धनगढी- कञ्चनपुर जिल्लाको पुनर्बास नगरपालिका-१० विकासवस्तीका उखु किसान राजेन्द्र रानाले ७१ क्विन्टल ४१ किलो उखु बिक्री गरे। उनले पुस २९ गते भागेश्वर सुगर एण्ड केमिकल इण्डष्ट्रिजलाई उखु बेचेका थिए। सुगर इण्डष्ट्रिजले उनलाई २९ हजार ६ सय ३५ रुपैयाँ भुक्तानी गर्यो। राजेन्द्रले १५ कठ्ठा जग्गामा उखु खेती गरिरहेका छन्।
विकासवस्तीकै घुमन रानाले पनि भागेश्वर सुगर इण्डष्ट्रिजलाई ९९ क्विन्टल ९२ किलो उखु बिक्री गरे। उद्योगले उनलाई प्रतिक्विन्टल ३ सय ६३ रुपैयाँ ९७ पैसाका दरले ३६ हजार ३ सय ६८ रुपैयाँ भुक्तानी गरेको थियो।
घुमन र राजेन्द्रजस्तै अधिकांश उखु कृषकले सरकारको तोकेको समर्थन मूल्यभन्दा कममा उखु बिक्री गरेका छन्। सरकारले उखुको समर्थन मूल्य प्रतिक्विन्टल पाँच सय ३६ रुपैयाँ ५६ पैसा निर्धारण गरेको छ। कञ्चनपुरका अधिकांश उखु किसानहरुले महाकाली सुगर मिल र भागेश्वर सुगर एण्ड केमिकल इण्डष्ट्रिजलाई उखु बिक्री गर्दै आएका छन्।
उखु किसानले प्रतिक्विन्टल ६५ रुपैयाँ २८ पैसा सोझै अनुदान पाउने व्यवस्था गरिएको छ। सुगर मिलहरुले सरकारले तोकेको समर्थन मूल्यमा अनुदानबापतको रकम घटाएर उखु किसानलाई भुक्तानी दिने गरेका छन्। किसानले अनुदानबापतको रकम सम्बन्धित जिल्ला प्रशासन कार्यालयलबाट पाउने व्यवस्था गरिएको छ।
विकासवस्तीका उखु किसान रामस्वरुप रानाले काटेको उखु अहिले बारीमै थन्किँएको छ। उनले माघ ५ गते उखु काटेको बताए। तर, सुगर मिलले अझै उनको उखु खरिद गरेको छैन। किसान रामस्वरुपले भने, 'सुगर मिलले माग गरेपछि हामीले उखु काटेर ट्याक्टरमा लोड गरेर पठाउँछौं। सुगर मिलले माग गरेको एक हप्तामै उखु काटेर पठाउनका लागि तयार गरेको छु, तर मिलले लोड गर्नका लागि पर्चा नपाएका कारण आफ्नो पालो कुरेर बसेको छु।'
कञ्चनपुरका उखु किसानहरुले सुगर मिलले उखुको जातका आधारमा रकम भुक्तानी गरेको बताए। उखु किसान रामनाथ रानाका अनुसार अर्ली, जर्नल र रिजेक्ट गरी तीन जातका उखुका आधारमा भुक्तानी पाउने गरिएको छ। अर्ली जातको उखुलाई एक नम्बर मानिन्छ। सुगर मिलले अर्ली जातको उखुको प्रतिक्विण्टल चार सय ४० रुपैयाँ र जर्नलको चार सय १५ तथा रिजेक्ट जातको उखुको प्रतिक्विन्टल चार सय रुपैयाँका दरले भुक्तानी दिने गरेका छन्। उखु उत्पादक किसान हकहित संरक्षण समितिका अध्यक्ष रमेश थापाले भने, 'हामीले अझै सरकारले निर्धारण गरेको नयाँ मूल्य पाएका छैनौं। हामीले पटकपटक यसबारे सुगर मिल व्यवस्थापनसँग छलफल गर्यौं, तर अझै हाम्रो माग पूरा भएको छैन।'
उखु किसान
भागेश्वर सुगर मिलका सञ्चालक शंकर बोगटीले छिट्टै सरकारले तोकेको उखुको समर्थन मूल्य लागू गर्ने क्रममा रहेको बताए। उनले सरकारले गत पुस १० गते उखुको समर्थन मूल्य तोकेको र पुस ११ गतेदेखि खरिद भएको उखुको समर्थन मूल्य अनुसारकै रकम भुक्तानी गरिने बताए। मिल सञ्चालक बोगटीले महाकाली र भागेश्वर सुगर मिलको संयूक्त बैठकले पुस ११ गतेदेखि सरकारले तोकेको समर्थन मूल्य भुक्तानी गर्ने निर्णय गरेको जानकारी दिए।
तर, पुस २६ गतेदेखि माघ १० गतेसम्म उखु बिक्री गरेका किसानहरुले समर्थन मूल्य बराबरको रकम नपाएको बताए। मिल सञ्चालक बोगटीले दोस्रो किस्तामा किसानलाई समर्थन मूल्य बराबरको रकम उपलब्ध गराइने बताए।
सुगर मिलले समयमै उखु खरिद गर्दैन– किसान
कञ्चनपुरका अधिकांश किसानले सुगर मिलले समयमै उखु खरिद नगरेका कारण सास्ती भोग्नुपरेको बताएका छन्।
पुनर्बास नगरपालिका-१० का नाथे रानाले एक बिघामा लगाएको उखु खरिद गर्न ढिलाई भएका कारण अहिले जमिन बाझो राख्नुपर्ने बाध्यता भएको बताए। उनले अर्को एक बिघा जमिनमा तोरी लगाएका छन्। एक बिघा जमिनमा लगाएको मध्ये आधा बिघाको उखु समयमै बिक्री भए पनि बाँकी उत्पादन खरिदमा ढिलाई भएकाले बाझो राख्नु परेको उनले बताए।
