• गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • नेपाल लाइभ

    • राजनीति
    • निर्वाचन विशेष
    • अनुसन्धान
    • प्रवास
    • विचार
    • फिचर
    • समाचार
    • ब्लग
    • समाज
    • अन्तर्वार्ता
    • सुरक्षा/अपराध
    • साहित्य डबली
    • विश्व
    • कोरोना अपडेट
    • नेपाल लाइभ विशेष
    • जीवनशैली
    • भिडियो

    बिजनेस लाइभ

    • अर्थ समाचार
    • बैंक/बिमा/सेयर
    • पर्यटन-उड्डयन
    • अटो
    • पूर्वाधार
    • श्रम-रोजगार
    • कृषि
    • कर्पोरेट
    • सूचना-प्रविधि
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

    इन्टरटेनमेन्ट लाइभ

    • समाचार
    • सिनेमा
    • अन्तर्वार्ता
    • रंगमञ्च
    • फिल्म समीक्षा
    • गसिप
    • संगीत
    • विचार-विश्लेषण
    • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

    स्पोर्टस लाइभ

    • फिचर
    • फुटबल
    • क्रिकेट
    • अन्य
    • लेख-विश्लेषण
    • अन्तर्वार्ता
हाम्रो बारेमा
  • हाम्रो बारेमा
मंगलबार, मंसिर १, २०८३ Tue, Nov 17, 2026
  • गृहपृष्ठ गृहपृष्ठ
  • राजनीति
  • निर्वाचन विशेष
  • अनुसन्धान
  • बिजनेस लाइभ
  • इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • प्रवास
  • भिडियो

बिजनेस लाइभ

  • अर्थ समाचार
  • बैंक/बिमा/सेयर
  • पर्यटन-उड्डयन
  • अटो
  • पूर्वाधार
  • श्रम-रोजगार
  • कृषि
  • कर्पोरेट
  • सूचना-प्रविधि
  • अन्य
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ

  • समाचार
  • सिनेमा
  • अन्तर्वार्ता
  • रंगमञ्च
  • फिल्म समीक्षा
  • गसिप
  • संगीत
  • विचार-विश्लेषण
  • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
  • अन्य
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

स्पोर्टस लाइभ

  • मुख्य समाचार
  • फिचर
  • फुटबल
  • क्रिकेट
  • अन्य
  • लेख-विश्लेषण
  • अन्तर्वार्ता
विचार

मानव जीवनमा वनस्पति र जनवारको महत्व

64x64
नेपाल लाइभ शनिबार, कात्तिक १०, २०७५  ०५:२३
1140x725

काठमाडौं– अस्तित्वमा रहँदासम्म वनस्पति र जनावारले मानव जीवनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छन्। अनगिन्ति पिँढीसम्म मानव जीवनलाई भोजन, श्रम, उपकरण र सहयोग प्रदान गर्दै आएका वनस्पति र जनावरबिना मानव समाज आजको यो विन्दुसम्म उन्नति गर्न सक्दैन थियो। मानिस वनस्पति र जनावरको सहयोग विना आजको अवस्थासम्म आइपुग्दैन थियो। 

_x000D_ _x000D_

खाद्यान सामाग्रीका रुपमा वनस्पति र जनावार
_x000D_ मानिसले आफनो बासस्थानको निक्र्यौल गर्नुपूर्व नै जनावार सिकार गर्ने र वनस्पतिलाई खानाको रुपमा जम्मा गर्ने प्रचलनको सुरु भएको हो। सुुरुवाती चरणमा मानिसले खाद्यानका लागि प्रयोग गरेको जनावारमा किरा, माछा, जंगली सुँगुर, हरिण र मृग थिए। वनस्पतिमा जमुना, च्याऊ र विभिन्न प्रजाति बीज र बदाम थिए। 

_x000D_ _x000D_

मानिसले कृषि र खेतीको आविष्कार गर्नुभन्दा पहिला खानाका लागि वनस्पति जम्मा गर्नु र जनावरको सिकार गर्नु एक हिसाबमा निकै चुनौतीपूर्ण काम थियो। मानिसले सेवन गर्ने धेरै वनस्पति विषालु हुने सम्भावना रहन्थ्यो। खाद्यानमा प्रयोग गर्ने वनस्पति गलत भएको खण्डमा त्यसले मानिसको जीवन समेत लिने गर्दथ्यो।

