काठमाडौं– नेपालको सबैभन्दा पूरानो लोकतान्त्रिक पार्टी नेपाली कांग्रेसभित्र यतिबेला सामान्य ‘झगडा’ मात्र होइन, ‘रगडा’नै चलिरहेको छ । ललितपुरको सानेपा र काठमाडौंको चुनदेवीमा फरक फरक पार्टी कार्यालय संचालनमा छन् ।
दुईवटै पार्टी कार्यालयबाट १५ औं महाधिवेशनबारे रस्साकस्सी चलिरहेको छ । वास्तवमा कांग्रेसभित्र सन्त नेता कृष्ण प्रसाद भट्टराईले कांग्रेसमा ‘झगडा’ होइन, ‘रगडा’ हुन्छ भनेजस्तै अवस्था छ ।
साँढे पाँच महिनाको विदेश बसाइपछि तत्कालीन सभापति शेर बहादुर देउवा स्वदेश फर्किदाको उत्साह सुकेधारामा आयोजना गरिएको ‘राष्ट्रिय सम्मेलन’मा परिणत मात्र भएन पार्टीको १५औँ महाधिवेशन, संविधान संशोधन, धर्म र संस्कृति लगायतका पाँच प्रस्ताव पारित समेत गर्दै सम्पन्न भइसकेको छ ।
विशेष महाधिवेशनबाट चयन भएको गगनकुमार थापा नेतृत्वको कांग्रेसले भने सानेपाबाट भिन्नै गतिविधिलाई निरन्तरता दिइरहेको छ । असोजमै १५ औं महाधिवेन गर्नेगरी कार्यक्रमहरु अघि बढाएको छ । तर देउवा, पूर्ण बहादुर खड्कालगायतले अगुवाइ गरेको संस्थापन इतर पक्ष भने सर्बोच्च अदालतले पार्टी विवाद सम्बन्धि मुद्दामा पुनरावलोकनको आदेश दिएपछि उत्साहित देखिएको छ ।
मुद्दा अदालतमा विचाराधिन रहेको अवस्थामा पार्टी महाधिवेशनबारे मौन बसेको इतर समूह देउवाको उपस्थितिले हौसिएको छ ।
कांग्रेस दुई समूहमा विभाजित भएर समानन्तर गतिविधि भइरहेको अवस्थामा वीपी कोइरालाका कान्छा सुपुत्र अर्थात कांग्रेसका पूर्वमहामन्त्री डा.शशांक कोइराला भने आफ्नो कमाण्डमा पार्टी एकताका लागि कस्सिएका छन् ।
गएको भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी विद्रोहपछि आन्तरीक दुर्घटनाका कारण क्षतविक्षत हुन पुगेको पार्टी एकढिक्का बनाउन डा. शशांक ‘लिड रोल’मा देखिएका छन् ।
दुवै समूहसँग नरम देखिएका कोइराला परिवारका अर्का प्रभावशाली नेता डा. शेखर कोइराला पनि एकताको पर्खाइमा छन् । उनको भूमिका निर्णायक नदेखिएपनि उनी ‘हामी फुटेर होइन जुटेर अघि बढ्नुपर्छ’ भनेर बोलिरहेका छन् । इतर पक्षका पूराना नेताहरुको योगदानलाई नजरअन्दाज नगरी र युवा पुस्तालाई साथमै लिएर डा. शंशाकले एकताको सम्वाद सुरु गरिसकेको दाबी गरेका छन् ।
एकताको बाटो खोज्दै शशांक
०८३ साउन २९ गते डा.शशांकको सभापतित्वमा सुरु भएको नेपाली कांग्रेसको तीन दिने राष्ट्रिय सम्मेलनमा देशभरका युवा र पाका, पुराना र नयाँ सबैखाले कार्यकर्ताहरुको उत्साहजनक सहभागिताको सन्देश पनि एकताकै पक्षमा देखिन्छ । यद्यपी, एकाध नेताहरु सानेपाले आफ्नो आवाजको सम्बोधन नगरेको खण्डमा फरक ढंगले सोच्नुपर्ने भनेर दबाब बढाइरहेका छन् । तर शंशाक फरक र गरम ढंगले नभइ ठन्डा दिमागले काम गर्ने पक्षमा देखिन्छन् । वैकल्पिक भनिएका दलको दबदबा भइरहेको अवस्था, सरकारको अराजक र गैरलोकतान्त्रिक गतिविधिका कारण देश संकटमा पर्ने बुझेका उनी सबै त्याग गरेर भएपनि एकताको महाधिवेशन गराएर नेता–कार्यकर्ताको फुटेको मन जोड्ने पक्षामा देखिन्छन् ।
जेनजी विद्रोहपछिका डा. शशांकका अभिव्यक्तिहरु कुनै समूह लक्षित नभइ कांग्रेस बलियो र एकतावद्ध बनाउनुपर्छ भन्नेमा दृढ देखिन्छन् । उनले निर्वाचन आयोग र गगन थापालाई पत्र लेखेर एकताको पहलकदमी लिएको पनि दाबी गरेका छन् । गगन–विश्व विनाको कांग्रेस सुदृढ नहुने समेत बुझेका उनले सबैको भावनालाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरिरहेको बताएका पनि छन् ।
