काठमाडौं- प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली बेलाबेला पत्रकारहरूलाई पाठ पढाइरहन्छन्। कुनै बेला पत्रकारितामाथि प्रश्न उठाउँछन् भने कुनै बेला पत्रकारहरूमाथि नै खनिन्छन्।
लकडाउनका बेला राजधानी छोडेर पैदलै टाढा टाढा पुग्नेहरूको फोटो र समाचार छापेर आफू नेतृत्वको सरकारलाई बदनाम गराउन लागिपरेको भन्दै समग्र सञ्चारजगत् माथि खनिएका उनै प्रधानमन्त्री ओलीले बिहीबार पुनः सञ्चारकर्मीको ओलोचना भ्याएका छन्, आफूनिकट प्रेस संगठनको भेलामा।
भेलामा सम्बोधन गर्दै ओलीले पत्रकारलाई निष्पक्ष हुनुपर्नेदेखि लिएर पीत पत्रकारिता र समाचार लेख्दा 'तिमी' सम्बोधन गरेर लेख्न नहुने पाठ पढाए।प्रधानमन्त्री ओलीले सम्बोधन, देशभक्ति, मानव अधिकारका पक्ष, समाजिक न्याय र समानताको पक्ष, पत्रकारले अपडेट हुनुपर्ने, पत्रकार उदाहरणीय बन्नुपर्ने, सत्य समाचार र पीत पत्रकारिता गरी मुख्यत ८ विषयमा पत्रकारलाई पाठ पढाएका छन्।
कार्यक्रममा उनले सबैभन्दा पहिला समाचार लेख्दा उल्लेख हुने सम्बोधनको भाषामा आपत्ति जनाए। मध्यम आदरार्थी शब्द 'तिमी'लगातयका सम्बोधनप्रति ओलीको आक्रोश थियो। उनले यही विषयमा पत्रकारहरूलाई पाठ पढाएका थिए। विगतमा पनि उनले सञ्चारमाध्यमले लेख्दै आएको 'तिमी' सम्बोधनप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै आएका थिए।
आफू निकट पत्रकारहरुको भेलामा पनि उनले यस विषयमा बिबिसीको उदाहरण दिँदै पाठ पढाएका छन्। 'बिबिसीले 'यू' भन्दियो। 'यू'को अनुवाद गर्यो तिमी। तिमी चलाइदियो। उसलाई त हाम्रो सभ्यता, शिष्टता, मर्यादा, संस्कृतिमाथि हमला गर्नुछ त्यही भएर भन्दियो। अनि हामीले हाम्रो भाषा हाम्रो संस्कृति आफूभन्दा ठूलालाई तपाईं भन्नुपर्छ। त्यो छाड्दिएर 'यू' वालामा गयौं हामी। बडो गर्वका साथ। तर हामी फर्कनुपर्छ,' कार्यक्रममा उनले भने।
तिमी सम्बोधनका विषयमा उनले पत्रकारलाई राजतन्त्रको समयको उदाहरण दिँदै त्यसबेलाको समयमा जस्तो 'हुकुम बक्सियो, सवारी भयो' जस्ता शब्द लेख्न नसकेपनि तपाईं लेख्नुपर्ने बताए।
'हिजो राजतन्त्र हुँदा, दरबार हुँदा, राजा हुँदा, राजाका श्रीमती हुँदा, राजाका छोराछोरी हुँदा त्यसबेला हामी कसरी बोल्थ्यौं? हेर्नुस् न भन्दैनथ्यौं, उहाँले भन्नुभो भन्दैनथ्यौं, हुकुमबक्सियो। हेर्नुभयो भन्दैनथ्यौं, नजर भयो भन्थ्यौँ। उहाँले खानुभयो भन्दैनथ्यौं, ज्युनार भयो। हिँड्नुभयो भन्दैनथ्यौं, सवारी भयो भन्ने गर्थ्यौँ।
अहिले त हेर्नुहोस् पनि होइन, 'हेर'। 'हिँड्नुभो', 'खानुभो' भन्न पनि हामीलाई गाह्रो छ। आज हामी 'हिँडे', 'खाए', 'उनले हेरे', यस्तो भाषा मात्र बोल्छौं। 'हाम्रा बाले हेरे', 'हाम्री आमा पनि त्यहीँ छिन्, तिनले पनि हेरिन्' लेखिरहेका छौँ। तपाईंहरु त्यही लेख्नुहुन्छ नि होइन र पत्रिकामा? त्यही त लेख्नुहुन्छ नि!,' प्रधानमन्त्री ओलीले आक्रोश भंगीमा भने।
राजतन्त्रको समयको उदाहरण दिँदै त्यसबेलाको समयमा जस्तो 'हुकुम बक्सियो, सवारी भयो' जस्ता शब्द लेख्न नसकेपनि तपाईं लेख्नुपर्ने ओलीले बताए।
