• गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • नेपाल लाइभ

    • राजनीति
    • निर्वाचन विशेष
    • अनुसन्धान
    • प्रवास
    • विचार
    • फिचर
    • समाचार
    • ब्लग
    • समाज
    • अन्तर्वार्ता
    • सुरक्षा/अपराध
    • साहित्य डबली
    • विश्व
    • कोरोना अपडेट
    • नेपाल लाइभ विशेष
    • जीवनशैली
    • भिडियो

    बिजनेस लाइभ

    • अर्थ समाचार
    • बैंक/बिमा/सेयर
    • पर्यटन-उड्डयन
    • अटो
    • पूर्वाधार
    • श्रम-रोजगार
    • कृषि
    • कर्पोरेट
    • सूचना-प्रविधि
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

    इन्टरटेनमेन्ट लाइभ

    • समाचार
    • सिनेमा
    • अन्तर्वार्ता
    • रंगमञ्च
    • फिल्म समीक्षा
    • गसिप
    • संगीत
    • विचार-विश्लेषण
    • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

    स्पोर्टस लाइभ

    • फिचर
    • फुटबल
    • क्रिकेट
    • अन्य
    • लेख-विश्लेषण
    • अन्तर्वार्ता
हाम्रो बारेमा
  • हाम्रो बारेमा
सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३ Mon, Nov 16, 2026
  • गृहपृष्ठ गृहपृष्ठ
  • राजनीति
  • निर्वाचन विशेष
  • अनुसन्धान
  • बिजनेस लाइभ
  • इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • प्रवास
  • भिडियो

बिजनेस लाइभ

  • अर्थ समाचार
  • बैंक/बिमा/सेयर
  • पर्यटन-उड्डयन
  • अटो
  • पूर्वाधार
  • श्रम-रोजगार
  • कृषि
  • कर्पोरेट
  • सूचना-प्रविधि
  • अन्य
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ

  • समाचार
  • सिनेमा
  • अन्तर्वार्ता
  • रंगमञ्च
  • फिल्म समीक्षा
  • गसिप
  • संगीत
  • विचार-विश्लेषण
  • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
  • अन्य
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

स्पोर्टस लाइभ

  • मुख्य समाचार
  • फिचर
  • फुटबल
  • क्रिकेट
  • अन्य
  • लेख-विश्लेषण
  • अन्तर्वार्ता
विचार

छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी

धर्मेन्द्र झा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३  ०९:३७
1140x725

यस वर्ष छठको रौनकले मधेसका घाटलाई तताएन मात्र बरु काठमाडौं खाल्डोको सिंहदरबार वरिपरिकेन्द्रित कोलाहल पनि केही दिनका लागि मथ्थर भयो । भिमफेदी घटनालाई बिर्साउने गरी यो कोलाहल तराई–मधेशतिर झरेको अनुभूति सबैले गरे । सँधै सत्ताको हिसाबकिताबमा व्यस्त रहने राजनीतिक दलका नेतामध्ये केही प्रमुखहरु यसपटक ‘छठ’ पर्वको अवसर पारेर मधेश झरे ।

झट्ट हेर्दा यो खासै महत्वपूर्ण कुरो नहुन सक्छ । नेपाली नागरिक हुन, यस दृष्टिले नेपालमा कुनै पनि ठाउँमा आवतजावत गर्दा प्रश्न उठ्नुपर्ने विषय होइन । छठ परमेश्वरी र सूर्यदेव जाग्रत देवता मानिन्छन् । तिनको उपासनाका सन्दर्भमा कसैले आफूलाई प्रस्तुत् गर्छ भने त्यो पनि ठूलो कुरो भएन । कसैको ‘भाकल’ पूरा भएको हुन सक्छ भने कोही नयाँ ‘भाकल’ राख्न त्यहाँ पुगेका हुन सक्छन् । कसैमा संस्कृतिप्रति प्रेम जागेको हुन सक्छ, त्यसैको अध्ययन र अवलोकनका सन्दर्भमा पनि मधेश झरेका हुन सक्छन । विश्लेषण गर्न सबै स्वतन्त्र छन्, तर एउटा प्रश्न त उठ्छ–प्रायः सँधै काठमाडौमै रुमल्लिइरहने नेताहरु अचानक छठलाई कारण देखाउँदै किन मधेश झरे ? यसको उत्तर खोजिनु सान्दर्भिक हुन्छ । 

