राजविराज– राजविराज नगरपालिकाले ८ वर्षदेखि प्रत्येक नगर परिषदमा डम्पिङ साइटको व्यवस्था गर्ने कुरा उठाउँदै आएको छ। तर, अझैसम्म कार्यान्वयन नहुँदा नगरक्षेत्रको फोहोर व्यवस्थापन चुनौती बनेको छ।
बजारक्षेत्रका ठाउँ–ठाउँमा थुपारिएको फोहोर २/३ दिनसम्म पनि नउठ्दा नगर क्षेत्र दुर्गन्धित बनेको छ। फोहोर फाल्ने ठाउँ अभावका कारण होटल, तरकारी लगायत अन्य पसलको फोहोर सडकमै थुप्रिएर बस्ने गरेको छ।
‘जम्मा भएको फोहोर नगरपालिकाले समयमा उठाउँदैन’, स्थानीय व्यवसायी शिवनारायण साहले भने, ‘पसल अगाडि चारैतिरबाट ल्याएर थुपारेको फोहोरका कारण दुर्गन्ध सहेर बस्नुपरेको छ।’
यस्तै भनाइ छ, विद्यार्थी पुस्तक पसलका प्रोप्राइटर मो. सकिलको पनि। नगरपालिकाले समयमा फोहोर नउठाउँदा नगरवासी फोहोरबाट आक्रान्त बन्नुपरेको उनले बताए।
‘थुपारिएको फोहोर नउठ्दा सुँगुर र अन्य चौपायाले छरेर असरल्ल हुने गरेको छ’, उनले भने, ‘कुन बेला महामारी फैलिने हो भन्ने त्रास छ।’
नगरपालिकाका सूचना अधिकारी प्रफुल्ल श्रेष्ठका अनुसार, आर्थिक वर्ष २०६६/०६७ देखि हरेक नगरपरिषदले फोहार विसर्जनका लागि डम्पिङ साइटको व्यवस्था गर्ने निर्णय गर्दै आएको छ।
‘प्रत्येक नगर परिषदमा डम्पिङ साइटबारे निर्णय चाहिँ हुन्छ’ उनले भने, ‘तर कार्यान्वयन गर्ने बेलामा अन्य विषय प्राथमिकतामा परेर यो विषय उपेक्षामा पर्छ।’
फोहोर सँगसँगै छाडा चौपाया नियन्त्रण हुन नसक्दा अझ समस्या बढेको नागरिक सञ्जालका अध्यक्ष सुखराम यादव बताउँछन्। राजविराज नगरपालिकाको मेयरका प्रत्यासी समेत रहेका यादवले भने, ‘फोहोरमैला व्यवस्थापन र सुँगुर लगायतका छाडा पशु नियन्त्रणको विषय नगरपालिकाको प्राथमिकतामा पर्नु आवश्यक छ।’
राजविराजमा फोहोरको डंगुर तथा सुँगुर लगायतका छाडा पशु-चौपायाको आतंक र डम्पिङ साइटको अभाव नौलो विषय भने होइन। यो समस्याबाट वर्षौंदेखि राजविराजवासी आक्रान्त बन्दै आएका छन्। फोहोर र छाडा सुँगुरकै कारण फैलिएको जापानिज इन्सेफ्लाइटिसले २०५३ सालमा तत्कालीन राजविराज–९ तेतरीगाछीका एक बालकको मृत्यु भएको थियो।
जापानिज इन्सेफ्लाइटिस फैलाउने लामखुट्टे फोहोर र सुँगुरबाटै आउने भएकाले नगरमा फेरि यस्ता घटना नहोलान् भन्न सक्ने अवस्था छैन। राजविराज हटियाका व्यापारी सौकात अलि भन्छन्, ‘यति हुँदा पनि नगरपालिका फोहोर व्यवस्थापनमा किन चुप लागेर बसेको छ, बुझिसक्नु छैन।’
अव्यवस्थित फोहोर एवम् छाडा सुँगुर नियन्त्रणबारे पुनरावेदन अदालत राजविराजले राजविराज नगरपालिकालाई अन्तरिम आदेश समेत जारी गरेको छ। पुनरावेदन अदालतका निमित्त मुख्य न्यायाधीश कुमार चुडाल तथा न्यायाधीश उमेशकुमार सिंहको संयुक्त इजलासले सो आदेश गरेको थियो।