_x000D_ _x000D_

मानव जीवन प्रगतितर्फ उन्मुख हुँदै जाँदा मानिसले गहुँ र चामललाई खाद्यान सामाग्रीका रुपमा प्रयोग गर्ने क्रम बढ्दै गयो, जसले गर्दा चामल र गहुँ मानव खाद्य पर्दाथको अभिन्न भागको रुपमा विकास भयो।

_x000D_ _x000D_

मानिसले आफू बस्ने भौगोलिक अवस्थिति बताउने वित्तिकै ऊ बस्ने ठाँऊमा के र कस्तो प्रकारको खाद्य सामाग्री उपलब्ध हुन्छ भन्ने कुरा सजिलै अनुमान लगाउन सकिने भयो। मानिसले सामुन्द्रिक यात्राबाट विभिन्न महादेशको अन्वेषण गर्न थालेपछि अनि त्यहाँ उत्पादन हुने विविध प्रजातिका बीउ निर्यात गर्न थालेपछि कृषि प्रविधिको पनि विस्तार हुन थाल्यो।

_x000D_ _x000D_

जसले गर्दा विभिन्न प्रजातीका खाद्य सामाग्रीको उत्पादन बढ्न थाल्यो भने मानव जीवन आफूले नै उत्पादन गरेको सामाग्रीमा निर्भर रहन सक्ने अवस्थाको सृजना भयो।

_x000D_ _x000D_

मानिसले विभिन्न प्रजातीका जनावार लाई खाद्या प्रयोजनका लागि घर मै पाल्न पनि थालेको पाइन्छ। यसरी घर पालुवा जनावारको रुपमा सुँगुर, भेडा, बाख्रा पाल्ने क्रम बढ्दै गयो, जसले गर्दा जनावर सिकार गर्ने क्रम विस्तारै घट्दै पनि गयो। आजका दिन पर्यन्त खाद्य सामग्रीका रुपमा यिनै जनावार को प्रयोग हुँदै आएको छ।

_x000D_ _x000D_

शताब्दीऔँसम्म मानिसले वनस्पति र जनावरलाई विभिन्न प्रयोजनामा प्रयोग गरे। वनस्पति विविध प्रकारका लुगा बनाउन प्रयोग भयो भने लुगाले मानिसको छालालाई घाम र पानीबाट जोगाउने काम पनि ग¥यो भने मानिसको शरीरको तापक्रम नियन्त्रण गर्ने काम पनि यसले गर्यो।

Ncell 2
Ncell 2
nimb
nimb
_x000D_ _x000D_

विभिन्न प्रकारका जनावारको शरीरमा पाइने ऊनबाट मानिसले लुगा बनाउन थाले भने यसले गर्दा मानिसलाई जाडो महिनामा पनि घर बाहिर निस्केर काम गर्ने वातावरणको निर्माण भयो। 

_x000D_ _x000D_

उच्च किसिमका प्रविधिको निर्माण हुनुपूर्व ठूला र जोखिम पूर्ण कामपनि जनावरले गर्नेगर्दथ्यो। घोडाले सवारी साधनको निर्माणअघि द्रुत गतिको सवारी साधनको रुपमा काम गथ्र्यो। यसका अलावा घोडाले लामो दुरीका सामान ओसार पसारमा सहयोग पनि गथ्र्यिो।

_x000D_ _x000D_

यस्तै घर पालुवा जानवरले मानिसलाई घरायसी काममा पनि सहयोग गर्छ भने मानिसका लागि खाद्यान उत्पादन गर्ने खेत बारी जोत्ने काम पनि जनवारले गर्छ। कतिपय अवसरमा त मानिसले पत्ता लगाउन नसकेको अपराधी समात्न पनि मानिसले जनावारको प्रयोग गर्छ। 

_x000D_ _x000D_

अझै पनि प्रवाधिक क्षमताको विकास भई नसकेको मुलुकमा जनवारको प्रयोगले ती काम गर्न गरिन्छ जसको अभावमा त्यो काम गर्न असहज प्रायः हुन्छ। 

max tiger cn

max tiger cn
tvs-dashain-2083

tvs-dashain-2083
_x000D_ _x000D_

उपकरणको रुपमा जनावार र वनस्पति
_x000D_ जनावारको हड्डीलाई चक्कु बनाउन पनि प्रयोग गरिन्छ भने भाला र अन्य हतियार बनाउन पनि प्रयोग गरिन्छ। केही जनावारको छाला झोला बनाउन प्रयोग गरिन्छ भने केही जनावरको सिङ बाजा बनाउन प्रयोग हुँदै आएको छ। मानव इतिहासमा पहिलो बन्दुक बनाउन वनस्पतिको प्रयोग भएको हुन्छ।

