काठमाडौं- भारतको उच्च मूल्यवृद्धिको असर नेपाली भान्सामा थप देखिने भएको छ। भारतमा ५ वर्ष यताकै उच्च अंकमा पुगेको मूल्यवृद्धिले नेपालको अर्थतन्त्रमा पनि ठूलो प्रभाव पार्ने विश्लेषण गरिएको छ।
अहिले नै मूल्यवृद्धि आकासिएको भन्न नसकिए पनि भोलिका दिनमा थप आकासिने अवस्था आएको नेपाल राष्ट्र बैंकका पूर्वकार्यकारी निर्देशक मिनबहादुर श्रेष्ठले बताए। भारतको अर्थतन्त्रमा आएको शिथिलताको असर नेपाली बजारमा देखा पर्न थालेको श्रेष्ठको विश्लेषण छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिको अर्धवार्षिक समीक्षाको तयारी गरिरहँदा सबैभन्दा धेरै दबाब मूल्यवृद्धिको नियन्त्रण कसरी गर्ने भन्नेतर्फ केन्द्रित छ। सबै सूचक सकारात्मक देखिए पनि मूल्यवृद्धिको दबाबमा केन्द्रीय बैंक रहेको नेपाल राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता एवं अनुसन्धान विभागका प्रमुख डा गुणाकर भट्टले बताए।
अहिले भुक्तानी सन्तुलन केही बचतमा देखिए पनि आयात बढ्यो भने विस्तारै चापपर्न सक्ने हुँदा लगानीका दायरा खोल्ने अवस्था नरहेको उनको भनाइ छ। बैंकहरुले कर्जा प्रवाहमा कमी हुँदै गएको भन्दै गर्दा राष्ट्र बैंकले हतारमा लगानीका बाटा खोलिदिँदा भविष्यमा समस्टिगत आर्थिक स्थायित्व कायम गर्न चुनौतिपूर्ण हुने राष्ट्र बैंकको विश्लेषण छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले मूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्न व्याजदर बढाउने पोलिसी ल्याउनु पर्छ। तर व्याजदर बढाउदा राष्ट्रिय नीतिको विपरित हुन्छ। उत्पादनशिल क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह गर्नुपर्ने अहिलेको प्रमुख चुनौती भएको बेलामा व्याजदर बढाउन सक्ने अवस्था नरहेको श्रेष्ठले बताए।
राष्ट्र बैंकले मूल्यवृद्धिको नियन्त्रण र वित्तीय स्थायित्व कायम गर्नुपर्ने अहिलेको अवस्था नै सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण छ। भारत र नेपालको स्थिर विनियम दरको कारणले गर्दा आगामी दिनमा भारतमा मूल्य बढ्दा नेपालमा पनि बढ्ने उच्च जोखिम छदै छ। तर, भारतले यस आर्थिक वर्षको बजेटबाट स्थिर अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउने लक्ष्य लिएको हुँदा यसको प्रभाव देखिन अझै केहि समय कुर्नुपर्ने मिनबहादुरले बताए।
बजेटको सकारात्मक प्रभाव नपरुन्जेल भारतमा मूल्यवृद्धि नियन्त्रण हुने अवस्था छैन। त्यतिन्जेल नेपाल राष्ट्र बैंकले मूल्यवृद्धि र वित्तीय स्थायित्वलाई सन्तुलन ल्याउने गरी काम गर्नुपर्ने हुन्छ। मूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्न मागलाई नियन्त्रण गर्नुपर्ने हुन्छ। यसका लागि व्याजदर बढाउनु पर्छ। तर यसले विकासका गतिविधिलाई डिस्करेज गर्छ।
भारत-नेपाल सम्बन्ध
नेपालको कूल आयातमा भारतको मात्रै ६५ प्रतिशतभन्दा माथिको हिस्सा छ। भारतसँगको परनिर्भरताले गर्दा भारतमा हुने मूल्यवृद्धिको प्रभाव नेपालमा प्रत्यक्षरुपमा देखापर्छ। त्यसैले भारतमा भएको उच्च मूल्यवृद्धिको असर नेपालमा पनि देखापरेको भट्टको विश्लेषण छ।
चालु आर्थिक वर्षको ६ महिनाको अवधिमा भारतबाट ४ खर्ब २३ अर्ब रुपैयाँको आयात भएको छ। भारतमा गएको वर्षको यही अवधिमा मूल्यवृद्धि ३ प्रतिशतभन्दा तल थियो। भारतमा खाद्यसँग सम्बन्धित वस्तुहरुको मूल्य अत्याधिक बढेको छ।
तरकारीको मूल्यवृद्धि ५० प्रतिशतभन्दा माथि छ। यसैको प्रत्यक्ष असर नेपाली बजारमा पनि देखिन थालेको हो। यही अनुपातमा मूल्य बढ्दै गयो भने नेपालमा तरकारीकाे मूल्य अझै बढ्दै जाने विश्लेषण गरिएको छ। पछिल्लो समय नेपालमा तरकारीको मूल्यवृद्धि ४२ प्रतिशत छ।
भारतबाट नेपालमा ४२ सय ८९ वटा आइटम भित्रिएको पाइन्छ। जसमा खाद्यान्नदेखि डिजेल, पेट्रोल, गाडी, स्टिल, क्लिन्करलगायतका सामानहरु छन्। भारतको अर्थतन्त्रमा मन्दि आउँदै गर्दा भारतको मुद्रा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पनि अवमूल्यन हुने अवस्था रहन्छ। यसको प्रत्यक्ष असर नेपाली बजारमा देखापर्छ।
भारतमा केही वर्षदेखि खाद्यान्नको उत्पादन घटिरहेको छ। कृषि विकास मन्त्रालयको तथ्यांक हेर्दा गत वर्षको भन्दा यस वर्ष धानको उत्पादन कम भएको छ। धानको उत्पादन घटेपछि समग्र खाद्यान्नकै मूल्यमा प्रभाव पार्छ।
आन्तरिक उत्पादनको आपूर्ति घटेपछि यसको दबाब नेपाली बजारमा पर्छ। अहिले १० प्रतिशतको हाराहारीमा खाद्यसँग सम्बन्धित बस्तुको मूल्य बढेको छ।
आगामी महिनामा यो थप बढ्दै जाने भएकोले मौद्रिक नीतिमार्फत विशेष ख्याल गर्ने अवस्था रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।
सांकेतिक तस्बिर
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1700232974.jpg)
-1786602170.png)
