काठमाडौं– अमेरिकी डलरको भाउले हालसम्मकै उच्च बिन्दु चुमेको छ। बिहीबारका लागि नेपाल राष्ट्र बैंकले तोकेको विनिमय दर अनुसार नेपालीले एक डलर खरिद गर्न १ सय १३ रुपैयाँ २५ पैसा खर्चिनुपर्ने भएको छ।
बैंकका अनुसार बिहीबार प्रतिडलर खरिद दर १ सय १२ रुपैयाँ ६५ पैसा र बिक्री दर १ सय १३ रुपैयाँ २५ पैसा पुगेको छ।
यसअघि मंगलबार डलरले त्यसअघिको सबै रेकर्ड तोडेर प्रतिडलर मूल्य १ सय १२ रुपैयाँ ५६ पैसाको रेकर्ड कायम गरेको थियो। त्यसअघि १ भदौमा डलरको भाउ १ सय १२ रुपैयाँ ५५ पैसा पुगेको थियो।
भदौ लागेयता नै डलरले तीन रेकर्ड कायम गरेको छ।
बिहीबारको विनिमय दर अनुसार अमेरिकी डलरको तुलनामा नेपाली रुपैयाँ सर्वाधिक कमजोर भएको छ।
डलरसँग भारतीय रुपैयाँ (भारु) कमजोर भएपछि त्यसको प्रभाव नेपाली रुपैयाँमा पनि परेको हो। नेपालको भारुसँग स्थिर विनियम दर कायम भएकाले डलरसँग भारु कमजोर हुँदा सोही दरमा नेपाली रुपैयाँ पनि कमजोर बन्न पुगेको हो।
यसकारण बढ्यो डलरको भाउ
राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापा पछिल्लो समय अमेरिकी अर्थतन्त्र बलियो हुँदै गएका कारण डलरको भाउ उच्च हुँदै गएको छ। ‘अहिले ब्राजिल बाहेकका सबै मुलुकका मुद्रा अमेरिकी डलरको तुलनामा कमजोर भएका छन्,’ उनी भन्छन्।
पछिल्लो समय आफ्नो मुलुकमा ठूलो परिमाणमा आयात हुने आल्मोनियम र स्टिलमा अमेरिकाले उच्च दरमा कर लगाएको छ। उसले चीन, भारत, टर्की लगायतका मुलुकबाट आयात हुने ती धातुमा उच्च दरमा कर लगाएको छ। यसले अमेरिका र अन्य मुलुकबीच व्यापार युद्धकै रुप लिएको चर्चा विश्व अर्थतन्त्रमा हुन थालेको छ।
यसैगरी, अमेरिकी बजारमा ब्याजदरसमेत बढेको छ भने उक्त देशको केन्द्रीय बैंकले यो ब्याजदर थप बढ्ने संकेत गरेको छ।
‘यी यावत् कारणले अमेरिकी अर्थतन्त्र मजबुत बन्दै गएको छ,’ राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक थापा भन्छन्, ‘यसले बाहिरी मुलुकमा लगानी गर्ने अमेरिकी लगानीकर्तालाई स्वदेशमै फर्काएको छ, यसको समग्र प्रभाव डलरको विनिमयमा परेको छ।’
डलरको यो विनिमयको वृद्धिदर तत्कालै साम्य हुने संकेत नदेखिएको थापाको भनाइ छ।
नेपाललाई नाफा या घाटा
डलरको विनिमय दर उच्च हुँदा अर्थतन्त्रमा त्यसको प्रभाव मिश्रित हुने बताउँछन्, राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक थापा।
नेपालमा पर्यटक सिजन नजिकिँदै छ। डलरको विनिमय उच्च हुँदा नेपाल घुम्न आउन सस्तो हुने हुँदा पर्यटकको आगमन बढ्न सक्छ। पर्यटकको आगमन बढ्दा डलर आर्जन पनि बढ्छ। यसले मुलुकको अर्थतन्त्रलाई सकारात्मक प्रभाव पर्छ।
यसैगरी, डलरको भाउ वृद्धि हुँदा यसले विभिन्न मुलुकमा कार्यरत नेपाली कामदारले पठाउने विप्रेशण (रेमिट्यास) मा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्छ। हाल करिब ४० लाख नेपाली रोजगारीका क्रममा विभिन्न मुलुकमा कार्यरत छन्। डलरको भाउ बढ्दा ती कामदारका परिवारजन मात्र नभएर मुलुककै अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पर्छ।
डलरको भाउ बढ्दा वस्तु निर्यातमा पनि त्यसले सकारात्मक प्रभाव पार्छ। भलै, नेपालको वस्तु निर्यात कमजोर भएकाले त्यसबाट धेरै लाभ हुने देखिँदैन।
डलरको भाउ बढ्दा केही नकारात्मक प्रभाव पनि पर्छन्। यसको सबैभन्दा ठूलो असर वस्तु आयातबाट हुन्छ। आन्तरिक उत्पादन कमजोर भएका कारण नेपालले ठूलो परिमाणमा वस्तु आयात गर्छ। ती वस्तुको भुक्तानी डलरमा गर्नुपर्ने हुँदा डलरको भाउ बढ्दा यसले मुलुकको अर्थतन्त्रमा चाप पर्छ। यसले व्यापार घाटा थप बढाउन भूमिका खेल्छ। डलरको उच्च विनिमयले बढी आयात हुने निर्माण सामग्री, पेट्रोलियम पदार्थ लगायतको मूल्य थप महंगिने सम्भावना हुन्छ।
यसैगरी, डलरको भाउको उच्च वृद्धिले नेपालले विभिन्न मुलुकलाई तिर्नुपर्ने ऋण दायित्व पनि बढाउँछ। अध्ययनका लागि विभिन्न मुलुकमा गएका नेपाली विद्यार्थीलाई पनि डलरको भाउ बढ्दा नकारात्मक असर पर्छ।
‘डलरको विनिमयको वृद्धिले नेपालमा मात्रै होइन विश्वव्यापी असर पारेको छ,’ थापा भन्छन्।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
-1789631269.jpg)