_x000D_ _x000D_

यस्तै चराको प्वाँख वाणलाई सन्तुलन गर्न प्रयोग गरिन्छ भने जाडो महिनामा प्रयोग गरिने न्यानो कपडा बनाउन जनावार चाहिन्छ। पहिलेका सिकारीले जनावारको सम्पूर्ण भागलाई प्रयोगमा ल्याउँथे। 

_x000D_ _x000D_

मानिस एक सामाजिक प्राणी हो र उसलाई साथीको पनि आवश्यकता पर्छ। वनस्पति र जनावरले हामीलाई खाद्यान सामाग्री र उपकरण र श्रमका निम्ति सहयोग गर्दै मानव जीवनलाई सहज बनाउँदै हामीलाई उत्पादन मुलक बनाउन पनि निकै टेवा पुर्‍याएको छ। 

_x000D_ _x000D_

अस्ट्रेलियाको कुइन्सल्याण्ड विश्वविद्यालयले प्रकाशित गरेको एक अनुसन्धान अनुसार आफूले काम गर्ने ठाउमा वनस्पति राख्ने हो भने मानिसको उत्पादकत्व क्षमतामा १५ प्रतिशत वृद्धि हुन्छ। पानीमा पौडिएको माछालाई लामो समय हेर्दा त्यसले मानिसको रत्तचापलाई बढ्न नदिने अनुसन्धानले देखाएको छ।

_x000D_ _x000D_

उद्यानमा रहेका वनस्पतिलाई हेर्दा मानिसमा पूर्णताको आभाष आउँछ भने घरभित्रै वनस्पति राख्दा त्यसले मानिसलाई सम्पूर्ण किसिमको तनावबाट मुक्त राख्न सहयोग पुर्‍याउने अनुसन्धानबाट देखिएको छ।

_x000D_ _x000D_

घरपालुवा जीवमध्ये कुकुर र बिरालो लामो समयदेखि मानिसको साथीको रुपमा रहेको छ। खासमा घरमा कुकुर पाल्नुको मुख्य कारण कुकुरले मानिसलाई सिकारमा सहयोग गर्छ भनेर हो। तर, कालान्तरमा कुकुर मानिसको अत्यन्त प्रिय हुँदै साथीको रुपमा रहन थालेको छ।

_x000D_ _x000D_

यस्तै घरमा बिरालो मुसा, किरा मार्न राखिएको हो तर बिरालो कुनै काम नै नभए पनि मानिसको घर भित्रै साथीको रुपमा बस्न थाले। नयाँ खालको वैज्ञानिक अनुसन्धानले पनि घरपालुवा जनावारको रुपमा कुकुर पाल्ने मानिसको तुलनामा नपाल्ने मानिसको आयु कम हुने देखाएको छ।

_x000D_ _x000D_

 मानिसले एकातिर अझै पनि वनस्पति र जनावारलाई आफ्नो खाद्य वस्तु, श्रमको उपकरण र साथीको रुपमा विभिन्न माध्यमबाट प्रयोग गर्दै आएको छ। मानिस, वनस्पति र जनावार यी तीनबीचको अन्योन्याश्रित सम्बन्ध बिना यो विश्व नै उजाड लाग्ने छ।

