काठमाडाैं- अहिले राजनीति र आर्थिक क्षेत्रमा अभिवादनका रुपमा हात मिलाउने तरिका सबैभन्दा बढी प्रचलित छ। तर, हजारौं बर्षदेखि चलिरहेको यो चलन अब परिर्वतन गर्न जन स्वास्थ्य विशेषज्ञहरुले अपिल गरेका छन्।
कोरोना भाइरसको विश्वव्यापी महामारीबाट बच्नका लागि मानिस शारीरिक रुपमा दूरी कायम गर्दै घरमै बसिरहेका छन्। अमेरिकी नेशनल इन्स्टिच्युट अफ एजर्ली एन्ड एन्फेक्सन डिजिजका अध्यक्ष एन्थली फसी अब हात मिलाउने कुरामा सोच्नु पर्ने बताउँछन्। उनले वाल स्ट्रिट जर्नलसँग अब हात मिलाउनेमा सोच्ने बेला आएकाे बताए।
यदि, एन्थनीको कुरा साचो भयो भने मानव इतिहासको यो ठूलो परिर्वतन हुने छ। हात मिलाउनु पछिल्लो शताव्दीकै एक हिस्सा हाे। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, राजनीतिक र सामाजिक सम्बन्धमा पनि हात मिलाउनु एक प्रकारको शैली भइसकेको छ। तर, जन स्वास्थ्यको लागि यो संकटको घडीमा लाखौं मानिस कोरोनाकाे प्रसार रोक्न एक अर्काको सम्पर्कबाट टाढा हुँदै आएका छन्। यस्तो अवस्थामा हाम्रा आपसी व्यवहारसँग मजबुत रहेको हात मिलाउने चलनमाथि प्रश्न उठ्नु स्वभाविक नै हो।
अमेरिकी चिकित्सा अनुसन्धान संस्थान मेयो क्लिनिकका संक्रामक रोग विशेषज्ञ ग्रेगरी पोल्याण्ड यो संस्कार अब संकटमा परेको मान्दछन्। ‘कोरोना भाइरसका कारण हात मिलाउन हात तन्काउनु अहिले जैविक हतियार तन्काउनु जस्तै भएको छ,’ पोल्याड भन्छन्, ‘यो पुरानो तरिका भयो, किटाणुहरुको असर सम्झने समाज र संस्कृतिमा हात मिलाउने कार्यको कुनै स्थान हुँदैन।’
के साच्चै हात मिलाउने चलन अन्त्य नै हुन्छ त?
सुरुमा मानिसहरुलाई सामाजिक दूरी कायम गर्न पनि समस्या नै भएको थियो। विस्तारै मानिसहरुले त्यसलाई बानी पारेका छन्।
अहिले धेरै मानिसले यसको ख्याल राख्न थालेका छन्। हात मिलाउने काम पनि यस्तो हुने आशा गर्न सकिन्छ।
हात मिलाउनुको विकल्प के हाेला?
हात मिलाउने इतिहास हेर्ने हो भने धेरै पुरानो पाइन्छ। मिश्र र मेसोपोटामियासहित युनानी सभ्यताको कला र साहित्यमा हात मिलाउने गरेको पाइन्छ। हात मिलाउनु वा खुला हातले भेट्नु भरोसा र विश्वासको प्रतिक मानिन्छ।
बेबिलोनियाको एक पत्थरको मूर्ति र हाम्रा महाकाव्यहरुमा पनि यी सबै कुराको जिकीर गरिएको छ। खाली हात कसैले अघि बढाएमा मित्रता गर्न चाहेको र उसको हातमा हतियार नभएको अर्थको रुपमा सबै सभ्यतामा लिइने गरिएकाे थियो।
वैज्ञानिकहरुले दशकौं सम्म यो पत्थरको अध्ययन गरेका थिए। रोमन र युनानी कलामा भावनात्मक सम्बन्धका लागि देखाउन यसको प्रयोग गरिएको उनीहरुको अध्ययनको निष्कर्ष थियो। अन्य शास्त्रीय कला परम्परामा विवाह सम्बन्ध, शासकको बीचमा सम्बन्ध र नयाँ काम गर्नका लागि कुनै सम्झौता स्थापित गर्ने स्थितिमा हात मिलाउने गरेको दर्शाउँदछ। क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्कलेका प्रोफेसर जुलियाना श्क्रोएडर इतिहासको तर्कका आधारमा अहिले हात नमिलार सम्बन्धलाई अझ मजबुत पार्न मिलाउने चलन विकास भएको बताउँछन्।