नेपालको सामाजिक मूल्य-मान्यता र संस्कृतिको ख्याल गर्दै लेख्ने कुरामा ध्यान दिन ओलीले आग्रह गरेका छन्। राजाको समयमा जस्तो 'बक्सिनुभयो' नलेखेपनि कम्तीमा तपाईं भनेर लेख्नुपर्छ भन्ने उनको आग्रह थियो।
'तपाईंहरू पनि कति होसियारीका साथ, कति बेहोसीका साथ लेख्नुपरो भने 'तिमी' लेख्नु हुन्छ। बा-आमा, हजुरबाहरूलाई तपाईं भन्नु हुन्छ जस्तो लाग्दैन, तिमी भन्नुहुन्छ जस्तो लाग्छ। किनभने अंग्रेजीमा 'यू' भन्ने मात्र हुन्छ। नातीलाई पनि 'यू', हजुरबालाइ पनि 'यू'। त्यसकारण त्यही सिकेर तपाईंहरु कसैलाइ पनि तपाईं भन्नुहुन्न। 'ए बाउ तिम्रो हालखबर के छ हँ?' हामी तपाईंवाला होइन, हामी एड्भान्स तत्व। हामी चाँहि 'यू' वाला हो 'यू'। तपाईंवाला होइन 'यू'। 'यू' भन्या तिमी। गजब छ हाम्रो नक्कलबाजी,' ओलीले भने।
त्यसपछि प्रधानमन्त्री ओलीले पत्रकारलाई देशभक्तिको पाठ पनि पढाए। उनले पत्रकारहरुलाई कुनै पनि अर्थमा देशभक्तिमा कमी आउन दिन नहुने कुरामा जोड दिए।
'कुनै पनि सर्तमा, कुनै पनि अर्थमा तपाईंहरुमा देशभक्ति किञ्चित् कमी आउनु हुँदैन। देशभक्ति हुनुपर्दछ। देशभक्ति नभएको नेपाली नेपाली त नागिरकताको हिसाबले, कागजपत्रको हिसाबले त होला। वास्तवमा मनको, भावनाको हिसाबले जसमा देशभक्ति छैन त्यो के नेपाली? त्यसकारण हामी नेपाली हुनुपर्दछ। नेपाली भएर जिउँनुपर्छ। हामी विकाउ वस्तु होइन। हामी पहिलो कुरा, साँचो अर्थमा देशभक्त हुनुपर्छ। नक्कली देशभक्त होइन,' उनले भने।
देशभक्तिको पाठ पढाएपछि प्रधानमन्त्री ओलीले मानवजातिको अधिकारका विषयमा पत्रकारको कलम चल्नुपर्ने विषयमा जानकारी दिन थाले। भने- 'मानवजाति सदैव अधिकारको पक्षमा हुन्छ। आफ्नो अधिकार। त्यो अधिकार प्राप्त गर्ने प्रयोग गर्ने अवसरसम्म पुग्ने पक्षमा हुन्छ। तपाईंहरुले ती कुरामा सचेत हुनुपर्छ र मानवजातीको अधिकारको निम्ति, अवसरका निम्ती तपाईहरुले लेख्नु, बोल्नु, पढ्नु पर्छ। मानिसले असमानता चाँहदैन। समानता चाहन्छ। त्यसकारण तपाईंहरुले मानवजातिका बीचमा असमानता होइन, समानताको पक्षमा वकालत गर्नुपर्छ।'
पत्रकारलाई पाठ पढाउने क्रममा प्रधानमन्त्री ओलीले पत्रकारको बुद्धि कोल्टो पर्न नहुने, लोकतन्त्र र सामाजिक न्यायका तर्फ कलम चल्नुपर्ने कुरामा पनि जोड दिए।
पत्रकारलाई पाठ पढाउने क्रममा प्रधानमन्त्री ओलीले पत्रकारको बुद्धि कोल्टो पर्न नहुने, लोकतन्त्र र सामाजिक न्यायका तर्फ कलम चल्नुपर्ने कुरामा पनि जोड दिए।
'तपाईंहरुले सामाजिक न्याय र समानताको पक्षमा कुरा गर्नुपर्दछ। अधिकारको पक्षमा कुरा गर्नुपर्दछ। अवसरका पक्षमा कुरा गर्नुपर्दछ। हिंसाका विरुद्धमा कुरा गर्नुपर्दछ। शान्तिको पक्षमा कुरा गर्नुपर्दछ। सबैले निर्भय भएर बाँच्न पाउनु पर्ने वातावरणको पक्षमा कुरा गर्नुपर्दछ। तपाईंहरुले स्वस्थ लोकतान्त्रिक आचरण व्यवस्थाको कुरा गर्नुपर्दछ। अभ्यासको कुरा गर्नुपर्दछ,' ओलीले भने।
