काठमाडौं– अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाले ब्रह्माण्डका रहस्यमय पक्ष डार्क म्याटर र डार्क इनर्जीको अध्ययन गर्न ‘न्यान्सी ग्रेस रोमन स्पेस टेलिस्कोप’ अन्तरिक्षमा पठाएको छ। फ्लोरिडास्थित केनेडी स्पेस सेन्टरबाट स्पेसएक्सको फाल्कन हेभी रकेटमार्फत प्रक्षेपण गरिएको यो टेलिस्कोप पृथ्वीबाट करिब १५ लाख किलोमिटर टाढा रहेको ‘एल टु’ क्षेत्रमा पुग्नेछ।
प्रक्षेपणको सातौँ दिन सोमबारसम्म रोमन पृथ्वीबाट करिब ७ लाख ३ हजार किलोमिटर टाढा पुगेको छ। अहिले यसको मुख्य एन्टेना, भाइजरलगायत उपकरण खोल्ने र प्रारम्भिक परीक्षण भइरहेको नासाले जनाएको छ। एल टु पुगेपछि टेलिस्कोप पूर्ण रूपमा सक्रिय भएर डार्क इनर्जी, बाह्य ग्रह र तारापुञ्जको अध्ययन सुरु गर्नेछ।
करिब ४.३ अर्ब अमेरिकी डलर लागतमा बनेको रोमनले अर्बौं आकाशगंगाको अध्ययन गरी तिनको वितरण र गतिमा देखिने परिवर्तनबाट डार्क म्याटर र डार्क इनर्जीको प्रभाव पत्ता लगाउनेछ। यसले दैनिक १.४ टेराबाइट डेटा पृथ्वीमा पठाउनेछ, जसलाई आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स, मसिन लर्निङ र वैज्ञानिकहरूको सहयोगमा विश्लेषण गरी ब्रह्माण्डको नयाँ नक्सा तयार गरिनेछ।
डार्क म्याटर प्रत्यक्ष देखिँदैन तर यसको गुरुत्वाकर्षण प्रभावबाट यसको अस्तित्व अनुमान गरिन्छ। डार्क इनर्जी भने ब्रह्माण्ड फैलिने गति बढाइरहेको मानिने रहस्यमय शक्ति हो। वैज्ञानिकहरूका अनुसार ब्रह्माण्डको करिब ६८ प्रतिशत भाग डार्क इनर्जीले ओगटेको अनुमान छ।
रोमनमा ३० करोड पिक्सेल क्षमताको इन्फ्रारेड क्यामेरा छ। नासाका अनुसार यसले हबल स्पेस टेलिस्कोपभन्दा करिब १ हजार गुणा छिटो आकाशको सर्वेक्षण गर्न सक्छ। यसको कोरोनाग्राफ प्रविधिले बृहस्पतिजस्ता ठूला ग्रहको तस्बिर खिच्नुका साथै भविष्यमा पृथ्वीजस्ता सम्भावित बस्न योग्य ग्रहमा जीवनको खोजीमा सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नासा प्रशासक ज्यारेड आइज्याकम्यानले रोमनलाई नासाले देख्न चाहेको सफलताको उदाहरण भन्दै यसले ‘ब्रह्माण्डको नयाँ नक्सा’ तयार गर्ने बताएका छन्। नासा साइन्स प्रमुख निक्की फक्सले यसलाई ‘डिस्कभरी मेसिन’ को संज्ञा दिँदै ब्रह्माण्डको इतिहाससम्बन्धी आधारभूत प्रश्नको उत्तर खोज्न सहयोग पुग्ने बताएकी छन्।
नासाले रोमनबाट प्राप्त प्रारम्भिक वैज्ञानिक तस्बिर सन् २०२७ को सुरुतिर सार्वजनिक गर्ने अपेक्षा गरेको छ। यसअघि नासाले एल टु क्षेत्रमा जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोप पठाएको थियो। जेम्स वेबले ब्रह्माण्डको इतिहास, ताराको उत्पत्ति र सौर्यमण्डलबाहिरका ग्रहको अध्ययन गरिरहेको छ। सन् २०२२ मा यसले ‘क्यारिना नेबुला’ र ‘साउदर्न रिङ नेबुला’ लगायतका तस्बिर पृथ्वीमा पठाएको थियो।
नासाले सन् १९९० मा पृथ्वीको तल्लो कक्षमा हबल स्पेस टेलिस्कोप पठाएको थियो। तीन दशकभन्दा बढी अवधिमा हबलले १५ लाखभन्दा बढी अवलोकन गरी १५० टेराबाइटभन्दा बढी वैज्ञानिक तथ्यांक र ऐतिहासिक तस्बिर पठाइसकेको छ। ब्रह्माण्ड विस्तारको गति मापन गर्दै यसको उमेर करिब १३.८ अर्ब वर्ष रहेको तथ्य पत्ता लगाउन पनि हबलले महत्वपूर्ण योगदान गरेको थियो।
हबल, जेम्स वेब र रोमनलाई नासाले एकअर्काका परिपूरक टेलिस्कोपका रूपमा लिएको छ। हबल र जेम्स वेबले तुलनात्मक रूपमा नजिकबाट विस्तृत अध्ययन गर्छन् भने रोमनलाई ठूलो क्षेत्र अर्थात् ‘वाइड’ दृश्यमा ब्रह्माण्डको सर्वेक्षण गर्ने गरी निर्माण गरिएको छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
-1786513116.png)
-1788425345.png)
