एजेन्सी– विश्वका विभिन्न ठाउँमा भइरहेको द्वन्द्व र अनुदारवादी शासन व्यवस्थाका कारण हरेक वर्ष सयौँ पत्रकारको हत्या हुने गरेको छ। तर २०१९ मा भने पत्रकार हत्याका घटनामा केही कमी आएको छ। सन् २०१९ प्रेस स्वतन्त्रता, पत्रकारिता र लोकतन्त्रका लागि केही सुखद् भए पनि सन्तोष मान्ने अवस्था भने नरहेको अधिकारकर्मीहरुको भनाइ छ।
हालै सार्वजनिक भएको विवरणअनुसार सन् २०१९ मा संसारभर ४९ पत्रकारको हत्या भएको छ। अघिल्लो वर्ष भने विश्वभर ९४ पत्रकारको हत्या भएको तथ्यांक सार्वजनिक भएको थियो। पछिल्लो दुई दशकमा औसतमा प्रत्येक वर्ष ८० पत्रकारको हत्या हुने गरेको थियो।
‘रिपोर्टर्स विथाउट बोर्डर’ ले गत मंगलबार सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा हत्या हुने पत्रकारको सङ्ख्या गत १६ वर्षयताको सबभन्दा कम भएको उल्लेख गरिएको छ। सबैभन्दा धेरै पत्रकार मारिएको वर्ष सन् २००६ थियो। उक्त वर्षमात्रै १ सय ५५ पत्रकार मारिएका थिए। यो संख्यामा आमसञ्चार संस्थामा कुनै न कुनै रुपमा काम गर्ने सबैलाई जोडिएको छ।
सन् २०१८ मा हत्या गरिएका पत्रकारको सङ्ख्या सन् २०१७ को भन्दा बढी भए पनि इराक र सिरियामा युद्ध चर्किएको बेलामा जस्तो धेरै भने थिएन। गत १६ वर्षमा अफगानिस्तान पत्रकारका लागि सबैभन्दा खतरनाक देशको रूपमा कायम छ। काबुलमा एउटा बम विस्फोटको समाचार संकलन गर्न गएका नौ अफगानी पत्रकार मारिएका थिए। दोस्रो आत्मघाती विस्फोट पत्रकारकै भेष धारण गरेका आक्रमणकारीले गराएका थिए। पत्रकार हत्याका घटनामा अहिले भने कमी आएको छ।
द्वन्द्वरत पक्ष कमजोर हुँदै गएको, पत्रकार हत्याका बारेमा उनीहरुको सतर्कता र सचेतना बढेको, पत्रकारको हत्या हुँदा संसारभरबाट आक्रोस र आलोचना भएर बदनाम हुने गरेको, पत्रकारको हत्यामा संलग्न भएको पक्षलाई असहयोग र अप्ठ्यारो बढी पर्ने गरेकोलगायतका कारणले हत्याका घटनामा कमी आएको विश्लेषण गरिएको छ।
त्यसैगरी कतिपय मुलुकहरुमा भने द्वन्द्वको अवस्थामा सुधार आएको र शासन व्यवस्था र तथा शासकहरु पनि परिमार्जित हुन बाध्य भएकाले पत्रकार हत्याका घटना कम भएको हुनसक्ने विज्ञहरुको भनाइ छ।
समाचार संकलन, सम्प्रेषण र प्रसारण तथा प्रकाशन गर्ने क्रममा वा गरेवापत मारिएका सञ्चारकर्मी र पत्रकारको संख्या सन २०१८ मा सबैभन्दा बढी अफगानिस्तान र सबैभन्दा कम प्यालेस्टाइन र ग्वाटेमालामा रहेको थियो। प्रतिवेदमा जनाइएअनुसार गतवर्ष सन् २०१८ मा अफगानिस्तानमा १६, मेक्सिकोमा ११, यमनमा ९, सिरियामा ८, भारतमा ७, पाकिस्तानमा ५, सोमालियामा ५, अमेरिकामा ५, फिलिपिन्समा ३, इक्वेडरमा ३, ब्राजिलमा ३, कोलम्बियामा २, प्यालेस्टाइनमा २ र ग्वाटेमाला २ पत्रकार मारिएका थिए। सूचना संकलनको दौरानमा पत्रकारसँगै मारिएका चालक, अन्य सहयोगी र सुरक्षा अधिकारीलाई भने यसमा गणना गरिएको छैन।
समाचार संकलनप्रतिको असहिष्णुता, लोकप्रियतावादका साथसाथै भ्रष्ट्राचार र अपराध नै पत्रकार मारिनुका प्रमुख कारणहरू भएको आइएफजेको ठम्याई छ। विषेशगरी द्वन्द्व जारी रहेको मुलुक यमन, सिरिया र अफगानिस्तान पत्रकारको हत्याका घटनामा अघि भएको अन्तर्राष्ट्रिय संघ संस्था तथा निकायहरुले जनाएका छन्।
सन् २०१९ मा ३ सय ८९ पत्रकारलाई बन्धक बनाइएको र त्यो सङ्ख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा १२ प्रतिशत बढी भएको पनि सो संस्थाले जनाएको छ। तीमध्ये आधाजति पत्रकार चीन, इजिप्ट र साउदी अरब गरी तीन देशमा बन्दी बनाइएका हुन्। सिरिया, यमन, इराक र युक्रेनसहित विश्वभर अहिले पनि ५७ पत्रकार कारागारमै रहेका पनि सो प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। सन् २०१८ मा भने टर्कीमा ६८, चीनमा ४७, इजिप्टमा २५, साउदी अरेबिया र इरिट्रिया १६ पत्रकार थुनामा परेका थिए। यी देशहरु धेरै पत्रकारलाई थुन्ने देशमा परेका हुन् भने अन्य देशहरुमा पनि पत्रकारहरुलाई थुन्ने गरिएको आईएफजेको प्रतिवेदनमा जनाइएको छ।
पत्रकार हत्याका घटनामध्ये साउदी पत्रकार जमाल खासोग्जीको हत्याको घटना सवैभन्दा चर्चित घटना बन्न पुग्यो । सन् २०१८ मा भएको यो हत्याकाण्डले लामो समयसम्म संसारभर चर्चा भएको थियो। साउदी अरबका राजकुमार र अमेरिकासँग जोडिएको घटना भएकाले विश्वव्यापी चर्चा पाएको हो। यसले कुटनीतिक क्षेत्रमा पनि धेरै उथलपुथल ल्याएको थियो।
रासस
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
