काठमाडौं– अमेरिकाले पृथ्वीको कक्षमा अन्तरिक्षमा प्रयोग गर्न सकिने सैन्य हतियार तैनाथ गरेको पुष्टि गरेको छ। अमेरिकाले यसअघि अन्तरिक्षमा यस्ता आक्रामक क्षमता प्रयोग गर्नेबारे खुला रूपमा स्वीकार गरेको थिएन।
अमेरिकी वायुसेनाका सचिव ट्रोय मींकले शत्रु पक्षका गतिविधिमाथि निगरानी राख्न र सम्भावित खतराको सामना गर्न यस्ता हतियार आवश्यक रहेको बताएका छन्।
सोमबार आयोजित वायु, अन्तरिक्ष तथा साइबर सम्मेलनमा बोल्दै मींकले अमेरिका ‘बदलिँदै गरेका खतराहरू’ सामना गर्न तयार रहेको बताए। यद्यपि उनले तैनाथ गरिएको हतियारको वास्तविक क्षमता के हो र त्यसलाई कहिले अन्तरिक्षमा पुर्याइएको हो भन्नेबारे कुनै विस्तृत जानकारी दिएनन्।
अमेरिकी उच्च सैन्य अधिकारीहरूले यसअघि नै अन्तरिक्षमा आफ्नो सैन्य क्षमता विस्तार गर्ने योजना सार्वजनिक गर्दै आएका थिए। उनीहरूले भविष्यमा अमेरिकी उपग्रहलाई निशाना बनाउन वा तिनको काममा अवरोध पुर्याउन सक्ने रुस र चीनका कार्यक्रमलाई यसको मुख्य कारणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएका छन्।
चीनको आपत्ति : ‘अन्तरिक्षमा हतियारको होड रोक’
अमेरिकाले अन्तरिक्षमा सैन्य हतियार तैनाथ गरेको पुष्टि गरेलगत्तै चीनले यसको विरोध गरेको छ। मंगलबार चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले अमेरिकालाई आफ्नो सैन्य क्षमता विस्तार गर्दै अन्तरिक्षमा युद्धको तयारी नगर्न आग्रह गरे।
एएफपीका अनुसार चिनियाँ पक्षले भनेको छ, ‘अमेरिकी पक्षले आफ्नो सैन्य क्षमता विस्तार गर्न र अन्तरिक्षमा युद्धको तयारी गर्न बन्द गर्नुपर्छ।’ अमेरिकाले भने तैनाथ गरिएको हतियारले कसरी काम गर्छ भन्नेबारे अहिलेसम्म स्पष्ट पारेको छैन।
अमेरिकी स्पेस फोर्सका एक प्रवक्ताका अनुसार ‘स्पेस कन्ट्रोल’ अन्तर्गत अन्तरिक्ष क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गर्ने र आवश्यक परे त्यसमा नियन्त्रण कायम गर्ने क्षमता पर्छ। यस क्रममा विपक्षीको क्षमता अवरुद्ध गर्ने, कमजोर बनाउने र आवश्यक परे नष्ट गर्नेसम्मका विकल्प रहने उनले बताए।
उनका अनुसार यी क्षमताको प्रयोग सैन्य कमान्डको निर्देशनमा रक्षात्मक र आक्रामक दुवै उद्देश्यका लागि गर्न सकिन्छ।
कस्तो हतियार हुन सक्छ?