सत्ताधारी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभापति रवि लामिछानेले जनकपुरको ऐतिहासिक गङ्गासागरदेखि महोत्तरीको मटिहानीसम्मका घाटमा सूर्यलाई सन्ध्याअघ्र्य त अर्पण गरे नै उनी एकदिन पहिले नै उपस्थित भएर सपत्नीक खरनाको पूजामा समेत सहभागी भए । यस्तै नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापा सिमरा हुँदै सर्लाही–४ सम्म पुगे र आइतवार आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा सँझिया घाटमा उपस्थित भएर अस्ताउँदो सूर्यलाइ अघर््य अर्पण गरे । उनी सोमवार विहान उदाउँदो सूर्यलाई अघर््य अर्पण गर्न वीरगञ्ज पुगे ।

उज्यालो नेपाल पार्टीका अध्यक्ष कुलमान घिसिङ सिरहामा सूर्यलाई नमस्कार गर्दै गरेको देखिए । प्रतिनिधिसभाका सभामुख डोलप्रसाद अर्याल हेटौंडा हुँदै वीरगन्जका घाटहरूमा देखिए भने छठको पूर्वसन्ध्यामा कांग्रेसका महासचिव प्रदीप पौडेल पनि मधेशमा झुल्किएको देखिए । कांग्रसकै महामन्त्री डिला संग्रौला मोरंगको बुढीगंगामा छठी माताका सामु हात जोडदै देखा परिन । रास्वपाका सचेतक प्रकाशचन्द्र परियार नवलपरासी स्थीत छठ घाटमा देखिए भने राप्रपा नेतृ खुश्बु ओली पनि छठको पूजा गर्दै मधेशमा देखिइन ।

प्रमुख अन्य दलका नेताहरू पनि घोषितरूपमै मधेसका विभिन्न जिल्लामा केन्द्रित भए । केही नेताको त थातथलो नै मधेश भएकाले उनीहरुको उपस्थितिलाई सामान्य नै मान्नु पर्छ । तर छठ घाटमा नेताहरुको उपस्थितिको यो सूची निकै लामो हुन सक्छ । यहाँ सबैको नाम उल्लेख गर्न सम्भव हुँदैन । यस्तोमा प्रश्न त उठ्छ, यस्तो उपस्थितिलाई स्वाभाविक मान्ने कि अस्वाभाविक ?   

नेपाली संस्कृतिमा चाडपर्वहरू केवल धार्मिक अनुष्ठान वा पारिवारिक मिलनका माध्यम मात्र होइनन; यी समाजको मनोविज्ञान, सामूहिक भावना र राजनीतिक अन्तर्यलाई बुझ्ने जीवन्त अवसर पनि हुन । पछिल्लो एक÷डेढ दशकयता छठ पर्व तराई–मधेसको भूगोल र सीमानाबाट उक्लिएर पहाड, उपत्यका र राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रसम्मै स्थापित भएको छ । यो सत्य हाम्रासामु छर्लङ्ग छ । अब त यो पर्वले अन्तर्राष्ट्रिय आकारसमेत ग्रहण गरिसकेको अवस्थामा यसको महत्व मात्र घाट र जलाशयसम्म मात्र पक्कै पनि सीमित छैन । 

विगतमा राजधानीका रानीपोखरी, कमलपोखरी, वागमती वा गुह्येश्वरीका घाटहरूमा पुगेर शीर्ष नेताहरूले शुभकामना दिनु र प्रसाद ग्रहण गर्नु एक किसिमको औपचारिकता थियो । तर, यसपटकको छठ पर्वले नेपाली राजनीतिमा एउटा नितान्त नौलो र राजनीतिक रूपले गहिरो अर्थ बोक्ने प्रवृत्ति जन्माएकोे छ । राजनीतिका खेलाडीहरु मैदानमै ओर्लिएर ‘राजनीति खेल’मा सक्रिय हुन पुगेका छन् । काठमाडौंको सुरक्षित घेराबाट निस्केर नेताहरू सीधा मधेसका घाटहरूमा ओर्लिने चाखलाग्दो होडबाजी देखिएको छ । यतिमात्र होइन मधेशकै भाषाहरुमा ‘छठ सम्बोधन’को रणनीति पनि अनुभव गरिएको छ । 

