काठमाडौं- नेपालको कालापानी (लिम्पयाधुरा र लिपुलेकसहित) क्षेत्र समावेश गरी भारतले नयाँ राजनीतिक नक्सा सार्वजनिक गरेपछि त्यसबारे वार्ता गर्न नेपालले पठाएको भारतलाई पठाएको कूटनीतिक नोटमा भारत सरकारले ‘रेस्पोन्स’ गरेको छ।
परराष्ट्र सचिव शंकरदास बैरागीले भारतले नेपाल सरकारलाई पठाएको पत्र प्राप्त भएको बताएका छन्। पत्रबारे विस्तृतमा बताउन भने उनले चाहेनन्। ‘भारतले पठाएको पत्र प्राप्त भएको छ,’ सचिव बैरागीले नेपाल लाइभसँग भने, ‘पत्रमा के-के छ भन्ने मलाई जानकारी भएन।’
नोभेम्बर २ मा भारतले नयाँ राजनीतिक नक्सा जारी गरेर नेपालको कालापानी क्षेत्रलाई समेटेपछि नेपालले त्यसको विरोधमा भारतलाई कूटनीतिक नोट पठाएको थियो।
नेपाल सरकारले भारतको कदमप्रति आपत्ति जनाउँदै नोभेम्बर २० मा भारतलाई कूटनीतिक नोट पठाएको थियो भने २३ नोभेम्बरमा सीमासम्बन्धी परराष्ट्र सचिवस्तरमा वार्ता गर्नका लागि प्रस्ताव गरेको थियो।
के छ पत्रमा?
परराष्ट्र स्रोतले पत्रबारे विस्तृतमा नखुलाए पनि कालापानी क्षेत्रको सीमामा समस्या रहेको स्वीकार्दै भारतले त्यसलाई समाधान गर्न तयार बताइएको छ।
नेपालस्थित भारतीय दूतावासमार्फत् नेपाल सरकारलाई सम्बोधन गर्दै भारतले पत्र पठाएको हो। स्रोतका अनुसार भारतले पठाएको जवाफमा सीमासम्बन्धी वार्ताको मितिबारे उल्लेख छैन। पत्रमा ‘आपसी समझदारीमा उपयुक्त तिथिमा वार्ता गर्ने’ व्यहोरा उल्लेख भएको बताइएको छ।
भारतले पत्र पठाए पनि नेपालले प्रस्ताव गरेअनुसार बैठक कहिले बस्छ भन्नेमा भने अझै अन्यौल कायमै छ।
नेपालका लागि भारतीय पूर्वराजदूत रणजित रायले कालापानीका विषयमा नेपालमा आन्दोलन भइरहेको भन्दै त्यस्तो वातावरणमा नेपालसँग वार्ता सम्भव नहुने टिप्पणी गरेका छन्। ‘कालापानी नेपालमा भावनात्मक (इमोसनल) इस्यू भएको छ,’ नयाँ दिल्लीमा शुक्रबार 'फोरम फर इन्नोभेटिभ रिसर्च एन्ड कन्स्ट्रक्टिभ डायलग'द्वारा आयोजित कार्यक्रममा उनले भनेका थिए, ‘हामी पनि चीनका विषयमा इमोसनल हुन्छौँ। सीमाका विषयमा यो स्वाभाविकै हो। संवादको वातावरण बनाएर विद्यमान कूटनीतिक संयन्त्रलाई अघि बढाउनुपर्छ।’
नेपालले पठाएको पत्रको ‘रेस्पोन्स’ नगरेको भन्दै नेपालमा भारतको आलोचना सुरु भएको थियो। सत्तारुढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का एक अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले शुक्रबार संसदीय दलको बैठकमा नेपालले पठाएको कूटनीतिक नोटको जवाफ नपठाएको ‘ब्रिफिङ’ गरेका थिए।
अघिल्लो साता सकिएको सत्तारुढ नेकपाको स्थायी कमिटी बैठकले काली नदी पूर्वको नेपाली भूभागसमेत समावेश गरेर भारतले प्रकाशित गरेको राजनीतिक नक्सालाई बैठकले अस्वीकार र अमान्य भएको घोषणा गरेको थियो। बैठकले यसको छिटो समाधान गर्न आवश्यक कूटनीतिक र राजनीतिक प्रयास गर्न सरकारलाई निर्देशन दिएको थियो।
