काठमाडौं – सरकारले नेपाली मौलिक बाजाको संरक्षण गर्न नसक्दा व्यवसाय नै संकटमा परेको व्यवसायीहरूले गुनासो गरेका छन्।
विगतका तिहारहरूमा बजारमा मादलको माग अत्यधिक हुने गरे पनि पछिल्लो समय यसको व्यवसाय नै धरापमा परेको उनीहरूले गुनासो गरेका हुन्।
विगतमा तिहारलाई लक्षित गरी मादल उत्पादन गर्न भ्याइनभ्याइ हुने गरे पनि यो वर्ष भने बजारबाट माग नै नआएको गुनासो उनीहरूले गर्छन्।
विदेशी कला, संस्कृति र बाजालाई प्रोत्साहन गर्ने तर नेपाली मौलिक संस्कृति र बाजाहरूको उचित संरक्षण नहुँदा संस्कृति नै लोप हुँदै जान थालेको मादल व्यवसायी रिमबहादुर कुरूले बताउँछन्। उनी विगतमा मादलको माग उच्च हुने गरेको तर पछिल्लो समय भने माग आउन छाडेको गुनासो गर्छन्।
मादल विभिन्न जातजातिका कला, संस्कृतिअनुसार नेपालीहरूले मात्रै प्रयोग गर्ने गरेको उनी बताउँछन् । नेपाली मादललाई अन्तराष्ट्रिय बजारमा पु¥याउनसके मादल व्यवसायकोसमेत संरक्षण हुनसक्ने उनको भनाइ छ।
‘मादल मुख्य गरेर तिहारमा बढी व्यापार हुने गर्छ । तर, विगतका वर्षहरूको तुलनामा पछिल्लो समय यसको व्यापार घट्दै गएको छ । मादल नेपालीले मात्रै प्रयोग गर्ने गर्छन् । यसलाई अन्तराष्ट्रिय स्तरमा पुर्याउन सक्नुपर्छ।
मादलको संरक्षण गर्दै व्यवसायलाई निरन्तरताको लागि विद्यालयहरूमा मादल अनिवार्य गर्नुपर्छ,’ उनी भन्छन्।
कुरूले मादल व्यवसायको संरक्षण गर्न सरकारले विद्यालय तहमा नेपाली मौलिक बाजाको विषयमा पाठ्यक्रम नै सामवेश गर्न मागसमेत गरे।
‘विद्यालयहरूमा नेपाली मौलिक बाजाहरूको कक्षा नै सञ्चालन गर्नुपर्छ । त्यसले व्यवसायलाई निरन्तरता र रोजगारी सिर्जना हुने थियो,’ उनले थपे।
उनले सरकारले व्यवसाय सञ्चालनको लागि बैंकको ऋणमा सहुलियत व्यवस्था गर्नुपर्ने बताए।
‘सरकारले मादलको व्यवसाय सञ्चालनका लागि बैंकको ऋणमा सहुलियत दिनुपर्छ,’ उनी भन्छन्, ‘किनकि, पछिल्लो समय मादलको व्यापार तिहारमासमेत हुन छाडेको छ । विगतको तुलनामा अहिले व्यापार नै छैन।’
त्यस्तै, अर्का मादल व्यवसायी विष्णु तामाङले पछिल्लो समय मादलको व्यापार नै हुन छाडेको बताए। उनले विशेष गरेर तिहारमा मादलको व्यापार हुने भए पनि अहिले यसको व्यापार ९० प्रतिशतले कम रहेको गुनासो गरे।
नेपाली मादलकोसमेत माग हुन छाडेको अवस्थामा भारतीय मादल नेपालमा बिक्री वितरण हुन थालेको तामाङले बताए। सरकारले नेपाली मौलिक बाचा मादललाई संरक्षण गर्नेका लागि यो बनाउन प्रयोग हुने सामग्रीमा सहजता बनाउनुपर्ने आवश्यकता रहेको उनको भनाइ छ।
‘पछिल्लो समय भारतबाट पनि मादल आउन थालेको छ तर गुणस्तरीय छैन । मादलको संरक्षण र उत्पादनका लागि नेपाली मौलिकतालाई बचाउँदा मादलको पनि संरक्षण हुन्छ। सरकारले नेपाली मौलिक बाजा मादललाई संरक्षण गर्ने भने पनि यसका लागि प्रयोग हुने काठ तथा छाला गैरकानूनी भन्ने गरिएको छ,’ उनी भन्छन्, ‘त्यसलाई सरकारले रोक्न हुँदैन। काठ प्रयोग गर्दा वन ऐन लाग्छ भन्दै धम्काउने कामसमेत हुँदै आएको छ। त्यसैले सरकारले नेपाली मौलिक वाचाको संरक्षणमा ध्यान दिनुपर्छ।’
गाउँ–शहरमा देउसी–भैलो खेल्नेले मादल किन्ने भए पनि अहिले मादलको ठाउँमा साउण्डसिस्टम प्रयोगमा आउँदा यसको व्यवसाय संकटमा परेको व्यवसायीहरूको गुनासो छ। अहिले मादल किन्नेभन्दा पनि ठूल–ठूला स्पिकर किन्ने र स्पिकरमा गीत बजाउने गर्दा तिहारको गीतसमेत गाउन छाडिएको सुनासो आउने गरेको छ। पछिल्लो समय सूचना र प्रविधिको विकासका कारण मादल बिक्रीमा कमी आएको सरोकारवालाहरू बताउँछन्। नेपाली मौलिकता र परम्परासँग जोडिएको बाजा मादल व्यवसाय आधुनिकतासँगै संकटमा परेको उनीहरूको ठम्याइ छ।
विशेष गरेर हिन्दूहरूको चाड तिहारमा देउसी, भैलो खेल्न चलन रहेको छ। त्यसका लागि मादल प्रयोग हुँदा बजारमा मादलको माग हुन गथ्र्यो। त्योबाहेक विभिन्न जातजातिले मनाउने पर्वहरूमा पनि मादल माग हुन्छ। मादल नेपालमा नै उत्पादन हुने गरेको छ।
नेपाली बजारमा मादलको मूल्य १५ सयदेखि ६ हजारसम्म पर्ने व्यवसायीहरू बताउँछन् मादल बनाउने सम्पूर्ण कच्चा पदार्थ नेपाली नै गरेको उनीहरूको भनाइ छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
