काठमाडौँ- हिन्दु धर्मावलम्बीहरुले आज देशैभर मकर संक्रान्ति पर्व मनाउँदैछन्। मकर संक्रान्तिका अवसरमा विभिन्न धार्मिक स्थल, नदी, जलासय तथा कुण्डहरुमा दर्शन तथा स्नान गर्ने भक्तजनहरुको घुइँचो लागेको छ।
देवघाटमा भक्तजनको ओइरो
नेपालकै उत्कृष्ट धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्र तथा पवित्र तीर्थस्थल देवघाटधाममा गएरातिदेखि नै मकर मेला भर्न आउने भक्तजनहरुको बाक्लो उपस्थिती देखिएको छ। आइतबार बिहान ९ बजेको शुभ मुहुर्तमा कालीगण्डकी र त्रिशूलीको संगममा बाँसको लिंगो गाडी मकर मेला आरम्भ गरिएको थियो।
मकर मेलाका लागि विभिन्न जिल्ला तथा भारतबाट समेत भक्तजन आएर स्नान गर्ने र पूजाआजा गर्ने क्रम मध्यरातदेखि नै शुरु भएको हो।
देवघाटमा स्नान गरी पूजा गर्नाले मोक्ष मिल्ने र मनोकामना पूरा हुने विश्वास रहेको देवघाट क्षेत्र विकास समितिका अध्यक्ष टंकनाथ पौडेलले बताए।
शनिबारदेखि नै देवघाट आएका भक्तजनहरु आइतबार रातभर भजनकीर्तनसहित धुनी लगाई जाग्राम बसी आज बिहानैदेखि गंगामा नुहाउन र पूजाआजा गर्न सक्रिय छन्।
परापूर्वकालदेखि नै देवघाटमा यो समयमा विशेष मेला लाग्दै आएको छ। आज दिनभर र भोलिसम्म पनि यहाँ मेला लाग्ने गर्दछ।
५ लाख भक्तजन
नेपालकै महत्वपूर्ण धार्मिक तीर्थस्थलको गन्तव्य मानिने देवघाट छिमेकी देश भारतका हिन्दूहरुको समेत मुख्य तीर्थस्थलको रुपमा रहिआएको छ।
देवघाट क्षेत्र विकास समितिका अध्यक्ष पौडेलले यस वर्ष देश विभिन्न जिल्ला तथा छिमेकी देशहरुबाट गरि करिव ५ लाख भक्तजन देवघाट आउने अनुमान गरिएको दाबी गरे।
मकर मेलाका लागि देवघाट क्षेत्र विकास समितिले १ सय ५१ सदस्यीय मेला व्यवस्थापन समिति गठन गरेर तयारी गरेको थियो। मेलामा आउने झक्तजनलाई सहजताका लागि आवश्यक सुरक्षा व्यवस्था मिलाइएको छ। चिसो मौसम भएकाले भक्तजनलाई धुनीको व्यवस्थासमेत मिलाइएको छ। यस्तै स्वास्थ्य उपचार, शौचालय, स्नान स्थल व्यवस्थापन, विद्युत, आकस्मिक उद्धार तथा आवश्यक सुरक्षा व्यवस्थाको प्रबन्ध गरिएको छ।
त्रिशूली र कालीगण्डकी नदीको संगम वेणीमा माघेसङ्क्रान्ति मेला लाग्छ।
देवघाट क्षेत्र विकास समितिका अनुसार नदी वारपारका लागि मेला अवधीभर ३० वटाभन्दा बढी डुङगाको व्यवस्था गरिएको छ।
देवघाटमा देशका विभिन्न जिल्ला तथा भारतबाट समेत भक्तजन आउने भएकाले सवारीको ठूलो चाप हुने हुँदा सवारी आवागमन र पार्किङ सहजताका लागि विभिन्न स्थान तोकिएको जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय चितवनका प्रमुख सन्तोष पन्तले जानकारी दिए।
सप्तकोसी र कमला नदीमा चहलपहल
उता संक्रान्तिका अवसरमा पूर्वको सप्तकोशी नदीमासमेत स्नान गर्नेको भीड लागेको छ।
आजको दिन सप्तकोशी नदीमा नुहाउनाले पाप कट्ने र पुण्य प्राप्ति हुने जनविश्वास रहेको छ। उक्त नदीमा सुनसरी र सप्तरी जिल्ला तथा छिमेकी राष्ट्र भारतको विहार राज्यअन्तर्गत सुपोल जिल्लाका विभिन्न गाउँ र शहरका वृद्धवृद्धा, बालबालिका तथा महिलाको सप्तकोशी नदीमा नुहाउनका लागि भीड लागेको स्थानीय राजकुमार विश्वासले जानकारी दिए।
स्नानपछि भक्तजनहरुले मठमन्दिर तथा भारदहमा रहेको कंकालनी भगवती मन्दिर र कोशी ब्यारेजमा रहेका हनुमानजीको मन्दिरमा पूजाआजासमेत गर्ने गरेको बताइएको छ।
त्यस्तै सिरहा जिल्लाको कमला नदीमा पनि धनुषा र सिरहाका सयौँ हिन्दु धर्मावलम्बी आज बिहानैदेखि नुहाउन व्यस्त रहेका कमला सिँचाइ आयोजनाका इञ्जिनियर अरुणकुमार यादवले बताए।