कालापानी क्षेत्रबारे राष्ट्रिय धारणा बनाउन नोभेम्बर १० मा प्रधानमन्त्रीले सर्वदलीय र सर्वपक्षीय बैठक आयोजना गरेका थिए। उनले सार्वजनिक रूपमा कालापानीबाट भारतीय सेना हटाउन आह्वान समेत गरेका थिए।
प्रधानमन्त्री ओलीले नेकपाकै वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाललाई कालापानी लागायतको क्षेत्रको सीमाबारे भारतसँग वार्ता गर्न ‘विशेष दूत’का रूपमा पठाउने तयारी गरेका थिए। तर, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले विशेष दूतलाइ भेट्न समय नमिलाएपछि त्यतिकै सेलाएको थियो।
नेपाली भाषा बोल्ने विदेश सचिव
भारतको नयाँ विदेश सचिवमा हर्षवर्द्धन शृंगाला नियुक्त हुने भएका छन्। अमेरिकाका लागि भारतीय राजदूत रहेका उनलाई सोमबार भारतीय सरकारले विदेश सचिवमा नियुक्त गरेको हो।
उनले निर्वतमान विदेश सचिव विजय गोख्लेलाई प्रतिस्थापन गर्ने छन्। शृंगाला भारतको ३३ औं विदेश सचिव हुन्। गोख्ले सन् २०२० को जनवरी २८ देखि विदेश सचिवबाट बिदाइ हुँदै छन्।
यसअघि बङ्लादेश, श्रीलंका, माल्दिभ्स, म्यानमारमा पनि राजदूत रहिसकेका उनी विभिन्न भाषामा संचार गर्न सक्षम छन्। नेपाली भाषामा समेत संचार गर्न सक्ने उनी फ्रेन्च, भियतनामीलगायतका भाषा पनि राम्रै बोल्छन्।
सन् २०१४ को परराष्ट्र मन्त्री स्तरीय नेपाल–भारत संयुक्त आयोगको बैठकले सुस्ता र कालापानीको विवादित विषय मिलाउने जिम्मा परराष्ट्र सचिवस्तरीय संयन्त्रलाई दिएको थियो। सीमा समस्या समाधान गर्न नेपालले परराष्ट्र सचिव स्तरीय बैठकको प्रस्ताव गरेको छ।
भारतीय विदेश मन्त्रालयमा नेपाल-भूटान हेर्ने उत्तरी विभागको नेतृत्वसमेत गरेका र नेपाली भाषा समेत जान्ने शृंगाला विदेश सचिव भएपछि परराष्ट्र सचिवस्तरीय बैठकमा कालापानी समस्या समाधान गर्न सहज हुन सक्ने आँकलन गर्ने धेरै छन्।
कतिपयले कालापानीका विषयमा परराष्ट्र सचिव स्तरमा वार्ता गर्न भारत इच्छुक नदेखिनुमा गोख्लेको बिदाईलाई कारक ठानेका थिए। सेवा निवृत्त हुन लागेका गोख्लेले संवेदनशील मुद्दामा हात हाल्न नचाहेको अर्थमा हेरिएको थियो।
राजदूत पनि नयाँ आउँदै
विदेश सचिव मात्रै होइन, नेपालका लागि भारतीय राजदूत पनि नयाँ आउन लागेका छन्। नेपालका लागि भारतका राजदूत रहेका मञ्जिवसिंह पुरीको कार्यकाल सकिए पछि नयाँ राजदूत आउन लागेका हुन्। अहिले सिंगापुरमा भारतका उच्च आयुक्त रहेका जावेद असरफ नेपालका लागि नयाँ राजदूत भएर आउने चर्चा भारतीय राजनीतिक वृत्तमा छ।
सन् २०१६ मा त्यता सिंगापुर गएका उनले फ्रैंकफर्ट र बर्लिनमा रहेरसमेत काम गरिसकेका छन्। उनले नेपालस्थित भारतीय दूतावासमा ३ वर्ष कन्सुलर भएर काम समेत गरेका थिए।
सन् २०१५ मा नेपालमा आएको भूकम्पपीडितप्रति सर्मपित गर्दै उनले ‘अ डे इन लाइफ अफ काठमाडौं’ पुस्तकसमेत प्रकाशित गरेका छन्।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