प्रकाशित मिति: शनिबार, कात्तिक १०, २०७५  ०५:२३

नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा पठाउनु होला।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
64x64
नेपाल लाइभ
Nepal’s independent digital media. Offers quick current affairs update, analysis and fact-based reporting on politics, economy and society. http://nepallive.com
लेखकबाट थप
डिकवेलाको अर्धशतकमा सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै लुम्बिनी एनपीएलको फाइनलमा
स्थानीय निर्वाचनको तयारी र संगठन परिचालन एमालेको राष्ट्रिय भेलाको मुख्य एजेन्डा
निरन्तर ओरालो लागेको सुनको मूल्य कतिसम्म पुग्छ ?
सम्बन्धित सामग्री
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी यस वर्ष छठको रौनकले मधेसका घाटलाई तताएन मात्र बरु काठमाडौं खाल्डोको सिंहदरबार वरिपरिकेन्द्रित कोलाहल पनि केही दिनका लागि मथ्थर भयो ।... सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सरकारको हरेक निर्णयको विरोध गर्नु प्रतिपक्ष हुनु होइन, त्यस्तै सरकारका हरेक निर्णयलाई समर्थन गर्नु पनि लोकतान्त्रिक जिम्मेवारी होइन।... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु संसारका लगभग सबै संस्कृतिमा सूर्य उपासनाको महत्वपूर्ण स्थान रहि आएको छ तर भारत र नेपालको भोजपुरी र मैथिली भाषी क्षेत्रमा सूर्य उपासन... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
ताजा समाचारसबै
पशुपति गौशाला धर्मशाला पशुपतिमै फिर्ता, जिल्ला र उच्च अदालतको फैसला सर्वोच्चबाटै सदर मंगलबार, मंसिर १, २०८३
डिकवेलाको अर्धशतकमा सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै लुम्बिनी एनपीएलको फाइनलमा मंगलबार, मंसिर १, २०८३
स्थानीय निर्वाचनको तयारी र संगठन परिचालन एमालेको राष्ट्रिय भेलाको मुख्य एजेन्डा मंगलबार, मंसिर १, २०८३
निरन्तर ओरालो लागेको सुनको मूल्य कतिसम्म पुग्छ ? मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सुदूरपश्चिमका कप्तान दीपेन्द्रद्वारा रेकर्ड : हिर्काए ३ अर्धशतक मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सबै हेर्नुहोस
भिडियो ग्यालरीसबै
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ)
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ)
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड बिहीबार, साउन २८, २०८३
लेखा समितिको बैठक (लाइभ)
लेखा समितिको बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ)
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
सबै हेर्नुहोस
ट्रेण्डिङ
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
स्कुटर दुर्घटनामा दुई जनाकाे मृत्युु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
शेख हसिनाको गृहजिल्ला गोपालगञ्जमा हिंसा र प्रदर्शन चर्कियो सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
मोटरसाइकल दुर्घटनामा एक जनाको मृत्यु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
लोहोरो प्रहारबाट श्रीमतीको मृत्यु, श्रीमान पक्राउ मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सबै हेर्नुहोस
अन्तर्वार्ता
लुम्बिनी लायन्सलाई अझ बलियो बनाउँदै नेपाली क्रिकेटमा योगदान दिन चाहन्छौँ : अध्यक्ष जिसी नेपाल लाइभ
दरबारको दशैं सधैं सम्झिरहन्छु : आनन्द कार्की [दशैं वार्ता] नेपाल लाइभ
दशैंमा स्वास्थ्यको ख्याल राखौं, सन्तुलित खाना खाउँ नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
विचारसबै
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी धर्मेन्द्र झा
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सुरेश गिरी
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु आनन्द अस्तित्व
विश्वव्यापी बन्दै छठ पर्व नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
ब्लग
आईजीपी प्रकरणः दोहोरिएला रुक्मांगद कटवाल काण्ड? शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
राइड शेयरिङमा मनपरी भाडा र असमान प्रतिस्पर्धा शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
भिन्तुना आन्दोलनः म्हपुजाको दिन प्रधानमन्त्री उपस्थित भएको त्यो क्षण मंगलबार, कात्तिक २४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
लोकप्रिय
विरोध हुँदाहुँदै सूचना प्रकाशन शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
पृथ्वी राजमार्गसहित दुई सडकखण्ड अवरुद्ध शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
माइक्रोबस दुर्घटनामा १० जनाको मृत्युु, पाँच घाइते बिहीबार, कात्तिक २६, २०८३
इनम कनेक्सन : कांग्रेस नेता उमेश श्रेष्ठका भाई पक्राउ शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
सबै हेर्नुहोस
Nepal Live
Nepal Live

सम्पर्क ठेगाना

Nepal Live Publication Pvt. Ltd.,
Anamnagar, Kathmandu, Nepal

DEPARTMENT OF INFORMATION
AND BROADCASTING
Regd Number :

1568/ 076-077
अध्यक्ष : अनिल न्यौपाने
प्रधान सम्पादक : राम प्रसाद दाहाल

टेलिफोन

News Section: +977-1-5705056
Account : +977-1-5705056
Sales & Marketing: 9841877998 (विज्ञापनका लागि मात्र)
Telephone Number: 01-5907131

ईमेल

[email protected]
[email protected]

मेनु

  • गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • बिजनेस लाइभ
  • ईन्टरटेनमेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • महाधिवेशन विशेष
  • अभिलेख
  • कोरोना अपडेट
  • स्थानीय निर्वाचन
  • प्रतिनिधि सभाकाे निर्वाचन
  • युनिकोड
Nepal Live

सूचना विभाग दर्ता नं.

१५६९/०७६-७७

ईमेल

[email protected]
© 2026 Nepal Live. All rights reserved. Site by: SoftNEP
सर्च गर्नुहोस्