काठमाडौंबाट मधेसका घाटसम्मको ‘रुट चेन्ज’

Ncell 2
Ncell 2
nimb
nimb

विगतमा विज्ञप्तिबाजी र टेलिभिजनका पर्दामा सीमित रहने नेताहरू व्यक्तिगतरूपमै मधेसका घाटहरूमा उभिनु निश्चय पनि संयोग मात्र होइन । माथि पनि चर्चा गरियो, छठमा सहभागी हुनु नितान्त व्यक्तिगत कारण पनि हुन सक्छ, तर विद्यमान अवस्थामा विश्लेषण गर्ने हो भने यसको राजनीतिक अर्थ लगाउन सकिन्छ । यसलाई नेपाली राजनीतिको बदलिंदो खाका र आगामी चुनावी रणनीतिको स्पष्ट संकेतका रुपमा पनि बुझ्नु गलत हुँदैन । यस आधारमा भन्ने हो भने नेताहरुले अबको सत्ताको बाटो पुनः मधेश भएरै जाने बुझाइका आधारमा काठमाडौबाट मधेशको घाटसम्मको ‘रुट चेन्ज’ गरेको मान्नु अस्वाभाविक हुँदैन । 

चुनावी गन्ध र ‘रेडिमेड मास’ को खोजी

परम्परादेखि मधेशको समाजमा भिजेको छठ यस्तो पर्व हो जसका नाममा सार्वजनिक स्थलमा स्वतःस्फूर्तरुपमा ‘मास’ अर्थात जनसमुदाय एकत्रित हुन्छन् । मधेशमा छठमात्र यस्तो पर्व हो जसको आयोजना बन्द कोठामा हुँदैन । यो यस्तो पर्व हो जसका लागि मन्त्र र पण्डित दुबै आवश्यक पर्दैनन् । सबै समानरुपले सहभागी हुन सक्छन् । प्रायः काठमाडौं बस्ने नेताले छठको यो विशेषता बुझेरै हुनुपर्छ छठको ‘उपयोग’ गर्न चाहेको । यसो हो भने यसलाई चाडपर्वमाथि राजनीतिको ‘अतिक्रमण’ का रुपमा बुझ्नु उचित हुन्छ । केहीले आउँदो 

आगामी फागुन–चैततिर स्थानीय तहको निर्वाचन हुने चर्चाका बीच यतिबेला राजनीतिक वृत्त तातेको छ । यही पृष्ठभूमिमा दलहरूका लागि छठ घाट एउटा आकर्षक र शक्तिशाली मञ्च हुनेमा शंका छैन । माथि पनि भनियो, छठको सबैभन्दा ठूलो सामथ्र्य भनेको यसमा हुने स्वतःस्फूर्त जनसहभागिता हो । कुनै पनि राजनीतिक दलले आमसभा गरेर जुटाउन नसक्ने हजारौंको भीड छठ घाटमा स्वतः उपस्थित हुन्छ । खासमा यो दलहरूका लागि ‘रेडिमेड मास’ हो, जो कुनैपनि राजनीतिक दलका लागि महत्वपूर्ण हुनेमा विमति हुन सक्दैन । मधेसको मतलाई सधैं निर्णायक मानिंदै आएको छ र परम्परागत क्षेत्रीय दलहरूको प्रभाव खस्कँदै गएको वर्तमान राजनीतिक अवस्थामा, काठमाडौकेन्द्रित दलहरु त्यो ‘राजनीतिक भ्याकुम’ लाई ‘क्यास’ गर्न सांस्कृतिक मञ्चको यो ‘सफ्ट पावर’ उपयोगी हुन सक्ने बुझाइमा छन् । यो कुरा गत फागुनमा सम्पन्न प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनले पुष्टि गरिसकेको छ सिंहदरवार प्रवेशको बाटो मधेशबाटै निर्माण भएको थियो । 

max tiger cn

max tiger cn
tvs-dashain-2083

tvs-dashain-2083

आस्थामाथिको ‘राजनीति’

