बर्मा- २०१८ रोहिग्या मुलसमानमाथि नरसंहार भएर विश्वभर म्यान्मारको आलोचना भइरहेको थियो। एक वर्षपछि एक मन्त्रीपरिषदको बैठकमा आङ सान सुकी पनि मन्त्रीपरिषद बैठकमा सहभागी भएकी थिइन्। उनी मन्त्रीपरिषद बैठकमा सेनाका तर्फबाट सहभागी भएका सबैको तारिफ गर्थिन् उनी। सेनाका हरेक कदमको बचाउमा उभिएकी थिइन्। उनको यही वचावले नोवेल शान्ति पुरस्कार समेत विवादमा परेको थियो।
संयुक्त राष्ट्रसंघको बैठकमा समेत उभिएर उनले सेनाको कदमको बचाउमा उभिइन् भने रोहिंग्यामाथि भएको अत्याचारमा समर्थन गरिन्। उनको यो कदमको विश्वभर आलोचना भयो। विश्वका अधिकांश देशले अल्पसंख्य रोहिंग्यामाथि भएको सैन्य कारवाहीको आलोचना गरे। यसमा साथै सुकी पनि त्यसको ठीक तीन वर्षपछि एक पटक फेरि सेनाको नजरबन्दमा परिन्।
उनी अहिले सैनिक ‘कू’ हुँदै आफ्नै घरमा नजरबन्दी भएकी छन्। अहिलेको सत्तापलटको मुख्य पीडित सुकी भएकी छन्। तत्कालीन समयमा सेनाको बचाउ गर्ने उनको उक्त निर्णय अहिले एउटा ‘हानिकारक निर्णय’ भएको आभास भइरहेको छ। सुकीले तत्कालीन समयमा निजी, राजनीतिक अथवा देशभक्तिको कारणले सेनाको बचाउ गरेकी थिइन्। उनको उक्त समर्थन एक कठिन समयमा लिइएको निर्णय थियो किनकी उनी त्यो धारभन्दा बाहिर जान नसक्नेगरी बाँधिएकी थिइन्।
अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा सुकीको छवि खराब भन्ने मानिँदै आएको छ तर म्यान्मारमा उनलाई चाहने प्रशस्तै छन्। यो घटनाले उनको लोकप्रियतामा कमी आउने देखिँदैन। हालै भएको चुनावमा उनको पार्टी नेसनल लिग फर डेमोक्रेसीले ८० प्रतिशतभन्दा धेरै भोट पाएको थियो‚ यो उनका लागि धेरै ठूलो समर्थन थियो। अहिले म्यान्मारका जनताहरु आ-आफ्नो रुपमा विरोधमा लागिरहेका छन्। आज पनि यंगुन शहरको गल्लीका हर क्षेत्रमा सुकीकै पोस्टर देख्न सकिन्छ।
ती पोस्टरहरूमा उनलाई ‘मदर सुकी’को संज्ञा दिइएको छ। जनतामाझ उनको लोकप्रियतालाई यसरी पनि आकलन गर्न सकिन्छ। अहिले म्यान्मारका गल्लीहरुमा प्रदर्शनकारीहरुले कूका विरूद्ध स्वर मच्चाउन थालेका छन्। स्थानीयले थाल ठटाएर, चिकित्सकहरुले आन्दोलन गरेर र नागरिकहरुले सामाजिक सञ्जालमा सुकीको समर्थनमा पोष्ट गरेर विरोध गरिरहेका छन्। उनीहरुको दुईवटा चहाना छ- सुकीको रिहाइ र प्रजातन्त्र।
म्यानमारमा परम्परागत रुपमा भुत लखेट्नका लागि थाल बजाउने गरिन्छ। उनीहरुले सेनालाई भूतको संज्ञा दिँदै थाल बजाएका छन्। सामाजिक सञ्जालमा मानिसहरु लेखिरहेका छन्‚ ‘हामी सेनालाई भगाउन थाल बजाइरहेका छौं ताकि सुकीलाई स्वतन्त्र गराउन सकियोस्।’
रोहिंग्या मुसलमानको अधिकारका लागि काम गर्दै आएका एक सामाजिक कार्यकर्ता वाई वाई नुले यंगुन शहरमा एक भीडियो बनाएर सामाजिक सञ्जालमा पोष्ट गरेका छन्। उनले उक्त भिडियोमा लेखेका छन्‚ ‘यो देख्नु धेरै दर्दनाक छ।’ यो भिडियोमा एक तस्बिरले सबैको ध्यान खिचेको छ। उनले पोस्ट गरेको फोटोले म्यान्मारको हिंसात्मक र दुःखद इतिहासको चित्रण गरेको छ। स्मार्ट फोनको उज्यालोमा चम्किएको यो तस्वीर आङ सान सुकीका पिता जनरल आङ सानको हो। आजपनि म्यानमारमा उनको नाम सम्मानका साथ लिइन्छ। बेलायती शासनसँग स्वतन्त्रताका लागि लडेका उनको त्यसपछि हत्या भएको थियो। तर उनको लोकप्रियता अहिले पनि कायमै छ।
