काठमाडौं- आइतबार रातिदेखिको वर्षाका कारण मुलुकभरको जनजीवन प्रभावित भएको छ।
मनसुन बाहिरिँदै गर्दा बंगालको खाँडीमा उत्पन्न भएको न्यून चापीय अवस्था र अफगानिस्तानमा पश्चिमी वायुको प्रभाव विकसित भएपछि त्यसको प्रभाव नेपालको पश्चिमी क्षेत्रमा बढी परेको हो।
नेपालको पश्चिम क्षेत्रमा यस वर्षको वर्षायाममा भन्दा बढी वर्षा हुनुका साथै हावाहुरी पनि आएको छ। वर्षाले थन्काउने बेलाको धान नै पानीले डुबाएको छ। एक-दुई दिनमै धान भित्र्याउने बेलामा वर्षाले धानबाली नष्ट गरेपछि किसानहरु वर्ष दिनसम्म के खाने भन्ने चिन्तामा डुबेका छन्।
उत्तरतर्फ सरिरहेको मौसमी प्रभावले देशका सुदूरपश्चिम, कर्णाली र गण्डकीमा केही अधिक र अन्य प्रदेशका केही स्थानमा सामान्य वर्षा भइरहेको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ। काठमाडौं उपत्यकामा आइतबार रातिदेखि नै मौसम बदली हुनुका साथै केही स्थानमा वर्षा भइरहेको छ। यो क्रम मंगलबारसम्म पनि जारी रहने महाशाखाले जनाएको छ।
मनसुन सकिने बेला बाढीपहिरो आउने गरी वर्षा हुनुलाई विज्ञहरुले जलवायु परिवर्तनको असर भनेका छन्। मनसुन सकिएपछि हुने अप्रत्यासित वर्षाले धेरै मानवीय र भौतिक क्षति गराउने सम्भावना रहने विज्ञहरुले बताएका छन्।
यसै सन्दर्भमा न्युज एजेन्सी नेपालसँग कुरा गर्दै जलवायुविज्ञ डा. धर्मराज उप्रेतीले मनसुनपछि हुने वर्षाले धेरै क्षति गर्ने बताए। उनले भने, 'यो खतरनाक किन हुन्छ भने मान्छेले मनसुन गइसक्यो भनेर बुझ्छ। अनि मुभमेण्ट बढाउँछ। त्यो मुभमेण्ट बढ्दा यस्तो नयाँ सिस्टम विकसित हुन्छ। त्यो नयाँ सिस्टमको प्रभाव मान्छेको आकलनभन्दा बाहिर गएर आउने भएकाले हानी-नोक्सानी बढी गर्ने र बढी गरिरहेको अवस्था पनि छ।'
यस वर्षको मनसुन जुन ११ मा सुरु भएर अक्टोबर ११ मा बाहिरिएको थियो। सेप्टेक्बर २३ मा मनसुन बाहिरिनुपर्ने भए पनि केही वर्षदेखि सिफ्ट भइरहेकाले नेपालले अक्टोबर २ लाई मनसुन बाहिरिने मिति तोकेको छ। तर, एक साता बढी ढिलागरी नेपालबाट मनसुन बाहिरिएको थियो। मनसुन बाहिरिने प्रक्रियासँगै बंगालको खाडीमा न्यून चापीय अवस्था सिर्जना हुनु र अफगानिस्तानमा विकसित पश्चिमी वायुको प्रभावका कारण मनसुन सकिएपछि पनि वर्षा भएको उप्रेतीले बताए। मनसुन सकिएपछिको वर्षाका कारण सुदूरपश्चिमका विभिन्न क्षेत्रमा बाढी र पहिरोको घटनाको समाचार आउन थालेको छ ।
कञ्चनपुरको शुक्लाफाँटा नगरपालिका-१, वन्साहमा लगातारको वर्षाले बगाएको धानबाली। तस्बिरः राजेन्द्रप्रसाद पनेरु/रासस
छिमेकी राष्ट्र भारतले उत्तरप्रदेश र उत्तराखण्ड राज्यमा 'रेड अलर्ट' जारी गरिसकेको छ। त्यहाँ २०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षा हुने आकलन गरिएको छ। यस्तै नेपालको पश्चिम क्षेत्र डडेलधुरामा गत २४ घण्टामा १७९ लिटर मिलिमिटर वर्षा भइसकेको छ। यो भारतको आँकडासँग मिल्दोजुल्दो छ।
यो अवस्था जलवायु परिवर्तनको असरसँग जोडिने उप्रेतीले बताए। नेपाल सरकारसँग मौसमजन्य विपद्को पूर्वसूचना चुस्त दुरुस्त नभएका कारण यस्ता बेमौसमी वर्षा लगायतका विपद्को क्षति न्यूनीकरण गर्न नसकिएको उनले बताए। उनले सुचना प्रणालीलाई सरकारले नै उच्च प्राथमिकतामा राख्नुपर्नेमा जोड दिए।
