काठमाडौं– शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीको आइतबार निधन भएको छ। जोशीको जन्म विसं १९७७ वैशाख ३० गते भएको थियो। बाबु शंकरराज जोशी र आमा राजकुमारीका सुपुत्रका रूपमा विसं. १९७७ साल वैशाखमा बखुम्बहाल, ललितपुरमा जन्मेका थिए।
उनले निधन हुनुअघि एक भिडियो अन्तर्वार्तामा ढिलो–चाँडो सबैको मृत्यु हुने र आफूलाई मृत्युको भय नभएको बताएका थिए। ‘अमर हुने त कोही पनि हैन, ढिलो–चाँडो एक दिन खुत्रुक्क भइहालिन्छ। काल आइहाल्छ। काललाई त हामीले रोक्न सकिँदैन। हामीले काललाई बोकेर हिँडिरहेका छौं,’ उनले भनेका थिए ‘जन्मेदेखि नै काल हाम्रो भित्र रहेको छ। त्यसैले कालदेखि डराउने कुरा नै हुँदैन।’
जोशीले आफू एकसय वर्षभन्दा धेरै उमेर बांच्नुको रहस्य भनेको ‘केही कुराको चिन्ता नगर्ने’ बताउँथे। ‘यो भएन, त्यो भएन भनेर चिन्ता गर्नु हुँदैन। तर, चिन्तन चाहिँ गर्नुपर्छ,’ उनी भन्थे, ‘म को हुँ? एक दिन त मरिन्छ। मर्नुभन्दा अगाडि आफूले के गर्न सक्छु त्यो काम गर्नुपर्छ।’
संस्कृतिविद् जोशीले नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानका सदस्यसचिव र नेपाल भाषा अकादमीका कुलपतिको रूपमा कार्य गरी नेपाली प्रज्ञाको विकास र विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे। कर्णालीको भाषा, साहित्य र संस्कृति प्रकाशनमा उनी र उनको समूहको ठूलो योगदान रहेको छ।
संस्कृतिको क्षेत्रमा अतुलनीय योगदान गरेका जोशीले तीनपटक मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। यसरी ३ पटक मदन पुरस्कारबाट विभूषित हुने उनी पहिलो व्यक्ति हुन्।
नेपालका विभिन्न गाउँ–गाउँमा गएर गीत संकलन गर्दै जाँदा उनले ‘लोक संस्कृति’ नामक पुस्तक लेखे। पछि गएर यही पुस्तकले २०१३ सालमा मदन पुरस्कार पाएको थियो।
यस्तै, नेपालमा लिच्छवीकालदेखि आधुनिक नेपालसम्म प्रयोग भएका मुद्राहरूको खोज तलास गरे र यही सेरोफेरोमा लेखिएको ‘नेपाल राष्ट्रिय मुद्रा’ नामक पुस्तकका लागि २०१७ मा उनले दोस्रोपटक मदन पुरस्कार पाए। र तेस्रो पटक २०२८ सालमा उनले ‘कर्णाली लोक संस्कृति’ पुस्तकका लागि मदन पुरस्कार पाए। हालसम्म तीनपल्ट मदन पुरस्कार पाउने उनी एक्ला व्यक्ति हुन्।
जोशीलाई पुरातत्त्व विभाग (नेपाल) काे पहिलो निर्देशक बन्ने सौभाग्य पनि प्राप्त भयो। विसं. २०१५ मा केवल ३८ वर्षको उमेरमा उनी पुरातत्त्व विभाग (नेपाल) को निर्देशक बनेका थिए।
नेपाली भाषा, कला, संस्कृतिको संरक्षण, सम्वर्द्धन र विकासमा लागि परेका हुनाले जोशीको योगदानको कदर स्वरूप जोशीलाई सुप्रबल गोर्खा दक्षिणबाहु, विख्यात त्रिशक्ति पट्ट, आदिकवि भानुभक्त पुरस्कार तथा काठमाडौं विश्व विद्यालयले विद्यावारिधीको मानार्थ प्रमाणपत्र प्रदान गरेको थियो।
जोशीलाई नेपाल सरकारले पनि उज्ज्वल कीर्तिमान राष्ट्र दीपले सम्मानित गरेको छ। तीन पटकसम्म मदन पुरस्कार जित्न सफल भएका जोशीका प्रबन्ध तथा अनुसन्धानात्मक कृति नेपालीमा १०, नाटक पाँच, काव्य दुई र कथा सङ्ग्रह पाँच तथा नेवारी भाषामा गरी करिब ५० कृति प्रकाशित भइसकेका छन्।
नेपाल राष्ट्र बैंक, मुद्रा व्यवस्थापन विभाग टक्सार महाशाखाबाट वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीको तस्बिर अंकित चाँदीको सिक्का निष्काशन गरिएको छ। दुई हजार पाँच सयका २५ हजार थान, एक हजारका २५ हजार थान र एक सयको १० हजार थान दरको सिक्कामा एकातिर जोशीको तस्बिर छ भने अर्कोतिर सगरमाथाको तस्बिर रहेको छ।
सत्यमोहन जोशीका संस्कृतिसम्बन्धी १० पुस्तक प्रकाशित छन् भने दुई वटा काव्य, पाँच कथा सग्रह, १० वटा नाटक र केही नेवारी भाषाका कृतिहरू उनले लेखेका छन्। समालोचकहरूले उनका ५० वटा पुस्तक प्रकाशित भएको जनाएका छन्। तीमध्ये उनका २० पुस्तकलाई महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
1693220145.jpg)
-1786602170.png)