अहिले पूर्वी नेपालका कमला र कोशी नदी छेउमा किनमेलका लागि मेलासमेत लागेको बताइएको छ।
यसका अलावा त्रिशूली, कालीगण्डकी, वाग्मती, इन्द्रावती, त्रिवेणी, रिडी, बेत्रावतीलगायत स्थानमा माघ स्नान गर्ने भक्तजनको भीड लागेको छ। यी स्थानमा आजका दिन भव्य मेला समेत लाग्ने गर्दछ।
मकर संक्रान्तिको वैज्ञानिक पृष्ठभूमि
सूर्य धनु राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गरी उत्तरायण शुरु हुने भएकाले माघ १ गतेलाई मकर संक्रान्ति भनिन्छ। साउन १ गतेदेखि शुरु भएको दक्षिणायन अन्त्य भई माघ १ गतेदेखि नै उत्तरायण शुरु हुने भएकाले दिनभन्दा रात छोटा हुँदै जान्छन्। उत्तरायण शुरु हुने दिनमा स्नान, जप, तप, ध्यान, साधना, दान आदिलाई पुण्यदायक मानिन्छ।
माघे संक्रान्तिका दिनदेखि साउने संक्रान्तिसम्म सूर्य उत्तरको बाटो हिँड्ने भएकाले यो छ महिनाको समयलाई उत्तरायण भनिएको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अध्यक्ष प्राडा रामचन्द्र गौतमले बताए।
उनले भने,‘सूर्य उत्तरायण भएका बेला गरिएको स्नान, दान, जप, तप, तीर्थ, व्रतलाई उत्तम मानिएको छ, यो समयमा भएको जन्म र मरण उत्तम हुन्छ, प्रयागमा गई स्नान गरेर जन्म मरणको दुःखमा पर्नुनपर्ने हेमाद्रि, पुराणलगायत ग्रन्थमा उल्लेख गरिएको छ।’
उत्तरायणमा पनि माघ र वैशाख महिना उत्तम मानिएको उने बताए। कर्म गर्नका लागि माघको शुक्ल पक्ष अझ बढी महत्वपूर्ण समय मानिएको समितिले जनाएको छ। तराईवासीले पनि माघ १ लाई ‘नहान्’ अर्थात् नुहाउने पर्वका रुपमा मनाउँछन्।
तिलले स्नान गर्नु, तिलको तेल घस्नु, पितृलाई तिलयुक्त जल दिनु, तिल हवन गर्नु, तिल दान गर्नु र तिल खानु गरी छ प्रकारले तिलको प्रयोग माघ महिनामा गर्नाले यो लोकमा सुख शान्ति पाई परलोकमा मोक्ष पाइने धार्मिक विश्वाससमेत छ। माघ शुक्ल पक्षमा तिललाई छ प्रकारले प्रयोग गर्ने षट्तिला एकादशी पर्व समेत पर्दछ।
आजका दिन बिहानै तीर्थस्थलमा गई स्नान गरेर तिल दान गर्नाले सुन दान गरे सरहको पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। धर्मसिन्धुमा माघ १ मा घ्यू, चाकु, तिलका परिकार तथा खिचडी नखाने, दान नगर्ने, जलाशयमा गई स्नान नगर्ने, ध्यान नगर्ने व्यक्ति जीवनभर रोगी हुने उल्लेख छ। स्नान, दान, व्रत, ध्यान गर्ने व्यक्तिले पुण्य प्राप्त गरी मनोकामना पूर्ण हुन्छ भन्ने शास्त्रीय मान्यता छ।
माघे संक्रान्तिका दिन घ्यू, चाकु, तिलका परिकार, तरुल, पालुङ्गो, खिचडी आदि खाने चलन छ। यी परिकारले जाडोमा न्यानो प्रदान गर्ने भएकाले चिसो समयमा पर्ने पर्वमा ताता परिकार खाने गरिएकोमा स्वास्थ्य विशेषज्ञहरुले पनि सकारात्मक टिप्पणी गर्ने गरेका छन्। यी खानाले त्रिदोष नाश हुने धार्मिक विश्वास छ।
आजका दिन शरीरमा तिलको तेलले मालिस गर्दा दूषित पदार्थ बाहिर निस्कन्छ भन्ने विश्वास छ। शरीरका नाडी, स्नायुमण्डल र हड्डीलाई तिलको तेल मालिसबाट सुदृढ र स्वस्थ राख्न सकिन्छ।
सूर्य उत्तरायण भएपछिको मृत्युलाई उत्तम मानिन्छ। महाभारत युद्धमा मृत्यु शैयामा पुगेका भीष्मले ईच्छा मृत्युको वरदान पाएअनुसार सूर्य उत्तरायणपछि नै शरीर त्यागेका थिए।
यसवर्ष शुक्र अस्त भएकाले माघे संक्रान्ति मनाउनु हुन्न भन्ने हल्ला गलत रहेको समितिले जनाएको छ। यो पर्व नित्य कर्म भएकाले शास्त्रीय रुपमै मनाउन सकिने अध्यक्ष गौतमले प्रष्ट पारे।
गत मंसिर २९ गते पूर्वमा अस्ताएको शुक्र माघ १८ गते पश्चिमबाट उदाउने समितिले जनाएको छ।रासस
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