अन्तरिक्षमा सैन्य प्रविधिको प्रयोगबारे अध्ययन गरेका विज्ञहरूले भने अमेरिकाले तैनाथ गरेको हतियारको वास्तविक स्वरूपबारे सार्वजनिक रूपमा निकै कम जानकारी रहेको बताएका छन्।
रोयल युनाइटेड सर्भिसेस इन्स्टिच्युटका डा. ब्लेडिन बोवेनले बीबीसीसँग कुरा गर्दै यो विभिन्न प्रकारका हतियार प्रणालीमध्ये कुनै एक हुन सक्ने बताएका छन्। उनका अनुसार अमेरिकाले विद्युतीय युद्ध वा रेडियो जामिङ प्रणाली अन्तरिक्षमा तैनाथ गरेको हुन सक्छ। यस्तो प्रणालीले रेडियो सञ्चारमा अवरोध सिर्जना गर्न सक्छ।
अर्को सम्भावना कुनै काइनेटिक किल भेहिकल अर्थात् प्रत्यक्ष रूपमा अर्को उपग्रहसँग ठोक्किएर त्यसलाई नष्ट गर्न सक्ने अन्तरिक्ष यान पनि हुन सक्ने उनको भनाइ छ। तर यस्तो हतियार प्रयोग गर्दा ठूलो मात्रामा अन्तरिक्ष फोहोर अर्थात् मलबे सिर्जना हुने भएकाले यो विकल्पको सम्भावना तुलनात्मक रूपमा कम रहेको बोवेनले बताएका छन्।
‘गोल्डेन डोम’सँग पनि जोडिँदैछ अन्तरिक्ष क्षमता
ट्रम्प प्रशासनले अन्तरिक्षमा आधारित सैन्य क्षमता र अवरोधक क्षेप्यास्त्रलाई अमेरिकाको ‘गोल्डेन डोम’ रक्षा प्रणालीको महत्वपूर्ण हिस्सा मानेको छ। यो प्रणाली क्षेप्यास्त्र तथा अन्य हवाई खतराबाट अमेरिकालाई जोगाउने उद्देश्यले विकास भइरहेको छ।
गत वर्ष राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकी स्पेस फोर्सको भूमिकालाई अन्तरिक्षमा रहेका अमेरिकी सम्पत्तिको सुरक्षामा मात्र सीमित नराखी आवश्यक परे आक्रामक कारबाही गर्न सक्ने सैन्य संरचनाका रूपमा अघि बढाउने कार्यकारी आदेश जारी गरेका थिए।
अमेरिकी स्पेस फोर्स सन् २०१९ मा स्थापना गरिएको हो। यसको मुख्य उद्देश्य अन्तरिक्षमा रहेका अमेरिकी सम्पत्तिको सुरक्षा गर्नु हो। यसअन्तर्गत सञ्चार, निगरानीलगायत काममा प्रयोग हुने सयौँ उपग्रह पनि पर्छन्।
अन्तरिक्षमा हतियारको होड नयाँ होइन
अन्तरिक्षमा सैन्य प्रतिस्पर्धा भने अहिले सुरु भएको होइन। सन् १९६७ को अन्तरिक्ष सन्धिले पृथ्वीको कक्षमा विनाशकारी प्रभाव पार्ने व्यापक विनाशका हतियार तैनाथ गर्न रोक लगाएको थियो।
तर उक्त सन्धिले सबै प्रकारका सैन्य क्षमतालाई प्रतिबन्ध नगरेकाले अमेरिका, रुस र चीनजस्ता शक्तिले त्यसको दायराभन्दा बाहिरका विभिन्न अन्तरिक्ष तथा प्रतिअन्तरिक्ष क्षमता विकास गर्दै आएका छन्।
यसमा विपक्षी मुलुकका उपग्रहलाई निशाना बनाउने क्षमता पनि पर्छ। आधुनिक युद्धमा यस्ता उपग्रह सैन्य सञ्चार, निगरानी र दिशानिर्देशनका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छन्।
रुस र चीनमाथि अमेरिकाको नजर
गत फेब्रुअरीमा सार्वजनिक भएको एउटा विवरणअनुसार रुसका दुई उपग्रहले सन् २०२२ मा युक्रेनमाथि रुसको आक्रमण सुरु भएयता कम्तीमा एक दर्जन युरोपेली उपग्रहको सञ्चारमा हस्तक्षेप गरेको हुन सक्ने आशंका गरिएको थियो।
यस्तो प्रविधिबाट रुसी गुप्तचर निकायले ती उपग्रहबाट पठाइएका संवेदनशील सूचना पढ्न सक्ने वा सैद्धान्तिक रूपमा उपग्रहको नियन्त्रणसमेत लिन सक्ने सम्भावना औँल्याइएको थियो।
अमेरिकाले सन् २०२४ मा रुसले एउटा यस्तो उपग्रह प्रक्षेपण गरेको दाबी गरेको थियो, जुन अन्य उपग्रहलाई समेत आक्रमण गर्न सक्षम हुन सक्ने उसको अनुमान थियो। रुसले भने यस विषयमा सार्वजनिक रूपमा कुनै प्रतिक्रिया दिएको थिएन।
अमेरिकी स्पेस फोर्सका अनुसार चीनले आफ्नो सैन्य आधुनिकीकरणको रणनीतिअन्तर्गत अन्तरिक्ष तथा प्रतिअन्तरिक्ष क्षमता विकास र सञ्चालन गरिरहेको छ। रुसले पनि अन्तरिक्षलाई युद्धको एउटा क्षेत्रका रूपमा हेर्ने र भविष्यका द्वन्द्वमा अन्तरिक्षमाथिको प्रभुत्व निर्णायक हुन सक्ने मान्यता राख्ने अमेरिकी दाबी छ।
यससँगै अमेरिकाले अन्तरिक्षमा आक्रामक क्षमता तैनाथ गरेको सार्वजनिक रूपमा पुष्टि गरेपछि अन्तरिक्ष अब सैन्य प्रतिस्पर्धाको अर्को ठूलो मोर्चा बन्ने जोखिम थप बढेको देखिएको छ। बीबीसी लगायत अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरुको सहयोगमा
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
