चैत-बैशाखमा खनेका सडक असार-साउनमा पहिरो बन्छन्

महेश न्यौपाने | २०७६ मङ्सिर २७ शुक्रबार | Friday, December 13, 2019 ०६:००:०० मा प्रकाशित

रोल्पा- अघिल्लो वर्ष पहिरोमा परि रोल्पाको थवाङ गाउँपालिका २ मा ६ जनाले ज्यान गुमाए। ज्यान गुमाउनेहरू २ परिवारका थिए। पहिरोका कारण घर असुरक्षित रहेको भन्दै छिमेकी घरमा सुरक्षा लिन पुगेका परिवारसमेतको उक्त पहिरोमा परेर ज्यान गुमेको थियो। 

सोही वर्ष  सुनछहरी गाउँपालिका १ फुलिवनमा आएको पहिरोमा च्यापिएर स्थानीय पृथबहादुर घर्तीका १४ वर्षीय छोरा शुकबहादुर घर्तीको मृत्यु भयो । तीजको नाच हेरेर भदौ १८ गते बिहान घर फर्कँदै गरेका घर्ती एक्कासी पहिरोमा परेका थिए।
बिहानै पहिरोमा परेका उनलाई दिउँसोमात्रै उद्धार गरिएको थियो।  स्थानीय फुलिवन बजारमा सुतेर बिहानै घर जान हिँडेका उनी फुलिवननजिक रहेको झंकी खोलाबाट आएको पहिरोमा परेका थिए। लामो समयसम्म पहिरोमा फसेका शुकबहादुरको घटनास्थलमै मृत्यु भएको थियो। 

रोल्पामा पहिरोका कारण बर्सेनि धेरै धनजनको क्षति हुने गरेको छ। पहिरोका कारण जनधनको क्षतिका साथै वस्ती नै सार्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ। भौगोलिक अध्ययन र इन्जिनियरिङ डिजाइनविना खनिएका सडकका कारण जिल्लाका विभिन्न स्थान पहिरोको उच्च जोखिममा परेको छ।

सुनछहरी गाउँपालिका ३,४ र ५ पहिरोको उच्च जोखिममा छ।  गाउँपालिका अध्यक्ष वीरबहादुर घर्तीका अनुसार ती वडाका तीन सय ६० घर अत्यन्तै  जोखिममा छन्। बस्तीमा रहेको वडा कार्यालय, स्वास्थ्य चौकी भवन र विद्यालय पनि उच्च जोखिममा छन्। वस्ती नै स्थानान्तरण गर्नुपर्ने अवस्था देखिन थालेको गाउँपालिका अध्यक्ष घर्तीको  भनाइ छ। 

जिल्लाकै सुनछहरी गाउँपालिका ६ फगामको आप्राखोला पहिरोका कारण गाउँलेहरू त्रासदीपूर्ण दैनिकी बिताउन वाध्य छन्। पहिरोले वस्ती उजाड बनाउनुका साथै धनजनको क्षति आँकलन गर्न नसकिने अवस्थामा भएको गाउँपालिका अध्यक्ष आशबहादुर पुनले बताए। ‘तत्कालीन राजा महेन्द्रको पालामा वस्ती स्थानान्तरणको प्रयास गरिए  पनि स्थानीयहरू सहमत नहुँदा सम्भव भएन,’ गाउँपालिका अध्यक्ष पुनले भने। 

सोही गाउँपालिकाको जैमाकसला,सेरमका वस्ती पनि उच्च जोखिममा छन्। पहिरोका  कारण वडा नम्बर १ झाँकीको स्वरुप नै बदलिएको छ। सो वस्तीमा गतवर्ष ४० घर विस्थापित भएको गाउँपालिका अध्यक्ष पुनको भनाइ छ। उक्त गाउँका १६४ घरधुरीलाई स्थानान्तण गनुपर्ने देखिएको छ,’ अध्यक्ष पुनले भने।

पहिरोको मुख्य कारक मान्छे भएको विपद व्यवस्थापनका विज्ञ डा. दीपक चम्लागाईंको भनाइ छ। माघ– फागुन–चैतमा खनेको सडक नै असार–साउनमा पहिरो बन्छ,’ उनले भने। वन तथा संरचना निर्माणमा संहितालाई कडाइका साथ लागू नगरेकै कारण पहिरोको विपद बढ्दै गएको चम्लागाईको भनाइ छ। नेपालमा विपदबाट सिर्जित गरिबीको संख्या वढ्दै जान थालेको उल्लेख गर्दै उनले घरभित्र खोला हैन खोलाभित्र घर पसेका कारण बाढीको प्रकोप बढ्दै गएको बताए। 

पहिरो नक्सांकन हुन नसक्दा बढीमात्रामा क्षति व्यहोर्नु परेको आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयका सचिव शंकरप्रसाद खरेलको भनाइ छ। बाढीको जस्तै पहिरोको पनि पूर्वसूचना प्रणाली जडान गरि क्षति न्यूनिकरण गर्न सकिने उनले बताए। प्रदेशभित्र हुने विपद बाढी र पहिरो नै मुख्य जोखिमको रुपमा देखिएकाले त्यसका लागि प्रदेश सरकार परिणाममुखी कामको तयारीमा रहेको प्रदेश सचिव खरेलको भनाइ छ।

अघिल्लो वर्ष ५ नम्बर प्रदेशमा पहिरोका कारण १५० ले ज्यान गुमाएको आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयका विपद् व्यवस्थापन महाशाखा  प्रमुख हरिहर पोख्रेलले जानकारी दिए। ‘जनताले तिरेको करबाटै जनताको धनजनको क्षति भईरहेको छ,’ उनले भने।