‘अहिले हात मिलाउनु भनेको उसको साथमा हतियार नहुनु हैन, तर आज पनि यो एक प्रकारको महत्वपूर्ण संकेत भने पक्कै हो,’ उनले भनेऽ ‘व्यवसायिक सफलता हासिल गर्न चिनजान भएका व्यक्तिसँग पनि हात मिलाउने गरिन्छ।’ उनको अनुसन्धान अनुसार मानिस कुराकानीको सुरुवात हात मिलाएर यस्तो माननससँग गर्न चाहान्छन्, जससँग लामो समयसम्म भरोसा र विश्वास तथा सहयोग मिल्न सकोस्। यही कारण विश्वका शक्तिाली देशका प्रमुखहरुको जी २० को सम्मेलनमा विभिन्न देशका राष्ट्र प्रमुखहरुले हात मिलाएको तस्बिरहरु धेरै अखबारमा छापिने गरेका छन्।
विश्वभरका मानिसहरुमा अभिवादनका रुपमा हात मिलाउने चलन मात्रै छैन। भारत, नेपालजस्ता देशहरुमा हात जोडेर नमस्कार पनि गरिन्छ। जापाना पनि शरीर झुकाएर अभिभावन गरिन्छ।
इटाली र फ्रान्सजस्ता देशहरुमा हात मिलाउनुको सट्टा गालामा दुई वा तीन पटक चुम्बन लिएर अभिवादन गर्ने गरेकाे पाइन्छ। तर, यो परम्परा कोरोना भाइरसपछि झन संकटनमा परेको छ। यो अभिवादनका कारण कोरोना भाइरस झन् सहज रुपमा एक व्यक्तिबाट अर्काे व्यक्तिमा सर्ने देखिएको छ। समाज बदलिन्छ भने परम्परा पनि पक्कै बदलिन्छ। ब्ल्याक प्लेगपछि फ्रान्समा कयौं समयसम्म गालामा चुम्बन गर्ने परम्परा बन्द भयो। अहिले के हात मिलाउने चलनको पनि भविष्य यस्तै हाेला त? भन्ने प्रश्न उठेकाे छ।
मुस्किल छ तर असम्भव छैन
यदि त्यसो हो भने हात मिलाउने चलन अब बन्द होला त? पोल्याण्ड यसलाई स्वीकार गर्दैनन्। केही समयसम्म हात मिलाउने कार्य मानिसले नगर्ने तर यसलाई विस्तारै बिर्सने उनको भनाई छ।
हाम्रो बानी परिर्वतन हुन कुनै ठूलो झट्को आवश्यकता थियो, त्यो भाइरसका कारण पूरा भएको पोल्याण्डकाे अनुभव छ।
प्रोफेसर स्क्रोएडर हात मिलाउने चलन बिर्सनका लागि मानिसलाई केही समय लाग्ने बताउँछिन्। कुनै एक व्यक्तिले हात मिलाउन अघि बढाउँदा दोस्रो व्यक्तिले अस्वीकार गरेमा असहज अवस्था उत्पन्न हुन सक्ने उनको शोधले देखाएको छ। विस्तारै यो असहजता हराउँदै जाने र मानिसहरु आफैं हात नमिलाउनेतिर केन्द्रित हुने उनको निष्कर्ष छ।
यसको सुरुवात भइसकेको छ। विश्वभर अहिले हात मिलाउने हतार कसैले गरेका छैनन्। विश्वभरका स्वास्थ्य र जन चेतना जगाउने संस्थाहरु अहिले हात नमिलाउने र सामाजिक दूरी कायम गर्ने सुझाव दिन थालेका छन्। मानिसहरु पनि यी सुझावको पालना गर्दै आएका छन्।
‘मेरो विचारमा अब हात मिलाउनुको सट्टा अन्य कुनै विकल्प सुरु हुन्छ,’ पोल्याण्ड भन्छन्, ‘आपसको भावना र विश्वास दर्शाउने विकल्प निस्कन्छ।’
(बीबीसी हिन्दीबाट)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
