले जनाएको छ।
गत वर्ष पनि निर्वाचन क्षेत्र पूर्वाधार विकास कार्यक्रममार्फत पूर्वाधार विकास कार्यालयले रु चार लाख ३६ हजारको योजना सञ्चालन गरेको थियो। सो बजेटबाट चौतारो निर्माण, उद्यान विस्तारलगायतका काम भएका थिए। वडाध्यक्ष गोपालप्रसाद शर्माले रिठेडाँडालाई धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य लिइएको बताए।
सोही ठाउँमा व्यवस्थित खेलमैदान निर्माणका लागि यही वर्ष निर्वाचन क्षेत्र पूर्वाधार विकास कार्यक्रमबाट रु नौ लाख बजेट छुट्टिएको वडाध्यक्ष शर्माले बताण। संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारका तर्फबाट गरी चालु आवमा झण्डै रु २९ लाख बजेट त्यहाँको पूर्वाधार विकासमा खर्च हुन लागेको उनको भनाइ छ।
दशकौँदेखि ओझेलमा परेको रिठडाँडाको भौतिक र पर्यटन विकासमा राज्यका निकाय, जनप्रतिनिधिदेखि स्थानीयवासी जुटेका हुन्। पर्यटनका माध्यमबाट गाउँलाई चिनाउने र आर्थिक उपार्जन गर्ने उनीहरुको ध्येय छ। सोही उद्देश्यलाई टेवा दिन घरबास (होमस्टे) पनि सञ्चालनको तयारीमा छ। नेपाललाई उत्तर–दक्षिण जोड्ने कालीगण्डकी करिडोर र अन्य सहायक सडक हुँदै रिठेडाँडा सजिलै पुग्न सकिन्छ। त्यहाँबाट हिमशृङ्खलाको पनि अवलोकन गर्न सकिन्छ। रिठेडाँडा एक हजार ३०० मिटरको उचाइमा पर्छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