सूर्यप्रतिको निष्ठा, प्रकृतिप्रतिको कृतज्ञता र समानताको प्रतीक छठ घाटमा जब नेताको भीड बाक्लो हुन्छ, तब त्यहाँ आस्थाभन्दा बढी चुनावी अंकगणितको गणना हुन थाल्छ । अहिलेका ‘मतदाता’ पहिलेका जस्ता छैनन् । उनीहरु अवस्था–व्यवस्थाको विश्लेषण गर्न सक्छन् । छठघाटमा उपस्थित भएका अधिकांश मतदाताले नदी–पोखरीको पानी र रजनीतिबीचको ‘कनेक्शन’को अर्थ बुझिसकेका छन्भन्दा अन्यथा ठहर्दैन । नेताहरूले मधेसको चाडप्रति देखाएको सम्मान स्वागतयोग्य होला, तर प्रश्न यो उठ्छ— के यसको सम्बन्ध भोट बटुल्ने कर्मकाण्डी प्रक्रियासम्म मात्र त सीमित छैन ?

मधेसका जनता आज पनि उखुको भुक्तानी नपाएको पीडा, सुर्ती खेती गर्न नपाएर वारन घर (सुर्तीको पात सुकाउने घर) भत्काएको व्यथा, रासायनिक मल नपाएर बाँझो रहन गएको खेतको कथाका भुक्तभोगी पात्र हुन । उनीहरु अझैं पनि वेरोजगारी, खाडी पलायन र आधारभूत स्वास्थ्य तथा शिक्षाको अभावसँग संघर्ष गरिरहेका छन् ।

छठ घाटमा सूर्योपासनामा तल्लीन हुने अधिकांश श्रद्धालु–व्रतालुको भाखल यसै सेरोफेरोमा होला भन्ने बुझ्न कठिन छैन । तर राजनीतिक उपलब्धिको अभिलाषा बोकर छठ घाटमा भाकल गर्न पुगेकाले मधेशका ‘रेडिमेड मास’को मनोदशाको विश्लेषण गर्न सके कि सकेनन ? एउटा कुरा नेताहरुले बुझ्नैपर्छ–यो देशको राजनीति र सत्ता सँधै मधेशले नै परिवर्तन गर्दै आएको छ । यहाँको जन समुदाय कसैका लागि पनि स्थायी ‘भोट बैंक’ होइनन् । 

नेताहरूको मधेसप्रतिको यो मोह चुनाव जित्ने मेलो मात्रै बन्यो भने, यो पर्वको पवित्रता र जनताको विश्वास दुवैमाथि धोका हुनेछ । नेताहरूको घाटप्रतिको देखिने यो झुकाव चुनावको मुखमा देखिने चुनावी नाटक मात्र नभई मधेसको समृद्धि, विकास र आत्मसम्मानप्रतिको इमानदार प्रतिबद्धतामा रूपान्तरण हुन सके मात्रै यो नयाँ प्रवृत्तिको वास्तविक सार्थकता पुष्टि हुनेछ । 

(लेखक झा  नेपाल पत्रकार महासंघका पूर्व केन्द्रीय अध्यक्ष हुन ।)