उनले पत्रकारलाई उदाहरणीय बन्न पनि सुझाए। पत्रकारको जीवनशैली र रहनसहन देखेर अरुले पनि अँ भन्ने खालको हुनुपर्ने उनले बताए। 'तपाईंको जीवनशैली, रहनसहन देखेर अरुले पनि अँ यस्तो हुनुपर्छ भनुन्। तपाईंहरु यस पार्टीसँग सम्बद्ध, आबद्ध, निकट जेजे हुनुहुन्छ। यो पार्टीसँग निकट भएको हुनाले म तपाईंहरुलाई आग्रह गर्न चाहन्छु- पत्रकार हुँ भन्ने बित्तिकै, तपाईंलाई हेर्दैखेरि मान्छेहरुले 'ए तपाईंहरु फलानो पार्टीको हो? भनेर आफैं सोधोस्। चिनोस् तपाईंहरुलाई। तपाईंहरुको आनीबानी र व्यवहारले। त्यसरी चिनोस्', उनले भने।
ओलीले पत्रकारको बुद्धि कोल्टो पर्न नहुने, लोकतन्त्र र सामाजिक न्यायका तर्फ कलम चल्नुपर्ने कुरामा पनि जोड दिए।
उनले पत्रकारहरुलाई आफूले सम्प्रेषण गरेको समाचारमा सत्यता छ कि भनेर आशंका गर्ने स्थिति नहोस् भन्ने सुझाव पनि दिए। 'तपाईंहरुले सम्प्रेषण गरेको समाचारमा सत्यता छ कि भनेर कसैले आशंका गर्ने स्थिति नहोस्। तपाईंहरु समाचार स्वार्थका लागि उल्टापुल्टा समाचार नपठाउनुहोस्। आफ्नै स्वार्थका लागि पनि असत्य समाचार सम्प्रेसण नगर्नुहोस्। रिस उठो भने पनि नचाहिने कुरा नलेख्नुहोस्। कहिले कहिले कोही मान्छे मन पर्दैन। यद्यपि मन पराउने नपराउने रिस उठ्ने आदी कुराहरु छोड्दिनुपर्छ। तर. पनि तपाईंहरुलाई रिस उठिहाल्यो भनेपनि रिस उठो भन्दैमा झुटा कुरा नहुने कुरा कसैको बारेमा लेख्नु बाञ्छनिय हुँदैन,' उनले भने।
उनले पत्रकारलाई समयअनुसार आफूलाई अपटुडेट रहन पनि सुझाव दिए। 'यो २१ औं शताब्दीमा तपाईंले आफूलाई अपटुडेट राख्नु भएन भने, नविकरण गर्नु भएन भने दैनिक तपाईंले आफूलाई नविकरण गर्नुपर्दछ। अत्यन्त तीव्रताका साथ दुनिया चलेको छ। विज्ञान प्रविधि र सञ्चार माध्यमको विकासले आफूलाई तीव्रताका साथ तुरुन्तै अद्यावधिक लगातार गर्ने त्यो अवसर तपाईंलाई उपलब्ध गराएको छ। त्यसअर्थ तपाईहरुले आफूलाई अद्यावधिक र नविकरण गर्नुपर्छ,' उनको सुझाव छ।
ओलीले देशको ठूलो समस्या पीत पत्रकारिता भएको समेत बताए। सञ्चार माध्यममा प्रकाशित/प्रशारित हुने सामग्रीप्रति असन्तुष्ट सुनिएका उनले सञ्चार माध्यमले झुटो छाप्ने गरेको भन्दै आफू निकट पत्रकारलाई त्यस्तो अभ्यास नगर्न सुझाव दिएका छन्।
'अहिले देशको ठूलो समस्या पीत पत्रकारिता पनि हो। महात्मा गान्धीका तीन बाँदर जस्तै छन् केही पत्रिका र सञ्चार माध्यमहरु। राम्रो कुरा देख्नुपर्छ भने बरु आँखा छोप्छु। राम्रो कुरा सुन्नुपर्छ भने बरु कान थुन्छु। राम्रो कुरा बोल्नुपर्छ भने बरु मुख थुन्छु। तर सुन्दिनँ, हेर्दिनँ र बोल्दिनँ भन्ने केही छन्। अनि तिनले झुटो छाप्छन्, गलत छाप्छन् र जनतालाई दिग्भ्रमित पार्न', आफू पक्षीय प्रेस संगठनको भेलामा उनले भने।
प्रधानमन्त्री ओलीले पीत पत्रकारिता आफैं पछि लाग्ने भन्दै आफू निकट पत्रकारलाई साँचो पत्रकारिता गर्न पनि सुझाव दिए।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
1693220145.jpg)
-1786602170.png)
