काठमाडौं– निजी आमसञ्चार माध्यमलाई कम महत्त्व दिँदै आएको सत्ताधारी दल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले आफ्नो समाचारका लागि अब सरकारी सञ्चार माध्यमलाई पनि पत्याउन छोडेको पाइएको छ। पार्टीकै ‘न्युज बुलेटिन’ सुरु गरेर रास्वपाले सरकारी र निजी सञ्चारमाध्यमप्रति अविश्वास गरेको सन्देश दिएको छ।
रास्वपाले बाढी तथा उद्धारसम्बन्धी जानकारी दिने भन्दै आफ्नै ‘न्युज बुलेटिन’ सुरु गरेको हो। यतिमात्र होइन, समाचार वाचनमा स्वतन्त्र व्यक्तिलाई पत्याउन छोडिएको छ। रास्वपाको न्युज बुलेटिनमा समाचार वाचन गर्ने जिम्मेवारी पार्टीकै सांसद रीमा विश्वकर्मालाई दिइएको छ। शुक्रबारदेखि विश्वकर्माले बुलेटिन सुरु भएको हो ।
भोटेकोशी–त्रिशूली क्षेत्रमा आएको भीषण बाढीपछि सरकारको खोज तथा उद्धार अभियानलाई लिएर प्रश्नहरू उठिरहेका छन्। उद्धारमा ढिलाइ भएको, सूचना व्यवस्थित नभएकोदेखि सरकारी संयन्त्रबीच पर्याप्त समन्वय नभएकोसम्मका गुनासा सार्वजनिक भइरहेका छन्। यहीबीच रास्वपाले बाढी प्रभावित क्षेत्रको खोज, उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाबारे नियमित जानकारी दिने भन्दै आफ्नै बुलेटिन सुरु गरेको हो।
रास्वपाले भने सरकारको प्रचारका लागि नभई प्रभावित क्षेत्रमा भइरहेका काम र त्यसको प्रगतिबारे नागरिकलाई ‘तथ्यमा आधारित’ सूचना दिन बुलेटिन सुरु गरिएको दाबी गरेको छ। विभिन्न सरकारी निकायबाट आउने तथ्याङ्कलाई एउटै ठाउँमा ल्याएर सार्वजनिक गर्ने उद्देश्य रहेको पार्टीको दाबी छ।
तर, यति भन्दैमा प्रश्न सकिँदैन। पार्टीले सुरु गरेको बुलेटिनले निष्पक्ष सूचना दिन्छ भनेर मान्न सकिने अवस्था पनि रहँदैन।
यतिधेरै आमसञ्चारमाध्यम, अझ सरकारी सञ्चारमाध्यम हुँदाहुँदै सत्तारूढ दलले समाचार बुलेटिन किन चलाउनुपर्यो?
विपद्का बेला नागरिकलाई सबैभन्दा धेरै चाहिने कुरा सूचना हो। कहाँ उद्धार भइरहेको छ? कति जनाको उद्धार गरियो? कति सम्पर्कविहीन छन्? कुन क्षेत्रमा राहत पुगेको छैन? कुन ठाउँमा तत्काल उद्धार आवश्यक छ? यस्ता प्रश्नको जवाफ राज्यका आधिकारिक संयन्त्रबाट आउनुपर्ने हो।
सरकारले यसका लागि आफ्नै सूचना प्रणाली र उद्धारसम्बन्धी संयन्त्रसमेत सञ्चालन गरिरहेको छ। प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह ‘बालेन’ले हरेक दिन राति दिनभरको अपडेट आफ्नो निजी फेसबुक पेजमा पोस्ट गरिरहेको देखिन्छ। बालेनको प्रयासलाई समेत अविश्वास गर्दै रास्वपाले आफ्नै माध्यमबाट त्यही सूचना दिनुपर्ने आवश्यकता किन महसुस भयो भन्ने जिज्ञासा उठ्नु स्वाभाविक हो।
अझ रोचक त समाचार पढ्ने व्यक्ति सञ्चारकर्मी होइनन्। रीमा विश्वकर्मा रास्वपाकै सांसद हुन्, पार्टीको केन्द्रीय सदस्य पनि। सञ्चार क्षेत्रमा उनको पुरानो परिचय भएकाले क्यामेराअगाडि समाचार पढ्नु उनका लागि नौलो कुरा नहोला।
तर, पार्टीको आधिकारिक बुलेटिनमा उनले समाचार पढ्दा यसलाई पत्रकारिताको अभ्यास मान्ने कि राजनीतिक दलको सञ्चार अभियान? भन्ने बहस हुनु स्वाभाविक हो।
रास्वपाले सुरु गरेको पहिलो बुलेटिनमा बाढी आएको करिब १० दिनपछि त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङबाट दुई प्राविधिक कर्मचारीलाई जीवितै उद्धार गरिएको विषयलाई प्रमुखताका साथ प्रस्तुत गरिएको थियो। निश्चय पनि यो आफैंमा महत्त्वपूर्ण खबर थियो। विपद्को बीचमा १० दिनपछि दुई जनालाई जीवित उद्धार गरिनु ठूलो उपलब्धि र आशाको विषय हो।
तर, यहीँबाट अर्को प्रश्न पनि आउँछ– बुलेटिनको उद्देश्य नागरिकलाई सूचना दिनु हो कि सरकारको काम देखाउनु?