देउवा र थापा मिलाउने कार्यभार
कुनै पनि लोकतान्त्रिक राजनीतिक दलभित्र विचारमा भिन्नता, नेतृत्वका लागि प्रतिस्पर्धा र नीतिमा असहमति हुनु सामान्य मानिन्छ । तर कांग्रेसभित्र यतिबेलाको अवस्था त्यतिमा मात्र सिमित छैन । मुल कुरो पार्टीको सत्ता कसको पक्षमा पार्ने भन्ने रस्साकस्सी चलिरहेको छ । यस्तो विषम अवस्थामा डा. शशांकले एकता, मेलमिलाप र मध्यमार्गको खोजीरहेको बताउने गर्छन् ।
तर उनले चाहेको मध्यमार्गी भूमिका सहज देखिदैन् । देउवा आफू राजनीतिक विश्राम लिन चाहेपनि उनी निकट नयाँ–पुराना नेताहरुको व्यवस्थापन सबैभन्दा ठूलो चुनौति छ । त्यस्तै गगन थापाभित्र पनि आकाक्षीहरुको भीड उस्तै छ । यस्तो अवस्थामा पार्टी एकता फलामको च्यूरा चपाउनु सरह हुनेछ ।
तथापी, डा.शशांक अदालतको फैसलाबाट एकपक्षको जीत अर्को पक्षको हारसम्म नपु¥याई पार्टीको भावनात्मक एकतालाई प्राथमिकता दिएको संकेत गरेका छन् । त्यसका लागि विभिन्न विकल्पहरुमा छलफल सुरु गरेका छन् ।
निवर्तमान कार्यसमितिलाई समायोजन गरेर ठुलो आकारको केन्द्रीय कार्यसमिति बनाउने र सबैको सहभागितामा एकताको महाधिवेशन गराउने, स्पष्ट टिओआर तयार गरेर अधिकारसम्पन्न तयारी समिति बनाउने साथै १४ औं महाधिवेशनबाट निर्वाचित र विशेष अधिवेशनबाट निर्वाचित कार्यसमितिबाट बराबर प्रतिनिधित्व हुने गरी एउटा तयारी समिति बनाएर एकताको महाधिवेशन गराउनेलगायतका विषयमा उनले छलफल चलाएको उनी निकट नेताहरुको भनाइ छ ।
बीपीको पदचाप
बीपीका सुपुत्र भएपनि कतिपय अवस्थामा डा.शशांकले राजनीतिमा वीपीको जस्तै भूमिका निर्वाह गर्न सकेनन् कि भन्ने कार्यकर्ताहरुको गुनासो कायम छ । देउवा सभापति र आफू महामन्त्री भएकाबेला देउवाको एकाधिकारपूर्ण निर्णयमाथि हस्तक्षेप गर्न नसक्दा पार्टी कमजोर बनाएको आरोप उनले खेपिरहेका छन् ।
तर डा कोइरालाले भने महामन्त्री नै सभापतिका विपक्षमा उभिदा पार्टी ब्रेक हुने अवस्था सृजना हुने भएकाले सभापतिको सहयोगी बनेको तर्क गर्ने गरेका छन् । पद र शक्तिको लोलुपता भन्दा पनि बलियो र सांगठनिक पार्टी निर्माण गर्नुपर्छ भन्दै आएका उनले यस पटक बिपी कोइरालाले प्रतिपादन गर्नुभएको मेलमिलापको भावना अंगिकार गर्न खोजेका हुन कि भन्ने अनुमान कार्यकर्तालहरुले गरेका छन् । कसैको व्यक्तिगत विजयभन्दा पार्टी एकता र कुनै समूहको तत्कालीन राजनीतिक लाभभन्दा कांग्रेसको दीर्घकालीन भविष्य ठुलो सम्झिन अपिल गर्दै उनले सबै पक्षका नेताहरुसँग चाँडै बाक्लो संवाद सुरु गरेर निष्कर्षमा पुग्ने अठोट लिएको पनि बताएका छन् ।
मध्यमार्गी भूमिका
डा.शशांकका अधिकांश अभिव्यक्ति व्यक्ति केन्द्रित देखिएका छैनन् । कसैलाई खुल्याउने र उचाल्ने भन्दापनि मध्यमार्गी बाटोबाट उनी अघि बढ्न खोजेको देखिन्छ । उनले आफू सभापतिमा इच्छुक भए पनि डा.शेखर कोइराला उठेमा सहयोग गर्ने वा गगन थापाले सबै पक्षलाई समान र सम्मानपूर्वक सम्बोधन गर्नेगरी आफूसँग स्पष्ट खाका प्रस्तुत गरे सहयोगी भावनाले अघि बढ्ने पनि बताएका छन्।
सुकेधारामा आयोजना गरिएको सम्मेलनमा पनि डा.शशांकले आफू विभाजनको पक्षमा नरहेको र पार्टीलाई एकीकृत बनाएर लग्ने प्रतिवद्धता जनाए । ‘म पार्टी फुटाउने पक्षमा विलकुलै छैन,’ उनले भने। कांग्रेसलाई नयाँ ढंगले अगाडि बढाउन सहयोग गर्ने बताएका उनले अब मध्यमार्गी जस्तो कठिन बाटो रोजेका छन् ।आकांक्षा धामी, नेपाल न्यूज बैंक
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