अधिवक्ता कौशल किशोर दत्तले फोहोर र छाडा सुँगुरको कारण राजविराज नगरपालिकामा जापानिज इन्सेफ्लाइटिस रोगले बालकको मृत्यु भएको अवस्था देखाउँदै दिएको निवेदन उपर अदालतले सो आदेश गरेको हो। आदेशमा सुँगुरबाट इन्सेफ्लाइटिस रोगको संक्रमण हुने भएकाले र यसले महामारी समेत ल्याउन सक्ने भएकाले छाडा सुँगुर एवम् गाईबस्तुहरु निश्चित तोकिएको क्षेत्र, घर वा काञ्जीहाउसमा राखी नियन्त्रणमा लिई सचेत गराउनु एवं आवश्यकता अनुसार सम्बन्धित धनीलाई प्रचलित कानुन बमोजिम दण्ड दिने प्रक्रिया अवलम्बन गर्न/गराउन भनिएको छ।
त्यस्तै, राजविराज नगरपालिका एक्लैले उक्त कार्य गर्न नसक्ने र शान्ति सुरक्षा समेतको आवश्यकता पर्ने भएकाले ती कार्यसम्पादन गर्न नगरपालिकासँग समन्वय गरी आवश्यक प्रहरी एवं सुरक्षाकर्मी तोकिएका स्थानमा परिचालन गर्न गराउन जिल्ला प्रशासन कार्यालय तथा जिल्ला प्रहरी कार्यालयलाई समेत निर्देशन दिने आदेशमा उल्लेख छ।
नगर क्षेत्रमा दैनिक १० टनभन्दा बढी फोहोर, फाल्ने ठाउँको अभाव
राजविराज नगरपालिका नेपालकै पहिलो टाउन प्लानिङ शहर हो, तर फोहोर र दुर्गन्धका कारण अस्तव्यस्त भएपछि स्थानीयवासी चिन्तित छन्। राजविराज नगरपालिकाले सरसफाइकै लागि हरेक वर्ष करिब २५ लाख रुपैयाँ खर्च गर्ने गरेको छ। तर, फोहोर व्यवस्थापनको अवस्था भने दिनप्रतिदिन भयावह बन्दै गएको उनीहरु बताउँछन्। कार्यालयको सरसफाइ फाँटका कर्मचारीका अनुसार, नगरक्षेत्रभित्र दैनिक १० देखि १२ टन फोहोर निस्किने गरेको छ। जसमध्ये मुस्किलले ८ टन फोहोर व्यवस्थापन भए पनि बाँकी फोहोर उठाउनै नसकेको उनीहरु बताउँछन्।
फोहोर फाल्ने व्यवस्थित ठाउँ नहुँदा समस्या भएको हो। अहिले नगरक्षेत्रको फोहोर महेन्द्र विन्देश्वरी बहुमुखी क्याम्पसको छेउछाउ, वडा नम्बर ४ को खाली ठाउँ तथा दिघवाको आसपासका खाली स्थानमा फाल्ने गरिएको छ। कर्मचारीहरु भन्छन्, ‘कहिले यता र कहिले उता गरेर अहिलेसम्म काम चलाइएको छ। तर, अब चाहिँ यसरी चल्ने अवस्था छैन।’
मानव बस्ती नजिकै फोहोर फाल्दा महामारीको खतरा समेत बढेको भन्दै स्थानीयहरुले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
जनशक्ति नहुँदा फोहोर उठाउने गाडी थन्किए
नगरपालिकाले फोहोर व्यवस्थापन तथा अन्य आवश्यक कामका लागि ५ वटा ट्याक्टर, एउटा टिप्पर राखेको छ। तर, टिप्पर बिग्रेर थन्केको छ भने चालक नहुँदा २ वटा ट्याक्टर पनि थन्क्याउनुपरेको सरसफाइ फाँटका कर्मचारीहरु नै बताउँछन्। फोहोर संकलनका लागि आवश्यक जनशक्ति समेत अभाव छ। नयाँ संरचना अनुसार विभिन्न गाविसलाई समेटेर राजविराजको क्षेत्र विस्तार गरिए पनि जनशक्ति थप्ने विषयमा हालसम्म पहल भएको छैन।
कर्मचारीहरु भन्छन्, ‘४५ जनाले पनि नभ्याउने क्षेत्र छ, तर कर्मचारी चाहिँ २२ जना मात्र छौं। कसरी व्यवस्थापन हुन्छ फोहोर?’
राजविराज नगरपालिकाका मेयर शम्भुप्रसाद यादवले सरसफाइको क्षेत्रमा देखिएको समस्या समाधानका लागि आफू प्रयत्नशील रहेको बताए। उनले वडा नम्बर १० स्थित दिघवा टोलमा फोहोर फाल्ने ठाउँका लागि जग्गा टुंगो लागिसकेको भन्दै आगामी आर्थिक वर्षदेखि नै त्यसमा आवश्यक काम सुरु गर्ने बताए।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