प्रकाशित मिति: सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३  ०९:३७

नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा पठाउनु होला।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
लेखकबाट थप
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी
छठ पूजास्थल तोडफोड गरेको आरोपमा दुई जना पक्राउ
नवलपरासीमा यात्रुवाहक बस दुर्घटना, २५ जना घाइते
सम्बन्धित सामग्री
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी यस वर्ष छठको रौनकले मधेसका घाटलाई तताएन मात्र बरु काठमाडौं खाल्डोको सिंहदरबार वरिपरिकेन्द्रित कोलाहल पनि केही दिनका लागि मथ्थर भयो ।... सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सरकारको हरेक निर्णयको विरोध गर्नु प्रतिपक्ष हुनु होइन, त्यस्तै सरकारका हरेक निर्णयलाई समर्थन गर्नु पनि लोकतान्त्रिक जिम्मेवारी होइन।... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु संसारका लगभग सबै संस्कृतिमा सूर्य उपासनाको महत्वपूर्ण स्थान रहि आएको छ तर भारत र नेपालको भोजपुरी र मैथिली भाषी क्षेत्रमा सूर्य उपासन... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
ताजा समाचारसबै
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
छठ पूजास्थल तोडफोड गरेको आरोपमा दुई जना पक्राउ सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
नवलपरासीमा यात्रुवाहक बस दुर्घटना, २५ जना घाइते सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
एनपीएलमा आज विश्राम सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
गाईघाटलाई हराउँदै स्वर्णिम सेमिफाइनलमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
सबै हेर्नुहोस
भिडियो ग्यालरीसबै
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ)
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ)
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड बिहीबार, साउन २८, २०८३
लेखा समितिको बैठक (लाइभ)
लेखा समितिको बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ)
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
सबै हेर्नुहोस
ट्रेण्डिङ
प्रहरी कार्यालयमै झगडा: छ जना पक्राउ आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
मुगु दुर्घटना : मृतक र घाइतेको पहिचान खुल्यो आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
हास्य कलाकार मनोज गजुरेलले मागे माफी आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
मुगुमा रारा घुम्न गएका पर्यटक सवार जीप दुर्घटना : तीन जनाको मृत्यु, मृतक र घाइते पहिचान खुल्यो आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
इनमसँग कुमार बेनको कनेक्सनः सरकारले एक्सन लिने रास्वपाका महामन्त्री र प्रवक्ताको विश्वास ! आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
सबै हेर्नुहोस
अन्तर्वार्ता
लुम्बिनी लायन्सलाई अझ बलियो बनाउँदै नेपाली क्रिकेटमा योगदान दिन चाहन्छौँ : अध्यक्ष जिसी नेपाल लाइभ
दरबारको दशैं सधैं सम्झिरहन्छु : आनन्द कार्की [दशैं वार्ता] नेपाल लाइभ
दशैंमा स्वास्थ्यको ख्याल राखौं, सन्तुलित खाना खाउँ नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
विचारसबै
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी धर्मेन्द्र झा
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सुरेश गिरी
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु आनन्द अस्तित्व
विश्वव्यापी बन्दै छठ पर्व नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
ब्लग
आईजीपी प्रकरणः दोहोरिएला रुक्मांगद कटवाल काण्ड? शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
राइड शेयरिङमा मनपरी भाडा र असमान प्रतिस्पर्धा शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
भिन्तुना आन्दोलनः म्हपुजाको दिन प्रधानमन्त्री उपस्थित भएको त्यो क्षण मंगलबार, कात्तिक २४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
लोकप्रिय
विरोध हुँदाहुँदै सूचना प्रकाशन शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
पृथ्वी राजमार्गसहित दुई सडकखण्ड अवरुद्ध शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
माइक्रोबस दुर्घटनामा १० जनाको मृत्युु, पाँच घाइते बिहीबार, कात्तिक २६, २०८३
इनम कनेक्सन : कांग्रेस नेता उमेश श्रेष्ठका भाई पक्राउ शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
मोटरसाइकल ठोक्किए, एक जनाको मृत्यु बुधबार, कात्तिक २५, २०८३
सबै हेर्नुहोस
Nepal Live
Nepal Live

सम्पर्क ठेगाना

Nepal Live Publication Pvt. Ltd.,
Anamnagar, Kathmandu, Nepal

DEPARTMENT OF INFORMATION
AND BROADCASTING
Regd Number :

1568/ 076-077
अध्यक्ष : अनिल न्यौपाने
प्रधान सम्पादक : राम प्रसाद दाहाल

टेलिफोन

News Section: +977-1-5705056
Account : +977-1-5705056
Sales & Marketing: 9841877998 (विज्ञापनका लागि मात्र)
Telephone Number: 01-5907131

ईमेल

[email protected]
[email protected]

मेनु

  • गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • बिजनेस लाइभ
  • ईन्टरटेनमेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • महाधिवेशन विशेष
  • अभिलेख
  • कोरोना अपडेट
  • स्थानीय निर्वाचन
  • प्रतिनिधि सभाकाे निर्वाचन
  • युनिकोड
Nepal Live

सूचना विभाग दर्ता नं.

१५६९/०७६-७७

ईमेल

[email protected]
© 2026 Nepal Live. All rights reserved. Site by: SoftNEP
सर्च गर्नुहोस्