काठमाडौं– भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीस्थित त्रिलोकपुरी इलाकामा सन् १९८४ मा भएको दंगा भड्काउने कार्य गरेको अभियोगमा दोषी ठहर ८८ जना अभियुक्तमध्ये ३३ जना धरौटीमा रिहा हुने भएका छन्।
सर्वोच्च अदालतले उनीहरुलाई धरौटीमा रिहा गर्न आदेश दिएपछि उनीहरु छुट्न लागेको भारतीय पत्रिका 'द वायर'ले जनाएको छ। दिल्ली हाइकोर्टले २०७५ मंसिरमा फैसला सुनाउँदै उनीहरुलाई दोषी ठहर गरेको थियो। घटना भएको ३५ वर्ष र मुद्दा दायर भएको २२ वर्षपछि फैसला सुनाउँदै ९५ जनाको हत्यामा उनीहरूको संलग्नता रहेको ठहर भएको हो।
सर्वोच्चले भारतीय कांग्रेसका नेता सज्जन कुमारलाई पनि मुख्य दोषी ठहर गरेको थियो। प्रधानन्यायाधीश रञ्जन गोगोई,न्यायाधीशहरु दीपक गुप्ता, र अनिरुद्ध बोसको इजलासले आरोपितहरुलाई राहत दिँदै धरौटी स्वीकार गर्ने आदेश गरेको हो।
तल्लो अदालतले उनीहरुलाई दोषी ठहर गरेको थियो भने उच्चले त्यसलाई सदर गरेको थियो। उच्चको फैसलापछि ३४ जना सर्वोच्चमा निवेदन दिएका थिए। त्यसमध्ये एक जनाको मृत्यु भएकाले ३३ जनालाई अदालतले धरौटीमा छोड्न आदेश दिएको हो। १९९६ अगस्ट २७ मा तल्लो अदालतको आदेशविरुद्ध १९ जना सर्वोच्च पुगेकोमा आदेश हुँदाको समयमा १६ जनाको मृत्यु भइसकेको थियो। यसअघि आरोपी मध्येका एक यशपाल सिहको फाँसीको सजाय भएको थियो भने कांग्रेस नेता सज्जनकुमारलाई आजन्म कैदको सजाय सुनाइएको थियो।
अन्य आरोपितहरुलाई तल्लो अदालतले दोषी ठहर गर्दै पाँच–पाँच वर्ष कैद हुने सजाय सुनाएको थियो। शिखविरोधी दंगाका क्रममा उनीहरूले आम सर्वसाधारणका घरभित्र छिरेर खुलेआम हत्या गरेको भन्दै ८० भन्दा बढी व्यक्तिले उजुरी गरेका थिए। शिखविरोधी आन्दोलनका क्रममा दिल्लीको उक्त क्षेत्रमा ९५ जनाको हत्या हुनुका साथै कैयौं घर जलाइएको थियो।
सज्जनसहित अवकाशप्राप्त क्याप्टेन भागमल, पूर्व कांग्रेस पार्सद् बलवान खोकर र गिरधारी लाल दोषी ठहर भएका थिए। यी तीन अधिकारीलाई तल्लो अदातलले तीन वर्ष कैदको फैसला सुनाएको थियो। तर सर्वोच्चले भने जनही १०–१० वर्षको सजाय सुनाएको थियो।
सन् १९८४ मा भएको उक्त जातीय दंगा हालसम्मकै भयानक हिंसामध्ये एक घटनाका रुपमा लिने गरिन्छ।
के थियो घटना?
नोभेम्बर १ अर्थात् ३४ वर्षपहिले सन् १९८४ मा भारतमा जातीय दंगा भएको थियो। उक्त घटना हालसम्मकै भयानक हिंसामध्ये एक घटनाका रुपमा लिने गरिएको छ।
३१ अक्टोबरमा दुई शिख सुरक्षाकर्मीले इन्दिरा गान्धीको गोली हानी हत्या गरेपछि देशभर शिखविरोधी दंगा फैलियो। हजारौं शिखको निर्ममतापूर्वक हत्या भयो। हत्याको बदलामा गान्धीका समर्थकले निर्दोष शिखलाई निसाना बनाए। बदलामा उत्रेका मानिसले शिखका पसल र घरमा छानीछानी तोडफोड गरेका थिए।
एक प्रतिवेदन अनुसार दिल्ली, कानपुर, राउरकेला र देशका अन्य सहरमा गरी दिउँसै १५ हजार शिखको हत्या भएको थियो। दिल्लीमा मात्र ७ जना हत्या भएको थियो। गान्धीको हत्यापछि भिड सडकमा उत्रँदै ‘खुनको बदला खुन’ भन्दै नारा लगाइएको थियो। लाजपत नगर, जंगपुरा, डिफेन्स कोलोनी, फ्रेन्स कोलोनी, महारानी बाग, पटेल नगर, सफदरजंग र पञ्जावबाग लगायतका क्षेत्रमा व्यापक लुटपाट भएको थियो। यी क्षेत्रका घर, पसल र गुरुद्धारमा लुटपाट गर्दै आगजनी भएको थियो।
पाकिस्तानबाट आएका शिखहरुको बस्तीमा बलात्कारको घटनासमेत भयो। बलत्कारजस्तो जघन्य अपराधमा समेत अपराधीलाई कारबाही भएन, उन्मुक्ति पाए। घर जलाइनुका साथै पुरुषहरुलाई बाँधेर महिलाको बलत्कार गरिएको थियो भने तरबारले हानेर हत्या गरिएको थियो। यसपछि भारतीय शिख समुदायले १ नोभेम्बरलाई कालो दिनका रुपमा मान्दै आएका छन्।
दंगाको घटना छानबिनका लागि १० वटा आयोग गठन भए। तर मुख्य व्यक्तिमाथि कारबाही भएन। दंगामा कांग्रेस नेताको भूमिकाका बारेमा निकै आलोचना भयो।
कांग्रेस वरिष्ठ नेताहरु सञ्जनकुमार र जगदिश टाइलरमाथि गम्भीर आरोप लाग्यो। उनी पक्राउ परे। २०१३ मा तल्लो अदालतले सज्जन कुरमालाई बिना धरौटी साधारण तारेखमा रिहा गर्यो। पूर्व पार्सद बलवान खोकर, अवकाशप्राप्त सैनिक अधिकारी क्याप्टेन भागमल, गिरधारी लाल र अन्य दुई जनालाई दोषी ठहर गरियो। त्यसैगरी पूर्वविधायक महेन्द्र यादव र किशन खोकरलाई ३/३ वर्षको कैद सजाय हुने फैसला तल्लो अदालतले सुनायो। जगदीश टाइलरलाई भने सफाइ दिइयो।
अधिकांश मुद्दाहरु प्रमाण अभावको कारण देखाउँदै बन्द गरिए। तर शिखहरुले त्यसको छानबिन हुनुपर्ने माग गर्दै आइरहेका छन्। छानबिनको माग आजसम्म पनि उठिरहेको समयमा उच्च अदालतले दोषी ठहर गरेका आरोपितलाई सर्वोच्चले धरौटीमा छोड्ने आदेश गरेको हो।
सम्बन्धित
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
