काठमाडौं– तपाईंको टोल, छिमेकमा रहेका ज्येष्ठ नागरिकले हेरचाह पाएका छैनन्? वा, उनीहरूको पालनपोषण राम्रोसँग भएको छैन? यस्तो देखिरहनुभएको छ भने अब तपाईंले सिधै उजुरी गर्न पाउनुहुने भएको छ। वा, तपाईं आफैंले पनि ज्येष्ठ नागरिकको हेरचाह र पालनपोषण गर्नुभएको छैन भने तपाईंका छिमेकीले तपाईंविरुद्ध उजुरी दिन सक्नेछन्।
सोही प्रावधानसहित कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयले जेष्ठ नागरिक ऐन राजपत्रका प्रकाशित गरिसकेको छ। ऐनको दफा ५ को उपदफा १ मा आफ्नो टोल छिमेकमा कुनै ज्येष्ठ नागरिकको पालनपोषण तथा हेरचाह नगरेको भएमा कारणसहित छिमेकीले समेत उजुरी दिन सक्ने व्यवस्था थप गरिएको छ।
उक्त ऐनको दफा ५ को उपदफा ९ मा कुनै ज्येष्ठ नागरिकको आफन्तले उसको हेरचाह नगरि सम्पत्ति हडपेको खण्डमा हेरचाह तथा पालनपोषण गर्ने व्यक्तिले स्थानीय तहमा उजुरी गरेमा ज्येष्ठ नागरिकको नाममा रहेको चलअचल सम्पत्ति पालनपोषण गर्ने व्यक्तिले पाउने व्यवस्था रहेको छ।
दफा ५ को उपदफा १० मा स्थानीय तहले ज्येष्ठ नागरिकको परिवारको सदस्य, नातेदार वा हकवालाले पालनपोषण तथा हेरचाह नगरेका अथवा हेरचाह गर्ने अन्य हकवाला, नातेदार कोही नभई अलपत्र परेका ज्येष्ठ नागरिकलाई हेरचाह केन्द्रमा राखी पालनपोषण तथा हेरचाह गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्ने र उक्त ज्येष्ठ नागरिकको जायजेथा वा अंश स्थानीय तहले आफ्नो स्वामित्वमा ल्याई ज्येष्ठ नागरिकको हक हितका लागि प्रयोग गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।
त्यस्तै, दफा ८ को (क) मा स्थानीय तहले ज्येष्ठ नागरिकको जीवनमा समस्या देखेमा सन्तान वा हकवालाले आर्थिक आम्दानी वा उपार्जनको हैसियत तोकिए बमोजिमको रकम ज्येष्ठ नागरिकको खातामा जम्मा गर्न लगाउनु पर्ने उल्लेख गरिएको छ।
स्थानीय तहले निर्णय लिनुपूर्व ज्येष्ठ नागरिकको जीवनयापनका लागि तत्काल केही गर्न आवश्यक देखेमा सम्बन्धित वडा अध्यक्षले अन्तरिम रुपमा उनका सन्तान वा हकवालालाई परिस्थिस्ति विचार गरि सम्बन्धित ज्येष्ठ नागरिकको बैंक खातामा निश्चित रकम जम्मा गर्न लगाउनु पर्ने भनिएको छ।
उक्त बमोजिमको रकम बाबुआमा सँगै बसेका वा कानुन बमोजिम भिन्न भइसकेको अवस्थामा समेत ज्येष्ठ नागरिकको खातामा जम्मा गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।
तर, तोकिएको न्यूनतम आय नभएका व्यक्तिका हकमा भने ज्येष्ठ नागरिकको न्यूनतम आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्नु स्थानीय तहको दायित्व रहने उल्लेख गरिएको छ।
कुनै व्यक्तिको बाबुआमा सगोलमा बसेका छन् भने बाबुआमाको संयुक्त खातामा जम्मा गर्नुपर्ने र बाबुआमा भिन्न बसेका छन् भने आफूले पालनपोषण गर्ने बाबु वा आमाको खातामा जम्मा गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।