अर्का उखु किसान टेकराज रानाले अहिले उखु काटिरहेको बताए। उनले भने, 'सुगर मिलले बल्ल माग गर्यो, त्यही भएर अहिले काटिरहेको छु। त्यसपछि जमिन बाझो राख्नु पर्ने बाध्यता छ। किसान टेकराजले सुगर मिलले मंसिर महिनाभित्रै उखु खरिद गरेको भए सो जमिनमा अरु बाली लगाउन पाउने बताए।
पुनर्बासका अर्का उखु किसान रामस्वरुप रानाले उखु काटेर बारीमै थन्काएको बताए। उनले भने, 'सुगर मिलले मंसिरसम्म हाम्रो उखु खरिद गरेको भए अरु बाली लगाउन पाउथेँ। तर, माघको दोस्रो सातासम्म पनि मिलले उखु लगेको छैन। अब यो जमिन केही महिना बाझै राख्नु पर्ने बाध्यता छ।
उखु खरिद-बिक्रीमा बिचौलिया
कञ्चनपुर पुनर्बास नगरपालिका-१० विकासवस्तीका रामबहादुर रानाले एक साता लगाएर उखु काटे। ढिलो भएका कारण खेतमै उखु सुक्न लागेपछि उनी उखु बिक्रीबारे कुरा गर्न सुगर मिल गए। तर, सुगर मिलले उनलाई उखु काट्न भनेन।
‘एकातर्फ खेतमा उखु सुकिरहेको थियो, अर्कोतिर गहुँ लगाउने हतारो थियो,' रामबहादुरले भने, 'मैले उखु काटे। तर, करिब दुई सातासम्म पनि काटेको उखु खेतमै रह्यो।
अर्का उखु किसान जगतु रानाले पनि काटेको उखु खेतमै झारपातले छोपेर राखेका छन्। उनका अनुसार केही किसानले बिचौलियाको माध्यमबाट उखु बिक्री गरिरहेका छन्। बिचौलियामार्फत बिक्री गर्दा किसानले सही मूल्य पाउँदैनन्। ‘कतिपय किसानले बिचौलियामार्फत पनि उखु बिक्री गरेका छन्। तर, मैले कम मूल्यमा बिक्री गर्न चाहिन। परिणामस्वरुप मेरो उखु खेतमै थन्किएको छ,' उनले भने।
उनले धान, गहुँ सजिलै बजारमा लगेर बेच्न सकिने भएपनि उखु सुगर मिलमै बिक्री गर्नुको विकल्प नभएको बताए।
सुगर मिलले उखु किसानलाई प्रत्येक ट्याक्टर ट्रालीका लागि तौल पर्चा दिने गरेका छन्। स्थानीय किसानहरुले आवश्यकता अनुसारको तौल पर्चा नपाएकाले अझैसम्म पनि उखु काट्न नसकेको बताए।
विकासवस्तीका मायाराम रानाले पनि यस्तै अवस्था भोग्नु परेको बताए। उनले १४ कठ्ठामा उखु लगाएका थिए। उद्योगले तौल पर्चा नदिएपछि उनी बिचौलिया कहाँ पुगे। 'मैले बिचौलियालाई तीन सय रुपैयाँ प्रतिक्विन्टलका दरले उखु बेचेँ,' उनले भने। उनले किसानसँग आवश्यक तौल पुर्जी नभए पनि बिचौलियासँग जति भने पनि तौल पूर्जा उपलब्ध हुने गरेको दाबी गरे।
उखु किसान जगन्नाथ रानाले बिचौलियाका कारण किसानहरुले घाटा बेहोर्नु परिरहेको बताए। उनले भने, 'हामीलाई आवश्यक परेको बेला उखुको तौल पुर्जी पाइँदैन। तर, बिचौलियाले जतिबेला पनि तौल पुर्जी दिन्छन्।
जगन्नाथले भने, 'बिचौलियाले हामीसँग ३ सय रुपैयाँमा खरिद गर्छन् र, बढी मूल्यमा मिललाई बिक्री गर्दछन्।' पुनर्बास नगरपालिका विकासवस्तीका सयौं किसानले पुनर्बास १० पकरियामा उखुखेती गरिरहेका छन्। पकरिया क्षेत्रमा ३ सय ५० बिघामा उखु खेती भइरहेको छ। कञ्चानपुरमा १० हजार बढी बिघा जमिनमा उखु खेती हुने गरेको बताइन्छ।
भागेश्वर सुगर एण्ड केमिकल इण्डष्ट्रीजका प्रशासन अधिकृत डम्बर खड्काले बिचौलियालाई उखुको तौल पुर्जी नदिएको बताए। उनले भन, 'धेरै किसानले उखुखेती गरिरहेकोले हामीले केही बढी तौल पुर्जी वितरण गरेका होउलाँ, तर बिचौलियाको हातमा एउटा पनि पर्चा दिएका छैनौं।' उनले सुगर मिलको क्षमता दैनिक १५ देखि २० क्विन्टल उखु पेल्ने रहेको र किसानले त्यो क्षमताभन्दा बढी उखु काट्दा समस्या हुने गरेको बताए।
उनले भने, 'हामीले ७ स्थानमा उखु खरिद केन्द्र तोकेका छौं। सबै केन्द्रका लागि बराबर संख्यामा तौल पुर्जी वितरण गर्ने गरेका छौं, तर कहिलेकाही किसानले बढी उखु काटेपछि खरिदमा केही समस्या हुने गरेको छ।'
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1700232974.jpg)
-1786602170.png)