'मौसमजन्य विपद्को पूर्वसूचना प्रणालीलाई देशले नै कति महत्त्व दियो र योजनामा राख्दा कति बजेट छुट्यायो, राष्ट्रले भन्ने कुरा जहिले पनि बहस र गुनासोकै विषय बनेको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागको संरचनागत अवस्था पनि सबै प्रदेशमा पुगेको अवस्था छैन। साथै विभागले अहिले तापक्रम र पानीको तीन दिन पूर्वको सूचना दिने गरेको छ। त्यो सुचना पनि समुदायसम्म पुर्याउने पद्धतिलाई विस्तार गर्न सकिएको छैन,' जलवायुविज्ञ डा. उप्रेतीले भने, 'त्यसैले यो सूचनालाई समुदायसम्म लैजाने व्यवस्था गरिनुपर्छ, जुन अहिले भएको छैन।'
हिमाली क्षेत्रमा कति हिउँ पर्दैछ भन्ने भन्न सक्ने अवस्था नभएको उनले बताए। 'कहाँ कति हिउँ पर्यो भन्ने पनि हामीसँग रेकर्ड छैन। कुन ठाउँमा कति हिउँ पग्लियो भन्ने पनि हामी भन्न सक्दैनौं। सबै नदी प्रणालीको पानीको बहाव नाप्ने संयन्त्रको विकास र विस्तार हुन सकेको छैन। केही नदी प्रणालीमा त पानीको तह नाप्ने स्टेसनहरु छन् तर कतिपय ठाउँमा खहरे खोलाहरु छन्। खहरे खोलाहरुमा आकस्मिक बाढी आउँछ। आकस्मिक बाढीको पूर्वसूचना त हामीसँग छदै छैन। त्यसको विस्तार र हिमाली नदी प्रणालीको पानीको वहाव नाप्ने संयन्त्रको विकास र विस्तार तथा त्यसको सूचना प्रणालीको विस्तार सबै क्षेत्रमा गर्नुपर्ने देखिन्छ,' उनले भने।
जलवायुजन्य विपद्का घटना र पूर्वतयारी तथा क्षति न्यूनीकरणका लागि अपनाउनुपर्ने सतर्कतालगायत विषयमा अन्तरदेशीय सूचना सञ्चार बढी प्रभावकारी हुने गरेको उनले उल्लेख गरे। तर, अन्तरदेशीय सूचना सञ्चार प्रभावकारी हुन नसक्दा पनि विपद्पूर्वको सूचना प्राप्ती चुनौतीपूर्ण बनेको उनले बताए। डा. उप्रेती अन्तरदेशीय सूचना सञ्चारमाथिको पहुँच विस्तारमा राजनीतिक तहमा नै प्रयास गरिनुपर्ने तर्क गर्छन्।
गए रातिदेखिको निरन्तर वर्षाले डुबाएको बेदकोट नगरपालिकाको सुन्दरपुरस्थित खेतमा काटेर सुकाएको धान। तस्बिरः राजेन्द्रप्रसाद पनेरु/रासस
'भोटेकोशीको माथि जलाधार क्षेत्रमा बाढी आयो भने चाइनाले एउटा चिठी दिन्छ। यहाँ धेरै पानी परेको छ, तपाईंहरु सतर्क रहनुहोस् भन्छ। भारतमा एकदमै कम्प्रिहेन्सिप सिस्टम छ। अहिलेको वर्षाबारे भारतले विभिन्न क्षेत्रमा रेड अलर्ट नै जारी गर्यो। तर, त्यो सूचना नेपालले पाएको अवस्था छैन,' जलवायुविज्ञ डा. उप्रेतीले भने, 'त्यो सूचना नेपालले पनि पाएको भए नेपालले आफ्नो समुदायमा सञ्चार तथा परिचालन गर्नसक्थ्यो। त्यो चुनौती हामीकहाँ छ। त्यसैले नेपालले भारत र चीनसँग अहिले राख्नुपर्ने विषय भनेको नै अन्तरदेशीय सूचना कसरी पाउने भन्ने नै हो। यो राजनीतिक तहबाटै गरिनुपर्छ।'
रुपन्देहीको सैनामैना नगरपालिका वडा नं १ स्थित चेथरीमा आइतबारदेखि निरन्तर परेको पानी र हावाले ढालेको धानबाली। तस्बिरः युवराज पाण्डे/रासस
कञ्चनपुरको शुक्लाफाँटा नगरपालिका-१२ कालागौडीमा आइतबार रातिदेखिको अविरल वर्षाका कारण डुबानमा परेको खेतमा सुकाइएको धान। तस्बिरः शेरबहादुर सिंह/रासस
म्याग्दीको बेनी नगरपालिका-२, रत्नेचौरस्थित फाँटमा आइतबार रातिदेखि निरन्तर परेको पानीसँगै आएको हावाहुरीले ढालेको धानबाली। तस्बिर: ध्रुवसागर शर्मा/रासस
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