तर, नियमित पारिश्रमिक वा निवृत्तभरण (भत्ता) पाइरहेका वा स्वरोजगार, व्यापार, व्यवसाय वा अन्य जुनसुकै किसिमको आयआर्जनबाट तोकिए बमोजिमको वार्षिक आम्दानीभन्दा बढी आम्दानी भएका बाबुआमाको लागि पारिश्रमिक वा रकम जम्मा गर्नु पर्ने छैन।
ज्येष्ठ नागरिकको नाममा रकम जम्मा गरिसकेपछि उक्त रकम जम्मा गरेको विवरण एवं भौचर तथा भर्पाई स्थानीय निकायलाई पैतीस दिनभित्र जानकारी गराउनु पर्नेछ। र, वार्षिक रुपमा आफूले जम्मा गरेको रकमको विवरण प्रत्येक आर्थिक वर्षको अन्त्यमा सम्बन्धित स्थानीय तहमा पेस गर्नुपर्नेछ।
यदि, ज्येष्ठ नागरिकका खातामा जम्मा गर्नुपर्ने रकम जम्मा नगरेमा ती व्यक्तिका आमा बाबुले ऊ कार्यरत निकायमा वा स्थानीय तहमा निवेदन दिन सक्नेछन्।
निवेदन प्राप्त भएमा रकम जम्मा गर्नुपर्ने दायित्व भएको व्यक्ति कार्यरत निकायको प्रमुखले त्यस्तो व्यक्तिको पारिश्रमिक वा रकम जम्मा गर्न सम्बन्धित अधिकारीलाई आदेश दिनु पर्ने हुन्छ।
ज्येष्ठ नागरिक सम्बन्धी प्राप्त निवेदन तथा उजुरीको सुनुवाइ सरल एवं द्रुत प्रक्रियाबाट सम्पादन गर्न स्थानीय तहले कार्यविधि बनाई लागू गर्न सक्नेछन्।
ज्येष्ठ नागरिकको खातामा रकम जम्मा गरेका कारणले मात्र प्रचलित कानुन बमोजिम पूरा गर्नुपर्ने कानुनी दायित्व वा व्यवहारिक जिम्मेवारीबाट उन्मुक्ति नपाउने उल्लेख गरिएको छ।
बाबुआमाको खातामा जम्मा भएको रकम बाबुआमाले आफ्नो आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्ने लगायतको कार्यमा खर्च गर्न सक्नेछन्। बाँकी रहेको रकम निजहरुको मृत्यु पश्चात अन्त्येष्टिमा खर्च गर्न सकिने छ। अन्त्येष्टिमा खर्च गरेर अझै पनि खातामा रकम बाँकी भएमा परिवारका सदस्यले उपयोग गर्न पाउनेछन्।
जुनसुकै कारणले सन्तानलाई पालनपोषण तथा शिक्षादिक्षा प्रदान नगरिएका वा उचित अविभावकत्व प्रदान नगरिएका, घरपरिवारबाट निकाला गरी खान लाउन नदिई हुर्केका सन्तानलाई ज्येष्ठ नागरिकलाई पालनपोषण गराउन बाध्य पारिने छैन।
राज्यले ज्येष्ठ नागरिकको सेवा सुविधा उपलब्ध गराउने प्रयोजनका लागि सम्बन्धित स्थानीय तहले ज्येष्ठ नागरिकको विस्तृत विवरण एवं वर्गीकरण गर्नु पर्नेछ। साथै, राज्यले ज्येष्ठ नागरिकको ज्ञान, सीप, अनुभव तथा पुस्ता हस्तान्तरण गर्न गराउन सक्नेछ।
दफा ८ को (ख) मा ज्येष्ठ नागरिकलाई कसैले दुव्र्यवहार गर्न तथा झुक्याउन नहुने कुरा उल्लेख गरिएको छ। कसैले ज्येष्ठ नागरिकको नाममा रहेको चलअचल सम्पत्ति लिने उद्देश्यले वा प्रलोभनमा पारी वा झुक्यानमा पारी सम्पत्ति लिन वा आफ्नो वा अरु कसैको नाममा राख्नु हुँदैन। यसो गरेमा कानुनी कारबाही गरिने व्यवस्था रहेको छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