यदि बुलेटिनमा उद्धार भएका, राहत पुगेका र सरकारले गरेका काम मात्रै सुनाइन्छ भने त्यसलाई निष्पक्ष सूचना प्रवाह कसरी मान्ने? सरकारको कमजोरी कहाँ भयो, उद्धारमा कहाँ ढिलाइ भयो, कुन क्षेत्रमा राहत पुग्न सकेन, पीडितले के गुनासो गरिरहेका छन् भन्नेसमेत त्यही माध्यमबाट सार्वजनिक गरियो भनेचाहिँ यसको विश्वसनीयता बढ्न सक्छ। तर, अहिलेसम्म सरकारको उपलब्धिमात्रै यसको सामग्री बनेको पाइन्छ।
रास्वपाले सुरु गरेको यो अभ्यासलाई सामान्य सामाजिक सञ्जाल सामग्रीका रूपमा हेरिएको छैन। बरु सत्तारूढ दलले विपद्का नाममा आफ्नै सञ्चार माध्यम चलाउने पूर्वअभ्यासका रूपमा लिन सकिन्छ।
राजनीतिक दल र सञ्चारमाध्यमको कामबीच एउटा स्पष्ट सीमा हुन्छ। दलले सूचना दिन सक्छ, आफ्ना कामबारे जानकारी दिन सक्छ, तर त्यसलाई समाचारकै शैलीमा प्रस्तुत गर्दा दर्शकले त्यसलाई कति निष्पक्ष रूपमा लिन्छन् भन्ने प्रश्न सधैं रहन्छ।
रास्वपाले विगतदेखि नै परम्परागत राजनीतिक दल र सञ्चारमाध्यममाथि प्रश्न र प्रहार गर्दै आएको छ। अहिले आफैंले समाचार वाचन गर्ने, नियमित बुलेटिन चलाउने र आफ्ना कामको जानकारी दिने अभ्यास थालेको छ।
भलै बुलेटिनहरूमा सरकारका उपलब्धिसँगै कमजोरीले कति स्थान पाउँछन्, त्यसका आधारमा लेखाजोखा गर्न सकिन्छ। आमसञ्चारका जानकारहरूले भने पार्टीले चलाएको बुलेटिनबाट आउने सूचनालाई सम्पूर्ण रूपमा विश्वसनीय मान्न नसकिने बताए।
नेपाल पत्रकार महासङ्घका पूर्वअध्यक्ष धर्मेन्द्र झाले नेपाललाइभसँग भने– ‘रास्वपाको बुलेटिन आन्तरिक खपतका लागि महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ। अन्यको सूचनाको स्रोत र सम्पूर्ण ढङ्गले विश्वसनीयताभन्दा पार्टीको प्रचार संयन्त्र निर्माण गर्न खोजेको हो भनेर बुझ्नुपर्दछ।’
‘यो पार्टीले चलाएकाले सर्वसाधारणका लागि होइन,’ उनको भनाइ थियो।
विगतमा नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, तत्कालीन माओवादीले पनि छापामा आफ्नो मुखपत्र प्रकाशन गर्ने अभ्यास थियो। यस पटक रास्वपाले डिजिटल मुखपत्रको अभ्यास गरेको छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