उनी तत्कालीन आधुनिक बर्मेली सेनाका संस्थापक थिए। उनलाई तातमाडाको नाममा पनि चिनिने गरिन्थ्यो। कुनै बेला उनकै मातहतमा रहने सेनाले आज फेरि उनकै छोरीलाई घरमै नजरबन्दी बनाएको छ। उनले बनाएको यही सेनाले अहिले छोरी सुकीको स्वतन्त्रता खोसेको छ। मानिसका अनुसार यसभन्दा अघि सन् १९८८ को आन्दोलनमा होस् वा २००७ को आन्दोलनमा‚ सबैको लडाइँ स्थलमा भएको थियो तर यसपटक भने डिजिटल लडाइँ हुनेछ अर्थात् अनलाइनमार्फत् नै विद्रोह हुन थालिसकेको छ। म्यानमारमा सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने सामाजिक सञ्जाल फेसबुक हो। मानिसहरूको समाचार आदिको स्रोत नै फेसबुक भएकाले सेनाले पहिलो कदममा नै आफ्नो देशभित्र फेसबुकमाथि प्रतिबन्ध लगाएको छ।
यसअघि सेनाका शासकहरुले फेसबुकलाई नक्कली देशभक्तको भावना जगाउने, फर्जी खबरहरू फैलाउन र कुनै एक खास समुदायका बीचमा विष फैलाउने प्ल्याटफर्मको रुपमा व्याख्या गर्ने गरेका थिए। यही कारण त्यहाँका शासकहरुले फेसबुकको बल जानेका छन्। अहिले उक्त सम्भावना नदेखेपछि र उल्टै सैनिक ‘कू’ माथि प्रश्न उठ्ने देखेपछि सैनिक शासकले त्यसमाथि पनि प्रतिबन्ध लगाएका छन्। सैन्य शासकहरुसँग भौतिक र प्रशासनिक कुरा विध्वंश पार्ने क्षमता छ तर जानकारहरु भने यो बाटो अबलम्वन गर्न सेनालाई सहज नभएको बताउँदै आएका छन्।
म्यान्मारमा अहिले एउटा चिट्ठी भाइरल बनिरहेको छ। सूकीले लेखेको भनिएको उक्त चिट्ठीमा सैन्य कूको खुलेर विरोध गर्न अनुरोध गरिएको छ। साथै अबका आन्दोलन कसरी गर्ने भन्नेबारे पनि खुलाइएको छ। तर अधिकांश मानिसहरूले भने यो सबै सेनाका तर्फबाट फैलाइएको षड्यन्त्रको रूपमा लिएका छन् किनकी मानिस सुकीको समर्थनमा सडकमा आउन् र उनीहरूलाई पक्राउ गर्न पाइयोस् भन्ने ध्येय उनीहरूमा भएको हुनसक्ने जानकारहरू बताउँछन्।
म्यान्मारी जनताले १९८८ को फिल्म आज पनि भुलेका छैनन्। जब म्यान्मारका जनता स्वतन्त्रताको माग गर्दै सडकमा ओर्लिएका थिए‚ त्यो बेला सैनिकहरुले आमनागरिकको रगतले सडक छ्यापछ्याप्ती बनाएका थिए। यो घटनालाई म्यानमारी नागरिकले प्रष्टैसँग देख्न पाएका छन्‚ त्यसैले फेरिपनि उस्तै घटना घट्छ कि त भन्ने डर उनीहरूमा छ।
एक समय थियो‚ जब सुकी पश्चिमी देशहरुका लागि प्रिय थिइन्। आफूले भनेको बाटोमा सुकी चल्ने उनीहरूले सोचेका थिए तर अल्पसंख्यक मुसलमान रोहिंग्याको सहयोगमा उनले उनीहरूको त्यो आकांक्षा अस्वीकार गरेपछि सुकी आलोचनको घेरमा परिन्। जसका कारण अन्तर्राष्ट्रिय विश्वविद्यालय र संगठनहरुले उनलाई दिएको सम्मान र पुरस्कार पनि फिर्ता लिए।
यसभन्दा अघि पनि १५ वर्षसम्म सुकी हाउस अरेस्ट अर्थात् घरमै नजरबन्दमा रहेकी थिइन्। तत्कालीन समयमा पश्चिमी देशहरू उनको पक्षमा खुलेर लागेका थिए। २०१७ मा म्यान्मारको रखाइन् प्रान्तमा भएको नरसंहारपछि भने अहिलेको परिवेश फेरिएको थियो। अधिकांश कुरा परिर्वतन भएका थिए‚ कुनै समय म्यान्मारमा सुकीको अन्तर्वार्ता लिन पश्चिमा मिडियाहरू हनाथाप गर्ने गर्थे तर अहिले उनीहरुको त्यसप्रति त्यति चासो देखिँदैन। सुकीले सेनाद्वारा गरिएको उक्त नरसंहारको पक्षमा लागेर सेनाको बचाउ गरेकी थिइन्।
उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय अदालतको आँगनमा एक प्रश्न सोधिएको थियो- के तपाईं यस विषयलाई लिएर माफी माग्नुहुन्छ? तर उनले कुनै पनि जवाफ दिइनन्।
(बिबिसी हिन्दीबाट भावानुवाद गरिएको।)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
